


 |
TEORÌ DL'UTILITÊ SUCIÊLA
Caro Maurizio Costanzo Show,
a m' aprufitarò dla tu esistenza, dla tu atenziòn, dla mi esistenza, dla mi atenziòn e ad sta mi lètra par svilupê i fundament dla mi "TEORÌ DL'UTILITÊ SUCIÊLA". A n' so s'la sia gnint ad spezial cumè teorì, ènca parchè l'è piò che êtar una cösa ch'la m'è vnuda in ment int ste ultum temp par stupê e' vut d'idei urèndal ch'u i è sèmpar stê in me, parchè a j ò sèmpar arfidê i preconcet za cot sóra cum ch'e' funziona l'èsar umân e roba cumpâgna, ch'i è incù acsè d'möda int tot i zarvël.
A dégh prèma che quând ch'a degh "utilitê" e "suciêla" a n' pens par gnint a quèl cumè di valur ch'i épa da ësar pusitìv o negatìv o tot e dù. A intindrò sèmpar al parôl "utilitê" e "suciêla" par e' su significhê tècnic ascèt, senza cal intenziòn ch'al tira dêntar un giudizi cun al quêl e' su significhê pur u s' trasfigura ad sòlit. L'è quest e' prèm preconcet ch'a duvem abulì, s'a vlem capì qualcvël de l'èsar umân. Che qualcvël e' sia ùtil u n' vô dì ch'e' sia bon o giöst. U vô dì ch'l'è ùtil in sens funziunêl e basta.
Dët quest, a pasem a e' dònca e dintóran.
U n' è sicur una mi invenziòn che l'èsar umân e' sia un animêl suciêl, ciuè ch'l'àbia bsògn ad tèsar dal relaziòn suciêli. Quel che me a sustegn l'è che l'èsar umân e' sia esclusivament un animêl suciêl, ciuè ch'u n' pòsa esistar se nö in funziòn ad qualcadun o qualcvël ch'i sta fôra ad lò. Tot i nòstar giudizi piò cumon sóra j'èsar umân, bon, catìv, egoesta, altruesta, ecc., i è categurì sbagliêdi, fundêdi sóra e' preconcet sbaglié che l'individuv umân e' pòsa ësar piò o manch "ùtil par la sucietê". Al difarenz u i è, tra individuv e individuv, mo s'a s' arpulem ogni cumpurtament ad qualsiasi individuv da tot al suvrastrutur simbòlichi ch'a sem bitué a vstìl, a s' truvem in man sèmpar e' stes mìnum denominadór muntiplich: l'utilitê suciêla.
U n' gn'è individuv inùtil par la sucietê. Quând che qualcadun l'è inùtil par la sucietê e' mör. (Quest u n' vô dì che chiunque e' mòra e' sia inùtil par la sucietê). Mo... cs'èl l'utilitê suciêla?
A duvem prèma ad tot bôtar zò e' preconcet ch'e' sia ùtil par la sucietê chi ch'e' fa e' bén ad tota la sucietê o ad cla pêrt dla sucietê ch'la s' pis ad piò. Fintânt ch'a s' ustinem a descrìvar la realtê cumè a vrèsum che la realtê la fos, a n' s' avsinarèm mai a la realtê.
L'è ùtil par la sucietê chiunque e' cuntenta un bsògn qualsiasi d'j'êtar. Nö par fôrza un bsògn ch'l'àbia e' nòstar cunsens. U s' pò tratê d'un bsògn int e' quêl a s' ritruvem fazilment (ajutê qualcadun a campê), opùr un bsògn luntân dal nòstar môd ad vèdar al cös (ajutê qualcadun ad amazê qualcadun êtar). Ësar ùtil par la sucietê u vô dì sól quest.
L'è difézil lasê e' preconcet che l'utilitê suciêla la sia par fôrza una cösa "bôna". A cunsiderem, pr'e' nòstar naturêl e la nòstra eredità ad cultura, ùtil par la sucietê la crocerossina ch'la cura un malê, mo nö e' trafichent ad droga o e' ditadór sanguinêri. E l'è par colpa ad ste preconcet ch'a n' arivem a capì parchè qualcadun e' pòsa fê e' trafichent ad droga o l'asasén. A ste pont bsògna sól decìdas s'a s' vô capì cum ch'e' funziona l'èsar umân e la su sucietê o s'a s' vô invezi cuntinuê a vultulês int l'iluşiòn miserèma d'avé capì ch'u i è i bon e i catìv e che nò, naturalment, a fasem sèmpar pêrt di bon. S'a s' vô capì, bsògna par un mument mètar da pêrt i propri dogma, ciuè cal "quot" ad Verità Rivelata ch'al sta ben fèrmi aragnêdi int la nòstra ment, dighi ch'u n' s' pò scavalchê, contra al quêli i va a fermês cal mël curént e rivul ch'i è al nòstri cnusènz ch'al crès, al s' trasfórma, dêdi a scòrar insèm int un savé dinàmic e tumultuôs, se nö fos pröpi par cal dighi stupidi, arżan sòlid contra ogni capì in piò.
U n' gn'è èsar umân ùtil sól a lò stes. E gnânca u n' gn'è èsar umân ùtil a tot j'êtar. E' acsè dët lìbar arbitri e sicur al circustânz al porta j'individuv a "sciòr" i referent a chi ësar ùtil int la propri vita. Mo la sielta l'è d'rêd, se nö adiritura mai, una sielta pröpi vera, una sielta pensêda e cunsapévula. L'è, piò ad quest, l'esercizi d'un istènt ch'u s' ha da quând ch'a nasem, cl'istènt ch'e' fa de l'èsar umân un animêl suciêl. L'istènt suciêl umân e' porta l'individuv a zarchê j'êtar a chi ësar ùtil, a e' livël piò adat a al propri caraterìstich. Da burdèl, u s' è ùtil a i genitur cumè fiùl, e u s' è ùtil a j'êtar burdèl cumè cumpagn ad zùg. Arivé a l'etê grânda, tot dò al funziòn al pérd d'adeguatëza. E' acsè dët "inseriment int la sucietê" l'è un mument delicê pröpi parchè fortèsum l'è e' bsògn ad pasê dal funziòn antighi a i rôl nôv d'utilitê. U s' cala a precipizi int e' rôl d'utilitê piò adat a al propri caraterìstich tra quei ch'al circustânz al rend dispunìbil. U i è chi ch'e' riva a dvintê avuchêt, chi ch'l'è cuntent ad dvintê uperêri, chi ch'u n' tróva ad mej che arulês int un esèrcit mercenari, chi ch'e' ciapa la carìra ad tossicòman. Qualcvël ad sti lavur u s' pis, êtar nö. Chi ch'u i ciapa i i sciôr, preferend ón a j'êtar, o amazèndas s'u n' vèd o u n' riva a imaginês e a fês di rôl ch'u i senta adat a al propri caraterìstich. Qualsiasi ch'la sia la strê ciapêda, la è d'utilitê a qualcadun êtar. S'u n' fos acsè, l'individuv e' muraréb in pôc ad fâm o d'êtar.
A lasem andê, a l' degh ancora, e' preconcet ch'e' sia d'utilitê suciêla quel ch'l'è ùtil a la magiurânza dla pupulaziòn. L'è fêls. L'è un pustulê ipòcrita ùtil sól a fês sintì bon. A e' mond u i è 5 miliêrd ad persôn. S'a druvem cun rigor e' nòstar câr preconcet, u s' pò cunsiderê d'utilitê suciêla sól quel ch'e' mira a e' bén ad piò ad 2,5 miliêrd ad persôn. Dònca, ènca int e' câmp de' nòstar preconcet, al cuntradiziòn al n' s' pò scavalchê. E' fat vèra l'è che l'è d'utilitê suciêla qualsiasi cösa ch'la vèna fata in funziòn ad qualcadun êtar, ch'e' sia ste êtar un grup suciêl, una faméja, un individuv sôl o un animêl.
Adolf Hitler senza dubi u n' era ùtil a j'ebrei ch'e' faséva sterminê, mo u l'era a la pupulaziòn ch'la j'aveva dê tot e' su putér. Acsè ènca, int la guèra de' golf George Bush u n' era ùtil a j'irakén ch'e' faséva suplì viv int al trinzéi da di câr armê druvé cumè tratur, mo u l'era a al pupulaziòn ad punent, nò cumprés, ch'a cuntinuem a vlé bruşê int al nòstri machin e' petròli arab pagàndal manch, una masa manch ad quel ch'e' costa l'aqua minerêla. E' ditadór ch'e' scadéna una guèra u n' è ùtil a tot quei ch'i mör, mo u l'è a i vincidur ch'i sopraviv. E' tossicòman u n' è ùtil a al vìtimi ch'e' róba, mo u l'è a e' spaciadór, e ènca a l'industria dagli autoradio. L'asasén u n' è ùtil a la su vìtima, mo u l'è a e' mandânt. E' mafiôs u n' è ùtil a e' cumerciânt ch'e' taglieggia, mo u l'è a e' pulìtic ch'u j procura i vot, e' pulìtic curöt u n' è ùtil a quei ch'i l'à elèt, mo u l'è a e' curutór. Galileo Galilei u n' era ùtil a i su cuntemporâni ch'i l'à perseguitê, mo u l'era a i discendént ch'i l'à savù capì. E' delinquent znì u n' è ùtil a quei ch'e' róba, mo u l'è a la su faméja ch'e' manten cun i quatrén rubé, o a al su dòn ch'e' pò acsè impinì ad rigâl o semplicement a la bânca duv ch'e' ricicla e' maltôlt. L'editor u n' è ùtil a al furèst ch'al vén sterminêdi par dêj la chêrta, mo u l'è a i su letur. L'animalesta u n' è ùtil a j'èsar umân ch'i cumercia in bìstii mörti, mo u l'è a al bìstii ch'e' zerca ad salvê. E' vegetariân u n' è ùtil a i vegetêl, che lò l'è custret a fêni strêz par magnê, mo u l'è a al bìstii, ch'al n' vén amazêdi par lò. E' trafichent internaziunêl ad droga u n' è ùtil a al faméj arvinêdi dai fiùl drughé, mo u l'è a i spaciadur ch'i vend a e' minut e a al bânch svìzzri, ch'al ricicla i su quatrén illegêl. E a la fen ènca l'eremita, ch'u n' è ùtil a niseun umân, parchè e' viv da par lò, u l'è a e' cân o a cl'êtar animêl ch'u n' manca mai ch'u "j ten cumpagnì".
La sucietê umâna l'è una zungla imbrujêda parsè ad lighêm d'utilitê vicendévul. A ciamem egoesta chi ch'u n' à sèmpliz intenziòn d'ësar ùtil a nò o a chi che nò a vrèsum ch'e' fos ùtil. Sicur ènca lò l'è ùtil a qualcadun. E' sgnór avar e tirchi ch'u n' mola una lira a niseun par tota la vita, che nò a l'inquadrem ad sòlit cumè la quintesenza de' egoesta" (ciuè "ad chi ch'l'è ùtil sól a lò stes"), l'è invezi ùtil a al bânch ch'al dröva i su quatrén, e ènca a j'eréd. A l' ciamem egoesta sól parchè nò a n' sem al bânch né j'eréd, né a s' ritruvem in lór.
Quest u n' vô dì ch'e' sia la stessa cösa, pr'la moral, ajutê un malê o trafichê eroina, e chiunque e' pinsès che me a e' pens e' sarèb un deficent. Mo e' trafichent d'eroina u la pensa pröpi acsè, sinò u n' farèb quel ch'e' fa, e s'a vlem capì parchè e' fa acsè a duvem capì cs'u n' pensa lò, nö cs'a n' pensem nò. Bè, lò e' vèd un marcê, quel de l'eroina, e e' pensa che qualcadun e' furnirà cal marcê, se nö e' farà lò. E s'u n' gn'è e' marcê, lò e' vèd i prudutur, ch'i à bsògn d'un marcê, e se qualch sît e' s'presta a dvintê un marcê, e' dvintarà sicur, ch'e' sia lò a ucupês d'quest, ch'e' sia un êtar. A nò u s' pò nö piasé ste su môd ad ragiunê, mo l'è e' su môd ad ragiunê, e a duvem capìl s'a vlem capì i fenòmen ch'i i è lighé. Capìl, a l' degh ancora, l'è una cösa difarenta da giustifichêl.
Ogni tendenza umâna la fa nàsar, ch'u n' s' sa cum, una tendenza cuntrêria. Ciapì un'upiniòn qualsiasi, sbraiêla a e' mond, e lò e' s' dividarà in persôn ch'al la cundivid e persôn ch'al la cuntrasta. Quest e' vêl par qualsiasi upiniòn. Sbraiì che i zéggn i è bël, e una masa i ubiitarà ch'i à e' còl tròp lông. Fasì vèdar amór par i gat, e una masa i dirà ch'i j òdia, insultì i cân, al bës, i scurpiòn, e qualcadun e' s' alzarà in su difésa, cantì e' vòstar amór par Dio, e qualcadun e' biastmarà, biastmêl e una masa i l'amarà ad piò, esaltì l'amór e j'êtar i l'arfidarà par l'òdi, dmandì la pêsa e j'êtar i dmandarà la guèra, dgì che quel ch'a j ò scrët fin adës l'è mérda pura, e j'êtar i la ciaparà par Vangelo.
E' mit de l'altruésum e e' mit de l'egoésum i va dònca abulì. Ch'u s' ciapa ognun la responsabilitê lùcida ad decìdar da par lò quêli funziòn d'utilitê a vantaz ad chi lò o lia e' vóia e e' pòsa vstì int la propri vita. E ch'e' rispèta quei ch'i à fat sielt difarenti. E' mond e' pudrèb acsè dvintê un sît un pô piò vivìbil.
E pr'e' piò, la sielta ad vita che ognun ch'e' pensa un pô l'à dònca da fê, l'è s'e' preferés la cnusènza, nench amêra, de' piò plausìbil di lighêm tra al cös (in pràtica la realtê), e dònca s'e' perseguis cun unestê sta cnusènza e la su savièza, opùr s'e' preferés zughê a vut par tota la vita cun al celebraziòn ripetitìvi e cunfurtânti de' su pont ad vista fèrum e sèmpar giöst e superiór par finta. Scusì la frêş cumplichêda, mo la m'è vnuda d'getto. S'la n' v'è piasùda scurdìvla d'corsa.
E par finì in bilëza, scusim s'a n' so alberoni, mo ènca lò ch'e' s' scusa ad n'ësar me o almânch ch'e' s' scusa ad n'avé spiegh ben e cun al su parôl quel che invezi u m' è tuchê a me ad pinsê, a me che, oltre a n'ësar un sociòlogo cun la patent, cumè che invezi tot i pensa ch'e' sia lò, a n' guadagn gnânca un sach ad quatrén a avé sti pinsir ch'i n' m' tòca, intânt che lò, ch'u j tòca, i quatrén bël e' guadagna senza avéi (i pinsir dët ad sóra).
Roberto Quaglia
L'òpera "Caro Maurizio Costanzo Show...", tota intìra o in pêrt, la pò ësar lèta, scarghêda int e' computer, stampêda e cupiêda sènza lèmit, sôl par ûs persunêl. Tot i tèst e al ilustraziôn i è pruprietà ad Roberto Quaglia e i n' pò ësar druvê tot intìr o in pêrt sènza autorizaziôn. E' prugèt gràfic e i cumpunént gràfic ad sti pàgin i è pruprietà riservêda ad Roberto Quaglia. L'òpera "Caro Maurizio Costanzo Show...", tota intìra o in pêrt, la n' pò ësar mesa in vèndita a niseun tìtul sènza autorizaziôn prèma.
© 1994-2000 Roberto Quaglia.
|