‹ Ìndighe de su situ · Pàgina de su museu · repertu restauradu
Cumpàrtilu:FacebookXWhatsAppTelegramEmail
Teoria de s'Utilidade Sotziale (Caro Maurizio Costanzo Show... lìtera n.22)
lìtera n.22

Cunsiderare sos avvenimentos realisticamente, in tèrmines de càusas mùrtiplas, est difìtzile e emotivamente no giovat. Cantu est prus fàtzile, imbetzes, cantu est prus praghèvole fàghere risalire onni efetu a una càusa sìngula e, si possìbile, personale. A s'illusione de cumprèndere, s'at a annànghere in custu casu, su praghere de su cultu de s'eroe, si sas tzircustàntzias sunt favorèviles, e s'eguale, si no prus mannu praghere, cando sunt isfavorèviles, de persighire unu crapu espiatòriu.

ALDOUS HUXLEY









































TEORIA DE S'UTILIDADE SOTZIALE

Caru Maurizio Costanzo Show,

mi apo a profetare de s'esistèntzia tua, de s'atentzione tua, de s'esistèntzia mia, de s'atentzione mia e de custa lìtera mia pro isvilupare sos fundamentos de sa "TEORIA DE S'UTILIDADE SOTZIALE" mia. No isco si siat granché comente teoria, fintzas proite est prus che àteru carchi cosa chi m'est bènnida a conca ùrtimamente pro sopperire a s'orrendu vàcuu contzetuale in me dae semper esistente, proite apo semper refudadu sos preconcetos precotos subra su funtzionamentu de s'èssere umanu e àffines chi sunt oe in die gasi de moda in totu sos cherbeddos.
Premito chi cando faeddo de "utilidade" e de "sotziale" no mi riferzo assolutamente a carchi cosa tipu valore chi apant a èssere positivas o negativas o ambos duos. Apo a intèndere semper sas paràulas "utilidade" e "sotziale" pro su asèticu significadu tècnicu issoro, sena cussas atzetziones chi cuinvolgent unu giudìtziu cun sos cales usualmente benit trasfiguradu su puru significadu issoro. Est custu su primu preconcetu chi amus de abolire, si cherimus bi cumprèndere carchi cosa de s'èssere umanu. Chi carchi cosa siat ùtile no significat chi siat bona o giusta. Significat chi est ùtile in sensu funtzionale e bastat.
Custu premìtidu, colamus a su dunca e a sos intoronos.
No est tzertu una imbentzione mia chi s'èssere umanu siat un'animale sotziale, est a nàrrere chi tenet bisòngiu de intèssere relatziones sotziales. Su chi deo sustèngio est chi s'èssere umanu siat esclusivamente un'animale sotziale, est a nàrrere chi no potzat esìstere sinono in funtzione de calicunu o carchi cosa esterna a sese. Totu sos prus comunes giudìtzios nostros subra sos èsseres umanos, bonu, malu, egoista, altruista, etc., sunt categorias isbagliadas, fundadas subra su isbagliadu preconcetu chi s'indivìduu umanu potzat èssere prus o mancu "sotzialmente ùtile". Sas diferèntzias esistint, tra indivìduos e indivìduos, ma limpiende onni cumportamentu de cale si siat indivìduu dae totu sas sovrastruturas simbòlicas cun sas cales semus abituados a lu rebestire, nos torramus a agatare in manu semper su matessi mìnimu denominadore mùrtiplu: s'utilidade sotziale.
No esistint indivìduos sotzialmente inùtiles. Cando calicunu est sotzialmente inùtile morit. (Custu no significat chi chie si siat morit siat sotzialmente inùtile). Ma... ite est s'utilidade sotziale?
Amus primu de totu de aterrare su preconcetu chi siat ùtile sotzialmente chie giovat a tota sa sotziedade o a cussa parte de sa sotziedade chi nos praghet de prus. Finas a cando nos ostinamus a descrìere sa realidade comente cheriamus chi sa realidade esseret, mai nos amus a acurtziare a sa realidade.
Est sotzialmente ùtile chie si siat satisfaghet una cale si siat esigèntzia de sos àteros. No netzessariamente una esigèntzia chi tenet su cunsensu nostru. Podet tratàresi de una esigèntzia in sa cale nos identificamus fàtzile (agiuare a calicunu a subrabbìvere), opuru una esigèntzia atesu de su modu nostru de bìdere sas cosas (agiuare a calicunu a bochire a carchi àteru). Èssere ùtile sotzialmente significat isceti custu.
Est difìtzile abbandonare su preconcetu chi s'utilidade sotziale siat netzessariamente carchi cosa de "bonu". Cunsideramus, pro sa natura e retàgiu culturale nostru, sotzialmente ùtile sa croghe-rossina chi curat unu maladu, ma no su trafficante de droga o su ditadore sanguinàriu. E est pro càusa de custu preconcetu chi no resessimus a cumprèndere proite calicunu potzat fàghere su trafficante de droga o s'assassinu. A custu puntu bi cheret isceti si detzìdere si si cheret cumprèndere comente funtzionat s'èssere umanu e sa sotziedade sua o si si cheret imbetzes sighire a si crogiolare in sa misèrrima illusione de àere cumpresu chi b'at sos bonos e sos malos e chi nois, naturalmente, faghimus semper parte de sos bonos. Si si cheret cumprèndere, bi cheret momentaneamente acantonare sos dogmas suos, est a nàrrere cussas "cuotas" de Veridade Revelada solidamente aroccadas in sa mente nostra, digas insormontàbiles contra sas cales andant a s'arrestare cussos mìgia rios e rìgulos chi sunt sas connoschèntzias nostras chi crèschent, si trasformant, votadas a confluire in unu ischire dinàmicu e tumultuosu, si no fiat apuntu pro cussas istùpidas digas, sòlidos àrghines contra onni ulteriore cumprensione.
No esistit èssere umanu ùtile isceti a sese matessi. Ne esistit èssere umanu ùtile a totu sos àteros. Su gasi naradu lìberu arbìtriu e tzertamente sas tzircustàntzias cundughent sos indivìduos a "iseberare" sos referentes a sos cales èssere ùtile in sa vida sua. Ma s'isèberu est raramente, si no fintzas mai, un'isèberu realmente tale, un'isèberu meditadu e cussiente. Est, prus de custu, s'esertzìtziu de un'istintu innadu, cussu istintu chi faghet de s'èssere umanu un'animale sotziale. S'istintu sotziale umanu cundughet s'indivìduu a chircare àteros a sos cales èssere ùtile, a su livellu prus cònsonu a sas ispetzificidades suas. Durante s'infàntzia, si est ùtile a sos genitores comente fìgios, e si est ùtile a sas àteras criaduras comente cumpàngios de giogos. Arribados a s'edade adulta, ambas duas sas funtziones pèrdent adeguatesa. Su gasi naradu "inserimentu in sa sotziedade" est unu momentu delicadu pròpiu proite fortìssima est s'esigèntzia de colare dae sas antigas funtziones a sos noos rolos de utilidade. Si si falat a pretzìpitu in su rolu de utilidade prus idòneu a sas caraterìsticas suas tra cussos rìsidos disponìbiles de sas tzircustàntzias. B'at chie resessit a diventare avocadu, chie est felitze de diventare operàiu, chie no agatat de mègius che s'arrolare in un'esèrcitu mertzenàriu, chie imprendet sa carriera de tossicòmanu. Tzertas de custas atividades a nois praghent, àteras nono. Chie las imprendet las iseberat, preferende s'una a s'àtera, o bochèndesi si no intravidet o resessit a s'immaginare e a si creare rolos chi sentat cònsonos a sas ispetzificidades suas. Cale si siat siat sa carrela imprèndida, issa est de utilidade a carchi àteru. Si gasi no fiat, s'indivìduu diat morrer in pagu de fàmine o de àteru.
Abbandonamus, lu torro a nàrrere galu, su preconcetu chi siat de utilidade sotziale su chi siat ùtile a sa majoria de sa populatzione. Est fàulu. Est un'assuntu ipòcrita ùtile isceti a nos fàghere sentire bonos. In su mundu b'at 5 miliardos de persones. Aplichende rigorosamente su caru preconcetu nostru, podet èssere cunsideradu de utilidade sotziale isceti su chi mirat a su bene de prus de 2,5 miliardos de persones. Gasi, fintzas in s'àmbitu de su preconcetu nostru, sas contraditziones sunt insormontàbiles. Su fatu beru est chi est de utilidade sotziale cale si siat cosa benit fata in funtzione de carchi àteru, siat custu àteru unu grupu sotziale, unu nùcleu familiare, unu sìngulu indivìduu o un'animale.
Adolf Hitler sena duda no fiat ùtile a sos ebreos chi faghiat isterminare, ma lu fiat a sa populatzione chi l'aiat dadu totu su podere suo. Sìmilmente, durante sa gherra de su golfu George Bush no fiat ùtile a sos irachenos chi faghiat interrare bios in sas trincheas dae carros armados adibidos a tratore, ma lu fiat a sas populatziones otzidentales, nois cumpresos, chi sighimus a chèrrere brusiare in sas automòbiles nostras su petròliu àrabu paghèndelu mancu, meda mancu de su chi costat s'abba minerale. Su ditadore chi iscadenat una gherra no est ùtile a totu cussos chi mòrent, ma lu est a sos binchidores chi subrabbivent. Su tossicòmanu no est ùtile a sas vìtimas chi furat, ma lu est a su spatzadore, e fintzas a s'indùstria de sas autoradios. S'assassinu no est ùtile a sa vìtima sua, ma lu est a su mandante. Su mafiosu no est ùtile a su cummertziante chi tagliègiat, ma lu est a su polìticu a su cale procurat sos votos, su polìticu corrutu no est ùtile a cussos chi l'ant elètadu, ma lu est a su corrutore. Galileo Galilei no fiat ùtile a sos cuntemporàneos suos chi l'ant persighidu, ma lu fiat a sos descendentes chi l'ant ischidu cumprèndere. Su piticu delincuente no est ùtile a sos derubbados suos, ma lu est a sos familiares suos chi cun sos dinaris furados mantenet, o a sas fèminas suas chi posca gasi prenat de regalos o simplemente a sa banca in ue ritziclat su maletortu. S'editore no est ùtile a sas forestas chi benint isterminadas pro li fornire sa carta, ma lu est a sos letores suos. S'animalista no est ùtile a sos èsseres umanos chi cummèrtziant in animales mortos, ma lu est a sos animales chi chircat de sarvare. Su vegetarianu no est ùtile a sos vegetales, de sos cales est custrintu a fàghere istrage pro si nutrire, ma lu est a sos animales, chi no benint mortos pro issu. Su trafficante internatzionale de droga no est ùtile a sas famìlias ruinadas de sos fìgios drogados, ma lu est a sos spatzadores chi bendent a su dettàgliu e a sas bancas isvìtzeras, chi ritziclant sos dinaris illegales suos. E in fine fintzas s'eremita, chi no est ùtile a perunu umanu, proite bivet in isolamentu, lu est a su cane o a s'àteru immancàbile animale chi "li tenet cumpangia".
Sa sotziedade umana est una intricatìssima giungla de nessos de retzìproca utilidade. Giamamus egoista chie simplemente no tenet intentzione de èssere ùtile a nois o a chie nois cheriamus chi issu si rendesset ùtile. Tzertamente fintzas issu est ùtile a calicunu. Su ricu gulosu tacaññu chi no mollat una lira a nemos pro tota sa vida, dae nois tìpicamente incuadradu comente sa cuintessèntzia de s'egoista" (est a nàrrere "de chie est ùtile isceti a sese matessi"), est imbetzes ùtile a sas bancas chi impreant su dinari suo, nonché a sos eredes. Lu giamamus egoista simplemente proite nois no semus sas bancas ne sos eredes, ne nos identificamus cun issos.
Custu no significat chi siat moralmente eguale agiuare unu maladu o trafficare eroina, e chie si siat pensaret chi deo lu penso diat èssere unu defitziente. Ma su trafficante de eroina la pensat pròpiu gasi, sinono no diat fàghere su chi faghet, e si cherimus cumprèndere proite lu faghet amus de cumprèndere ite nde pensat issu, no ite nde pensamus nois. Ebbè, issu bidet unu mercadu, cussu de s'eroina, e pensat chi calicunu at a fornire cussu mercadu, si no lu at a fàghere issu. E si no b'at su mercadu, issu bidet sos produtores, chi tenent bisòngiu de unu mercadu, e si carchi logu si prestat a diventare unu mercadu, lu at a diventare tzertamente, siat chi siat issu a si nde ocupare, siat chi siat un'àteru. A nois posca no praghere custu modu suo de rasonare, ma est su suo modu de rasonare, e amus de lu cumprèndere si cherimus cumprèndere sos fenòmenos a issu correlados. Su cumprèndere, lu torro a nàrrere, est cosa diversa de lu giustificare.
Onni tendèntzia umana generat misteriosamente una tendèntzia contrària. Pigade una opinione cale si siat, isbelliàdela a su mundu, e issu si at a divìdere in persones chi la cumpartzint e persones chi la contrastant. Custu balet pro cale si siat opinione. Isbelliade chi sos cignos sunt bellos, e medas ant a obietare chi tenent su tzugu tropu longu. Manifestade amore pro sos gatos, e medas ant a nàrrere chi los òdiant, insurtade sos canes, sos terpentes, sos iscorpiones, e calicunu s'at a artziare a difesa issoro, cantade s'amore bostru pro Deus, e calicunu lu at a frastimare, frastimàdelu e medas lu ant a amare de prus, esaltade s'amore e àteros lu ant a repudiare pro s'òdiu, pedide sa paghe e àteros ant a pedire sa gherra, afirmade chi su chi deo apo finas a immoe iscritu est istercu purìssimu, e àteros lu ant a leare a Evangèliu.
Su mitu de s'altruismu e su mitu de s'egoismu andant gasi abolidos. Chi s'assumat ognunu sa lùtzida responsabilidade de detzìdere autonomamente cale funtzione de utilidade a vantàgiu de chie issu o issa cheret e potzat rebestire in sa vida sua. E rispetet a cussos chi ant fatu iseberos diversos. Su mundu diat pòdere gasi diventare unu logu unu pagu prus bivìbile.
E suba de totu, s'isèberu de vida chi ognunu chi mìnimamente pensat depet gasi fàghere, est si preferire sa connoschèntzia fintzas amara de su prus plausìbile de sos nessos tra sas cosas (in pràtica sa realidade), e gasi custa connoschèntzia e relativa sabidoria onestamente persighire, opuru preferire sterilmente si gingillare pro tota sa vida cun sas ripetitivas e cunfortantes tzelebratziones de su immotu e semper giustu e fittìtziamente superiore puntu de vista suo. Iscusade sa frase cumplicada, ma m'est bènnida de getu. Si no bos est pràghida ismentigàdela a lestru.
E pro acabare in bellesa, iscusàdemi si no so alberoni, ma fintzas issu s'iscusat de no èssere deo o a su nessi s'iscusat de no àere ispiegadu esaurientemente e cun paràulas suas su chi imbetzes est tocadu a mie de pensare, a mie chi in prus de no èssere unu sotziòlogu patentadu, comente issu imbetzes totus cunsìderant chi siat, no balàngio mancu unu sacu de dinaris a àere custos pensamentos chi no mi cumpètent, mentras issu, a su cale cumpètent, imbetzes de bellos dinaris los balàngiat sena los tènnere (e sutzitados pensamentos).

Roberto Quaglia





Lassa unu Cummentu.

Lege sos cummentos de sos àteros.

Mi praghet! Mi praghet! Mi praghet!

Ìndighe de sas lìteras.

Cubertina.

Ma chie est Roberto Quaglia?





S'òpera "Caro Maurizio Costanzo Show...", intrea o in parte, podet èssere lèghida, iscarrigada in su computer, imprentada e copiada chene lìmites, isceti pro impreu personale. Totu sos testos e sas illustratziones sunt propiedade de Roberto Quaglia e no podent èssere impreados intreos o in parte chene permissu. Su progetu gràficu e sos cumponentes gràficos de custas pàginas sunt propiedade riservada de Roberto Quaglia. S'òpera "Caro Maurizio Costanzo Show...", intrea o in parte, no podet èssere posta in bèndida a perunu tìtulu chene permissu in antis.
© 1994-2000 Roberto Quaglia.




















Cumpàrtilu:FacebookXWhatsAppTelegramEmail