Ε, ναι! Υπήρξε μια εποχή που πίστεψα στη σάτιρα. Υπάρχουν όσοι πιστεύουν στον Άγιο Βασίλη, όσοι πιστεύουν σε μια θεότητα ή σε μια πολιτική παράταξη, όσοι πιστεύουν στη δικαιοσύνη ή σε έναν τραγουδοποιό. Εγώ πίστευα στη σάτιρα. Το ξέρω, το παραδέχομαι, ήμουν αφελής, αλλά ποιος δεν υπήρξε, έστω για λίγο;

Η σάτιρα καθαυτή είναι καλό πράγμα, όπως πολλές αφηρημένες ιδέες και ιδεολογίες. Αλλά ο κόσμος του Πραγματικού Χιούμορ είναι συχνά το αντίθετο από αυτό που φαίνεται, όπως μια ωραία μέρα αναπόφευκτα αναγκάστηκα να ανακαλύψω.

Εν αρχή ην το Κακό, αντίθετα με ό,τι υποστηρίζει η Βίβλος. Το Il Male («Το Κακό») υπήρξε ένα σατιρικό εβδομαδιαίο έντυπο που εκδιδόταν τη δεκαετία του εβδομήντα του περασμένου αιώνα. Υπήρξε το μόνο ιταλικό σατιρικό περιοδικό πραγματικά ικανό να απομυθοποιεί και να χλευάζει τα ήθη και τους ανήθικους της εποχής του. Αυτό είναι ένα αντικειμενικό ιστορικό δεδομένο. Η απόδειξη; Για να μπορεί να υπάρχει, το Il Male είχε τον υπεύθυνο διευθυντή του μόνιμο κάτοικο φυλακής. Και σε κάθε κυκλοφορία του εβδομαδιαίου η ποινή του μάκραινε. Μόνο έτσι το Il Male ήταν σε θέση να ασκεί την ελευθερία γνώμης και τύπου. Ένα είναι σίγουρο: μερικοί από αυτούς τους κυρίους είχαν αρχίδια.

Ύστερα το Il Male σταμάτησε να εκδίδεται. Χρόνια αργότερα, βρέθηκα να διαβάζω ένα πρασινωπό ταμπλόιντ που κάποιοι θα θυμούνται: Cuore. Αρχικά ένθετο της l'Unità, έγινε πολύ γρήγορα ανεξάρτητο έντυπο. Τουλάχιστον φαινομενικά. Για ένα διάστημα με διασκέδασε, αν και προφανώς είχε πολύ λίγο από το βλάσφημο πνεύμα του Il Male. Ύστερα συνέβη κάτι που με έκανε να συνέλθω οριστικά.

Ήταν το έτος 1991 και ήταν Ιούλιος. Είχα διαβάσει στο εβδομαδιαίο Cuore ότι μια δήθεν «Γιορτή της Σάτιρας» θα γινόταν σε λίγο σε μια πόλη της Εμίλια, οργανωμένη ακριβώς από το Cuore. Εκείνη την εποχή δεν είχα χάσει ακόμα όλη μου την πίστη στη σάτιρα, οπότε σκέφτηκα λίγο απερίσκεπτα - και πολύ μυστικιστικά - ότι το γεγονός θα μπορούσε να με ενδιαφέρει.

Έτσι, ένα απόγευμα του Ιουλίου του '91 πετάχτηκα στο σπίτι του φίλου μου Gigi Picetti και του πρότεινα να πεταχτούμε στη γιορτή της σάτιρας. Γοητευμένος κι εκείνος από αυτή την αφηρημένη ιδέα, ήρθε μαζί μου, ξεκινήσαμε αμέσως από τη Γένοβα και λίγες ώρες αργότερα φτάσαμε το βράδυ στο Montecchio, την πόλη της Εμίλια όπου γινόταν η γιορτή.

Με άμεση φρίκη ανακαλύψαμε αμέσως ότι η τόσο εκθειαζόμενη γιορτή της σάτιρας, με δυο λόγια, δεν ήταν τίποτε άλλο από ένα κοινότατο Festival dell'Unità. Εκείνες ακριβώς τις μέρες υπήρχε ένα festival dell'Unità και στη Γένοβα, και έτσι νιώθαμε μάλλον βλάκες που είχαμε κάνει τρεις ώρες με το αυτοκίνητο για να πάμε σε ένα πανηγύρι ίδιο με εκείνο που είχαμε κάτω από το σπίτι μας.

Αγχωμένοι, ψάξαμε δεξιά κι αριστερά για λίγη σάτιρα ή κάτι τέτοιο, αλλά το μόνο που βρήκαμε ήταν ένα είδος αμφιθεάτρου ασφυκτικά γεμάτου, όπου χιλιάδες άνθρωποι άκουγαν σαν πρόβατα ένα είδος talk show που διαδραματιζόταν στη σκηνή. Με λίγα λόγια, ήταν σαν να βλέπεις το Maurizio Costanzo Show, μόνο που οι καλεσμένοι ήταν οι διάφοροι Michele Serra, Paolo Hendel, Fabio Fazio και η υπόλοιπη παρέα, που φλυαρούσαν μεταξύ τους χωρίς να ξέρουν καλά τι να πουν, όπως γενικά συμβαίνει σε κάθε talk show.

Παρότι δεν καταλαβαίναμε καλά γιατί είχαμε πάει εκεί, ο Gigi Picetti κι εγώ ήμασταν ωστόσο βέβαιοι για ένα πράγμα: δεν μας ένοιαζε καθόλου να ακούμε ανθρώπους απασχολημένους να μιλούν μεταξύ τους για να λένε πράγματα λιγότερο ενδιαφέροντα από εκείνα που μπορούσαμε να πούμε εμείς μεταξύ μας. Και η προβατοειδής μάζα σε βουβή λατρεία στις κερκίδες του αμφιθεάτρου ήταν, μέσα στη βουβή της παθητικότητα, ακόμα πιο αηδιαστική από τους αλαζονικούς ανθρώπους στη σκηνή. Αν καταλαβαίνετε γιατί, καλώς, αλλιώς αμήν.

Πολύ αργά για να γυρίσουμε στη Γένοβα, αναγκαστήκαμε να πνίξουμε στη μπίρα την απογοήτευση του να βρισκόμαστε εκεί και, αφού μπήκαμε να κακολογήσουμε λίγο σε ένα videobox, τελικά αποσυρθήκαμε να κοιμηθούμε στη σκηνή που είχαμε φέρει μαζί μας.

Είχαμε προσέξει ότι η περιοχή, γνωστή για τα κουνούπια της, ήταν αντίθετα εξαιρετικά απαλλαγμένη από αυτά. Κάποιος μας εξήγησε ότι εκείνη τη χρονιά είχε γίνει ένας καλός ψεκασμός. Πήραμε το στοιχείο ως αφορμή και αποφασίσαμε να κάνουμε το πιο απίθανο πράγμα που θα μπορούσε ποτέ να κάνει κανείς: αυτοσχεδιάσαμε μια συλλογή υπογραφών κατά της απεχθούς εξόντωσης των κουνουπιών. Γιατί το κάναμε; Ε, τι άλλο θα μπορούσαμε ποτέ να κάνουμε;

Έτσι γεννήθηκε το SENZACUORE.
Το Senzacuore ήταν μια χάρτινη πινακίδα (ενάμισι μέτρο επί ένα μέτρο), πάνω στην οποία ο Gigi Picetti κι εγώ είχαμε αυτοσχεδιάσει τις πρώτες ανοησίες που μας ήρθαν στο μυαλό. Με έναν τρόπο που δεν θυμάμαι, καταφέραμε έπειτα να τυπώσουμε και να φωτοτυπήσουμε έναν ικανοποιητικό αριθμό από ψεύτικα έντυπα για τη συλλογή των υπογραφών. Οπλισμένοι με όλα αυτά, γυρίσαμε λοιπόν τη δήθεν «γιορτή της σάτιρας» φωνάζοντας σαν να μας ένοιαζε πραγματικά η τύχη των κουνουπιών. Απίστευτο κι όμως αληθινό, όλοι μας πήραν στα σοβαρά. Εκδηλώνοντας ανοιχτά το μίσος τους για τα κουνούπια, οι άνθρωποι αρνούνταν να υπογράψουν. Στη λεγόμενη γιορτή της σάτιρας, κανείς δεν ήταν ικανός να αναγνωρίσει ως τέτοιο ένα ηλίθιο σατιρικό εύρημα σαν το δικό μας.

Στο μεταξύ είχε γίνει ήδη μεσημέρι, και μας έτυχε να πέσουμε πάνω σε ένα τραπέζι με όλους τους VIP της γιορτής. Τους διάφορους Michele Serra, Fabio Fazio κ.λπ. Προς έκπληξή μας, ούτε κι αυτοί έδειξαν να καταλαβαίνουν τι ακριβώς συνέβαινε μπροστά τους. Θυμάμαι τον Fabio Fazio να λέει «Είναι άχρηστο. Έτσι κι αλλιώς δεν χρησιμεύει σε τίποτα.» Ποτέ δεν κατάλαβα σε τι αναφερόταν.

Μετά από λίγο μας έφτασε. Το να είμαστε εκεί δεν είχε κανένα νόημα. Μαζέψαμε τη σκηνή, μπήκαμε στο αυτοκίνητο και γυρίσαμε στη Γένοβα.

Ωστόσο, ήμασταν αγανακτισμένοι. Παρότι ξέραμε πάντα ότι το Cuore δεν είχε καμία σχέση με το Il Male, πιστεύαμε ότι λίγη νοημοσύνη κυκλοφορούσε κι εκεί. Στο κάτω κάτω, μπορεί άραγε να υπάρξει σάτιρα χωρίς νοημοσύνη; Όχι, δεν μπορεί. Αλλά δεν είναι αυτό το θέμα. Η ουσία του προβλήματος ήταν στην πραγματικότητα άλλη, και η σωστή ερώτηση που έπρεπε να τεθεί ήταν:
«Είναι το Cuore μια εφημερίδα πραγματικά σατιρική;»

Αποφασίσαμε λοιπόν να επενδύσουμε δυο απογεύματα για να δώσουμε ζωή στο Crepacuore. Κανείς δεν είχε κάνει ποτέ τη σάτιρα της σάτιρας, και εκείνη την εποχή και εκείνες τις μέρες μάς φάνηκε το πιο σωστό πράγμα να κάνουμε. Ή, τουλάχιστον, το λιγότερο βαρετό.

Ήταν το 1991, και οι εκτυπωτές λέιζερ είχαν μόλις γίνει οικονομικά προσιτοί σε όλους. Ο Gigi Picetti κι εγώ πέσαμε με τα μούτρα στη δουλειά και ύστερα από δύο απογεύματα βγήκαμε με ένα φύλλο A3 τυπωμένο εμπρός/πίσω με αυτό που ήταν η απάντησή μας στην απογοήτευση Cuore. Το φωτοτυπήσαμε σε εκατοντάδες αντίτυπα.

Λίγες μέρες αργότερα γύρισα στη λεγόμενη «γιορτή της σάτιρας» του Cuore και τα ταπέτσαρα όλα με το Crepacuore. Απίστευτο, αλλά αληθινό, οι διοργανωτές (αυτοαποκαλούμενοι σημαιοφόροι της σάτιρας) θίχτηκαν όχι λίγο. Ένας από αυτούς ειδικότερα έδειξε πολύ προσβεβλημένος από το γεγονός ότι είχαμε συγκρίνει το Cuore με την τότε δημοφιλή τηλεοπτική εκπομπή βαριετέ Creme Caramel (μια αηδία με τον Pippo Franco, αν θυμάμαι καλά). Εμβρόντητος, του απάντησα αφελώς ότι είχαμε κάνει σάτιρα. Εκείνος δεν φάνηκε να καταλαβαίνει για τι πράγμα μιλούσα. Ήταν πάρα πολύ.

Πίσω στη Γένοβα, περίμενα τουλάχιστον ότι στα επόμενα τεύχη του εβδομαδιαίου Cuore, στους άφθονους χώρους που ήταν αφιερωμένοι στον εορτασμό της «γιορτής της σάτιρας» τους, θα εμφανιζόταν κάποια αναφορά στα happening που είχα πραγματοποιήσει εκεί με τον Gigi Picetti. Ήμουν νέος και αφελής, και δυσκολευόμουν ακόμα να πειστώ ότι οι αυτοαποκαλούμενοι επαγγελματίες της σάτιρας δεν είχαν καθόλου αίσθηση του χιούμορ, τουλάχιστον όσον αφορά τον αυτοσαρκασμό. Ωστόσο, πλέον τα γεγονότα μιλούσαν καθαρά, και η δυσφορία μου που είχα αφεθεί να με εξαπατήσουν οι μεταμφιέσεις τους φούσκωνε ακάθεκτα. Με απλά λόγια, ήμουν όλο και πιο τσαντισμένος.

Γι' αυτόν τον λόγο ήρθα σε επαφή με τον Vincenzo Sparagna, ιδρυτή ήδη του Il Male, Frigidaire, και άλλων αξιόλογων πρωτοβουλιών στο χείλος της τρέλας. Καταλαβευτήκαμε αμέσως. Εκείνος ετοιμαζόταν να τυπώσει ένα νέο περιοδικό, το Tempi Supplementari, και αποφασίσαμε να ενσωματώσουμε σε αυτό ένα σατιρικό ένθετο με το όνομα Crepacuore, ακριβώς όπως κάποτε το l'Unità είχε ένα ένθετο με το όνομα Cuore.
Και έτσι, στις αρχές Νοεμβρίου του 1991, το πρώτο τεύχος του Tempi Supplementari μπήκε στα περίπτερα. Και το σατιρικό του ένθετο λεγόταν Crepacuore.

Αυτές που βλέπετε παραπάνω είναι οι τέσσερις σελίδες του πρώτου τεύχους του Crepacuore. Η σελιδοποίηση και τα κείμενα είναι όλα δικά μου και του Picetti, το ίδιο και μερικά σκίτσα, ενώ άλλα είναι των Scozzari και Giuliano. Για ορισμένα σχέδια μάς έδωσε ένα χέρι και η Laura Bagliani.

Ορίστε η πρώτη σελίδα του δεύτερου τεύχους του Crepacuore. Με το άσχημο σκίτσο του Occhetto στο κέντρο της σελίδας δεν έχουμε ωστόσο καμία σχέση. Μπήκε εν αγνοία μας.

Εδώ κάτω, αντίθετα, ένα σκίτσο μας με το οποίο έχουμε σχέση.

CREPACUORE - ΣΚΙΤΣΟ δες ελαφριά έκδοση (114 K)

CREPACUORE - ΣΚΙΤΣΟ δες βαριά έκδοση (272 K)

Εδώ δίπλα, DONALD FUCK, μια δημιουργία μας που ωστόσο δεν είχε ποτέ την εξέλιξη που θα της άξιζε. Φτιαγμένη μαζί με έναν φίλο σκιτσογράφο, δεν είχε συνέχεια λόγω του ότι το Crepacuore σταμάτησε μετά το δεύτερο τεύχος.

Γιατί δεν συνεχίσαμε; Δεν το θυμάμαι πια. Πιθανότατα επειδή δεν βγάζαμε χρήματα. Και για κάποιους άλλους δευτερεύοντες λόγους.