Σήμερα είμαστε συγκεντρωμένοι εδώ, επιτέλους, για μια συζήτηση με επίκεντρο τον πολιτισμό. Από τότε που είμαι μέλος αυτού του Συμβουλίου, έχουμε μιλήσει για πολλά, αλλά η λέξη «πολιτισμός» έχει ακουστεί ως τώρα ελάχιστα, και όχι πάντα εύστοχα.
Θα ήθελα καταρχάς να σταθώ για λίγες στιγμές, αν μου επιτρέπετε, έτσι για να γεμίσω καλά καλά τα είκοσι λεπτά που έχω στη διάθεσή μου, στη σημαντική σημασία αυτής της λέξης, ώστε τα επιχειρήματα που θα ακολουθήσουν, από όλους τους συμμετέχοντες στη συζήτηση, να μη δώσουν λαβή σε παρεξηγήσεις και συγχύσεις.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Γνωρίζουμε ότι ο πολιτισμός είναι σημαντικός, αφού η ίδια μας η φύση ως ανθρώπινων όντων πηγάζει από τον πολιτισμό που αναπτύξαμε μέσα στους αιώνες. Αν αφαιρεθεί ο πολιτισμός, και καλό είναι να γίνει αυτό σαφές, προβάλλει στον Άνθρωπο το κτήνος που υπήρξε πάντα, για δεκάδες χιλιετίες, μέχρι που, όχι πολλές χιλιάδες χρόνια πριν, ο πολιτισμός τον έβγαλε από την ασυνείδητη επιβίωσή του, δηλαδή από μια κατάσταση δύσκολα διακριτή από εκείνη οποιουδήποτε άλλου ανώτερου θηλαστικού. Ήταν αυτό το περιεργότατο φαινόμενο, ο πολιτισμός, που γέννησε μέσα μας εκείνο το θαυμαστό αναπαραστατικό σύστημα της πραγματικότητας που ονομάζουμε έναρθρο λόγο, ο οποίος μας παρείχε, με τον καιρό, εκείνο το σύνθετο κριτήριο σχεσιακής ανάλυσης των πλαισίων που κατέστησε δυνατή τη γένεση μέσα μας της ανθρώπινης συνείδησης, όπως τη βιώνουμε σήμερα. Α, ναι, ο πολιτισμός κατέστησε επίσης δυνατά όλα τα θαυματουργά επιτεύγματα της τεχνικής, αλλά εδώ μας ενδιαφέρει περισσότερο ο νους του Ανθρώπου παρά οι υλικές του συνέπειες.

Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ

Ο πολιτισμός είναι λοιπόν εγγενώς η ίδια η αρχή της εξέλιξης της ζωής, εκφρασμένη... θα έλεγα σχεδόν «ενσαρκωμένη»... στην εξέλιξη του Ανθρώπου. Χωρίς πολιτισμό, αυτή η αίθουσα θα ήταν σήμερα μια σκοτεινή σπηλιά κι εμείς θα τριγυρίζαμε άσκοπα εδώ κι εκεί χωρίς σχέδια, μουρμουρίζοντας κακοαρθρωμένα φωνήματα που θα παρέπεμπαν σε λίγες και συγκεχυμένες φυλετικές σημασίες.
Η πραγματικότητα, όπως την εμπειρώμαστε και τη συνειδητοποιούμε, είναι λοιπόν το άμεσο προϊόν του πολιτισμού, που μας έδωσε τις λέξεις και τις νοητικές κατηγορίες για να διακρίνουμε και να ταξινομούμε και να κατανοούμε και να έχουμε συνείδηση όλων όσων υπάρχουν, συμπεριλαμβανομένων και ημών.
Δεν είναι λοιπόν μικρό πράγμα ο πολιτισμός, αφού παρήγαγε όλα αυτά.

Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Η πραγματικότητα παράγεται από τον πολιτισμό, αλλά ο πολιτισμός παράγει την πραγματικότητα. Τι σημαίνει αυτή η φράση; Σημαίνει ότι μπορούμε να χωρίσουμε τον πολιτισμό σε δύο κατηγορίες πολύ διαφορετικές μεταξύ τους. Τον πολιτισμό που υπήρξε και παρήγαγε ό,τι υπάρχει και ό,τι είμαστε, και έπειτα τον πολιτισμό που υπάρχει τώρα, που δρα τώρα, hic et nunc, ο οποίος παράγει τη νέα πραγματικότητα που σηματοδοτεί τη συνέχεια της εξέλιξής μας.
Είναι δύο όψεις πολύ διαφορετικές η μία από την άλλη.
Ο πολιτισμός που ήδη υπάρχει, συσσωρευμένος από την ανθρωπότητα σε χιλιετίες ιστορίας, είναι σταθερός, δεν αλλάζει, είναι γραμμένος, είναι γνωστός, αναγνωρίζεται ως τέτοιος, είναι κατά κάποιον τρόπο το απολίθωμα της ανθρώπινης εξέλιξης, αλλά είναι ένα ενεργό απολίθωμα, λειτουργικό και χρήσιμο, που δίνει νόημα σε κάθε σκέψη και πράξη μας. Δεν είναι μόνο χρήσιμος, αλλά θεμελιώδης για τη διατήρηση του πνευματικού και πραγματικού πολιτισμού που κληρονομήσαμε από τους προγόνους μας. Είναι η σταθεροποιητική δύναμη τόσο μέσα στον νου του καθενός μας όσο και στην κοινωνική μας οργάνωση, μας κρατά ανθρώπους και μας επιτρέπει μια λίγο πολύ γαλήνια, πολιτισμένη και ενδιαφέρουσα συμβίωση. Κάθε πρωτοβουλία που αναλαμβάνει οποιαδήποτε διοίκηση ανθρώπινης κοινωνίας για να προστατεύσει, να διατηρήσει, να επιδείξει, να διδάξει την υπάρχουσα πολιτιστική κληρονομιά, είναι πολύτιμη, επιβεβλημένη, ευλογημένη. Αλλά από μόνη της δεν αρκεί.
Δεν αρκεί, γιατί υπάρχει και εκείνη η άλλη κατηγορία πολιτισμού, δηλαδή ο πολιτισμός που συμβαίνει ΤΩΡΑ, ο πολιτισμός που όχι μόνο διατηρεί, αλλά συνεχίζει τώρα, αυτά τα χρόνια, αυτές τις μέρες, αυτή ακριβώς τη στιγμή, εκείνη την εξελικτική πορεία που η ανθρωπότητα διανύει ασταμάτητα από πάντα. Σε αυτή την όψη του, ο πολιτισμός είναι ασταθής, άγνωστος, σπάνια αναγνωρίζεται ως τέτοιος, είναι ζωντανός όσο και περισσότερο από την ανθρώπινη ζωή, αφού από αυτόν γεννιέται η ανθρώπινη ζωή - όπως εμείς την εννοούμε - και όχι το αντίστροφο. Αυτός ο πολιτισμός σε μετασχηματισμό είναι ασταθής και δημιουργεί αστάθεια στο παρόν, αλλά είναι μια γόνιμη αστάθεια, γιατί χτίζει τη σταθερότητα του μέλλοντος. Σε αυτή την όψη του ο πολιτισμός συνήθως δεν αναγνωρίζεται ως τέτοιος, μέχρι να καταφέρει κανείς να τον οριοθετήσει και να τον κατανοήσει, δηλαδή μέχρι να πάψει να εξελίσσεται, γινόμενος τελικά το σταθερό απολίθωμα του εαυτού του. Μια ώριμη διοίκηση μιας ανθρώπινης κοινωνίας ενθαρρύνει και στηρίζει αυτή τη δεύτερη όψη του πολιτισμού όχι λιγότερο απ' όσο τιμά και ενισχύει την πρώτη.
Η πρώτη κατηγορία πολιτισμού που ορίσαμε είναι η έκφραση της σταθεροποιητικής επίδρασης του παρελθόντος στο παρόν μας.
Η δεύτερη κατηγορία πολιτισμού που ορίσαμε είναι η έκφραση της δημιουργικής, μετασχηματιστικής και εξελικτικής δράσης του μέλλοντος στο παρόν μας.
Δεν πρέπει να κλείνουμε τα μάτια ούτε μπροστά στο παρελθόν ούτε μπροστά στο μέλλον. Αυτή μπορεί να είναι η ύψιστη σύνθεση που συνοψίζει με ακραία απλότητα την αφηρημένη πραγματεία που μόλις ολοκληρώθηκε.
Είναι όμως αναμφίβολα πιο εύκολο και πιο άνετο να γέρνει κανείς την προσοχή του προς τη θέαση του παρελθόντος, παρά προς εκείνη του μέλλοντος. Αυτή η ανισορροπία δεν είναι κακή από μόνη της, αλλά προκαλεί αύξηση της αδράνειας στη διαδικασία της εξέλιξης. Υπάρχουν συγκυρίες στις οποίες αυτή η αδράνεια μπορεί να αποδειχθεί ακόμη και μοιραία. Καλό είναι να το συνειδητοποιήσουμε αυτό.

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΓΕΝΟΒΑΣ

Η Γένοβα σήμερα αναμφίβολα υποφέρει εξαιτίας μιας αδράνειας αυτής της κατηγορίας. Είναι αισθητή, στη Γένοβα, μια διάχυτη δυσκολία να φανταστεί κανείς ένα καλύτερο μέλλον για όποιον κατοικεί σε αυτή την κατά τα άλλα θαυμάσια πόλη. Πολλά αντικειμενικά φαινόμενα, όπως για παράδειγμα η γνωστή «διαρροή εγκεφάλων», επιβεβαιώνουν αυτή την αίσθηση. Πριν από οικονομικό, πριν από βιομηχανικό, πριν από τουριστικό, το πρόβλημα της Γένοβας είναι λοιπόν πολιτισμικό, αφού ο πολιτισμός, με την ευρύτερη έννοιά του, είναι η ίδια η ουσία του πνεύματος ενός λαού.
Με αυτό, δεν θέλουμε να αφαιρέσουμε τίποτα από την υπέροχη αξία του εδραιωμένου πολιτισμού αυτής της πόλης. Η Γένοβα έχει μια μεγαλειώδη ιστορία και εξαίσιες παραδόσεις. Έχει έναν μεγάλο πολιτισμό του παρελθόντος της, και καλό είναι να είναι έτσι. Αλλά όσον αφορά τον πολιτισμό του μέλλοντος, την πλαστικότητα προσαρμογής σε μεταβαλλόμενα πλαίσια, η αδράνεια υπερισχύει.
Ενάντια σε αυτή τη στείρα αδράνεια, σήμερα, πρέπει να κινηθούμε. Πρέπει να κάνουμε να μετρά, στη ζωή μας, για την πόλη μας, η επίδραση του μέλλοντος όσο και περισσότερο από εκείνη του παρελθόντος. Είναι ο δυναμικός πολιτισμός, ο πολιτισμός σε μετασχηματισμό, που πάνω στα θεμέλια του καθιερωμένου και εδραιωμένου πολιτισμού δημιουργεί τη νέα πραγματικότητα, και δημιουργώντας τη νέα πραγματικότητα λύνει τα νέα προβλήματα. Κάθε πρόοδος, κάθε εξέλιξη φέρνει πράγματι μαζί της το φορτίο νέων προβλημάτων, τα οποία μπορούν να αντιμετωπιστούν και να λυθούν μόνο με μια νέα επινόηση, μόνο με ένα νέο βήμα μπροστά του ανθρώπινου πολιτισμού.
Βρισκόμαστε σήμερα, στη Γένοβα, αντιμέτωποι με τη δυσφορία που απορρέει από μια ανεπαρκή ικανότητα της πόλης να τοποθετείται δημιουργικά απέναντι στα νέα προβλήματα που γεννά η σύγχρονη κοινωνία. Ο κόσμος, που την εποχή που κυριαρχούσε η Γένοβα ήταν απέραντος και κατακερματισμένος, σήμερα είναι μικρός και πιο ενιαίος. Ζούμε σε ένα Παγκόσμιο Χωριό, όπως όρισε ήδη πριν από δεκαετίες ο McLuhan τη σύγχρονη κοινωνία. Και είναι ένα Παγκόσμιο Χωριό θαυμάσιο και τρομερό, που προσφέρει πολλά σε όποιον θέλει και ξέρει να συμμετέχει σε αυτό με τη δύναμη της δημιουργικότητας, αλλά που περιθωριοποιεί ανελέητα όποιον δεν ξέρει να παρουσιαστεί σε αυτό με την απαραίτητη, ταιριαστή, λαμπερή ορατότητα.
Πρόσφατα, εμφανίστηκε στους New York Times ένα ογκώδες ένθετο για την πόλη μας, το οποίο εξύμνησε τα μεγαλεία της που εμείς γνωρίζουμε καλά. Στο ίδιο άρθρο επισημαινόταν όμως, με κάποια κατάπληξη, κάτι που κανείς μας δεν μπορεί να αρνηθεί, δηλαδή ότι η Γένοβα, ακόμη και σήμερα, κάνει πολύ λίγα, για να μην πούμε τίποτα, σε σχέση με όσα θα έπρεπε να κάνει, για να κάνει τις χάρες της ορατές στον κόσμο, για να έχει πλήρη και καρποφόρα ιθαγένεια στο Παγκόσμιο Χωριό.
Υπήρξε ίσως μια εποχή που, για να χτίσει ένα άριστο παρόν, σε μια πόλη όπως η Γένοβα αρκούσε το παρελθόν της. Σήμερα δεν είναι πια έτσι. Για να χτίσουμε το καλύτερο παρόν που όλοι φιλοδοξούμε να χτίσουμε - και γι' αυτό, θέλω να ελπίζω, συναντιόμαστε τελετουργικά σε αυτή την αίθουσα - σήμερα είναι επιτακτικό να ταρακουνήσουμε τις συνειδήσεις μας ώστε να στρέψουν δυναμικά την προσοχή τους στο μέλλον, και από το μέλλον να αντλήσουν τις νέες ιδέες, τον νέο πολιτισμό και τη νέα δύναμη που χρειάζονται για να δημιουργήσουμε εκείνη τη νέα πραγματικότητα, εκείνο το νέο και καλύτερο παρόν, που με τα λόγια όλοι λέμε ότι επιθυμούμε.

ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ

Γι' αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό να υλοποιηθεί αμέσως ένα συγκεκριμένο και διορατικό σχέδιο. Προτείναμε, με αυτή την πρόταση, να δεσμευτεί η δημαρχιακή επιτροπή να εντοπίσει, ανάμεσα σε όλους τους φορείς, τους θεσμούς και τους τοπικούς συλλόγους, τις δυνάμεις που είναι ικανές να οργανώσουν στη Γένοβα ένα μεγάλο συνέδριο με επίκεντρο το μέλλον και τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο επιστημονικής φαντασίας.
Βλέπετε, η επιστημονική φαντασία, κυρίως στη λογοτεχνική της μορφή, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο πνευματικό προϊόν αυτού του αιώνα, είναι η έκφραση της οξυμένης ευαισθησίας του ανθρώπου απέναντι στους συγκλονιστικούς μετασχηματισμούς που η πρόοδος επιφυλάσσει στην κοινωνία μας και στην καθημερινή μας ζωή. Η επιστημονική φαντασία γεννήθηκε μόλις στα τέλη του περασμένου αιώνα. Ως τότε η πρόοδος είχε προχωρήσει με σχετική βραδύτητα, και γενικά φαινόταν λίγο λογικό, κυρίως στον απλό κόσμο, να φανταστεί κανείς ότι θα μπορούσε να μεταμορφώσει ριζικά το μέλλον. Η επιστημονική φαντασία γεννήθηκε, και έπειτα μεγάλωσε και μεγάλωσε και μεγάλωσε, σε όλον αυτόν τον αιώνα, επειδή όλο και περισσότεροι άνθρωποι ανακάλυψαν στη χειρονομία του να φαντάζεσαι το μέλλον εκείνη τη δύναμη που γεννά ένα νέο παρόν. Όλοι ξέρουμε ότι ο Jules Verne αφηγήθηκε το ταξίδι στη Σελήνη περισσότερο από μισό αιώνα πριν αυτό συμβεί. Αλλά η επιστημονική φαντασία αφηγήθηκε και τις ατομικές βόμβες πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, υπέθεσε τις μαύρες τρύπες πριν από τους επιστήμονες, είδε και προείδε χιλιάδες από τα απίστευτα τεχνικά θαύματα που σήμερα είναι πραγματικότητα, προεξόφλησε κατά πενταετίες και δεκαετίες την ηθική συζήτηση για ορισμένα από αυτά. Όταν το 1933 ο Aldous Huxley έγραψε τον «Θαυμαστό καινούργιο κόσμο», αφηγήθηκε την τηλεόραση σε κάθε σπίτι, τον εμμονικό διαφημιστικό βομβαρδισμό, τα ηρεμιστικά φάρμακα. Ήταν επιστημονική φαντασία. Σήμερα είναι επικαιρότητα.
Να φανταστούμε ένα διαφορετικό μέλλον. Αυτό κάνει η επιστημονική φαντασία. Αυτό είναι που προτίθεται η Γένοβα για να δώσει στον εαυτό της μια πραγματικότητα πιο ταιριαστή στο σημερινό και μελλοντικό παγκόσμιο πλαίσιο.

ΕΝΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ

Η διοργάνωση στη Γένοβα ενός μεγάλου συνεδρίου με επίκεντρο το μέλλον και την επιστημονική φαντασία θα ήταν ένα γόνιμο και σημαντικό μήνυμα, τόσο μέσα όσο και έξω από την πόλη. Θα έφερνε στη Γένοβα μερικούς από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς του κόσμου, η συμβολή των οποίων στη συζήτηση θα αποτελούσε ένα ισχυρό ερέθισμα αντιπαράθεσης και στοχασμού για τον πολιτισμό μας. Θα προσέλκυε λάτρεις από όλη την Ιταλία, με άμεσα θετικά τουριστικά οφέλη. Επιπλέον, θα άνοιγε στη Γένοβα περαιτέρω συγκεκριμένες ευκαιρίες σε μακροπρόθεσμη βάση.

ΤΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Γιατί, βλέπετε, τα συνέδρια επιστημονικής φαντασίας δεν είναι κάτι καινούργιο στον κόσμο. Οι πρώτες συναντήσεις οργανώθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, πριν από μισό αιώνα. Ήταν σποραδικές, και τις παρακολουθούσαν λίγες δεκάδες άνθρωποι. Ένας από αυτούς λεγόταν Isaac Asimov. Ίσως κάποιος να τον έχει ήδη ακουστά. Αλλά με τα χρόνια αυτά τα συνέδρια αυξήθηκαν σε αριθμό και μέγεθος. Σήμερα, σε κάθε χώρα όπου η επιστημονική φαντασία είναι διαδεδομένη, γίνεται τουλάχιστον ένα ετήσιο συνέδριο, και σε κάθε ήπειρο, τουλάχιστον ένα ηπειρωτικό συνέδριο. Αν η Γένοβα αποδεικνυόταν ικανή να οργανώσει ένα καλό συνέδριο, και είμαι βέβαιος ότι αυτό είναι δυνατό, δεν θα ήταν δύσκολο, σε μία από τις επόμενες χρονιές, να της ανατεθεί το ευρωπαϊκό συνέδριο, και να επαναληφθεί η εμπειρία με ενισχυμένη αποτελεσματικότητα και χρησιμότητα.

ΜΙΑ EXPO ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑ ΧΙΛΙΕΤΙΑ

Και τέλος... δεν ξέρω εσείς, αλλά εμένα μου αρέσει να ονειρεύομαι. Δεν είμαι ο πρώτος, και σίγουρα δεν θα είμαι ο τελευταίος. Και δεν βλέπω πραγματικά γιατί στο μέλλον, ίσως στην αρχή της επόμενης χιλιετίας, η Γένοβα να μην μπορεί να αποδειχθεί αντάξια να της ανατεθεί ακόμη και το παγκόσμιο συνέδριο. Γιατί... βλέπετε: η αλλαγή της χιλιετίας δεν είναι συχνό γεγονός, με τα δικά μας μέτρα. Η αλλαγή της χιλιετίας είναι μια κομβική στιγμή στην ιστορία της ανθρωπότητας. Και η αρχή της τρίτης χιλιετίας που πλησιάζει είναι μια κρίσιμη, απαραίτητη και ιδανική στιγμή για να επιδοθούμε σε έναν μεγαλειώδη απολογισμό των γεγονότων που συνέβησαν και να θέσουμε τα θεμέλια της μελλοντικής ιστορίας. Ιδού λοιπόν ότι ένα τέτοιο παγκόσμιο συνέδριο στη Γένοβα, στην αυγή της τρίτης χιλιετίας, θα ξεπερνούσε τα ήδη ευρέα όρια της επιστημονικής φαντασίας, προσφερόμενο στον κόσμο ως ιδανικός τόπος μιας πιο περιεκτικής Expo του Μελλοντικού, μιας ευκαιρίας μοναδικής στον κόσμο και μεγαλειώδους για μια συνάντηση και μια προεκβολική αντιπαράθεση πάνω στα πολεοδομικά, τεχνολογικά, οικολογικά και κοινωνικά πιθανά μέλλοντα, όπου θα μπορεί να επιχειρηθεί μια ολιστική σύνθεση των προβλημάτων της ανθρωπότητας, επαναφέροντας έτσι δυναμικά τη Γένοβα ανάμεσα στις ζωντανές πόλεις του κόσμου.

ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Φέτος το παγκόσμιο συνέδριο έγινε στη Σκωτία. Πριν από πέντε χρόνια έγινε στην Ολλανδία. Λίγα χρόνια νωρίτερα έφτασε άλλες δύο φορές στην Ευρώπη, στη Γερμανία και στην Αγγλία αντίστοιχα. Δεν βλέπω πραγματικά γιατί να μην μπορεί να φτάσει και στην Ιταλία, και τότε, γιατί όχι στη Γένοβα; Ας ληφθεί υπόψη ότι ένα παγκόσμιο συνέδριο προσελκύει, μόνο από την Αμερική, από 5 έως 10.000 συμμετέχοντες. Είναι περιττό να αναφέρουμε τα πλεονεκτήματα μιας τέτοιας προοπτικής.

Η ΓΕΝΟΒΑ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

Αλλά μέχρι το όνειρο να κάνουμε τη Γένοβα για έναν χρόνο Παγκόσμια Πρωτεύουσα του Μέλλοντος να αποκτήσει υπόσταση, ας πατήσουμε ξανά στη γη. Η Γένοβα Πρωτεύουσα του Μέλλοντος πρέπει να προχωρήσει σταδιακά. Είμαστε βέβαιοι ότι αυτή η δημαρχιακή επιτροπή θα μπορέσει να βρει, ανάμεσα σε όλες τις δυνάμεις που δρουν σε αυτή την πόλη, εκείνες που είναι ικανές να δώσουν μορφή και σώμα σε αυτή την πρόθεση, και είμαστε πεπεισμένοι ότι οφείλει να το κάνει. Ανάμεσα σε όλες τις προτεραιότητες της πόλης, εκείνη του να αντιμετωπίσουμε το μέλλον πρόσωπο με πρόσωπο, καλώντας το με το όνομά του, εξερευνώντας το δημόσια, μας φαίνεται να έχει μη αμελητέα επείγουσα σημασία.
Δεν ξέρω σε εσάς, αλλά σε μένα, στα αυτιά μου, το «Γένοβα Πρωτεύουσα του Μέλλοντος» ακούγεται καλύτερα από το «Γένοβα Σκλάβα του Παρελθόντος».

Roberto Quaglia, 1996

Προς τον Αξιότιμο Δήμαρχο
του Δήμου της Γένοβας