‹ Indiç dal sît · Pagjine dal museu · repert restaurât
Condivît:FacebookXWhatsAppTelegramEmail
Teorie de Utilitât Sociâl (Cjâr Maurizio Costanzo Show... letare n.22)
letare n.22

Considerâ i fats in maniere realistiche, in tiermins di causis multiplis, al è dificil e emotivementri nol zove. Trop plui facil, invezit, trop plui plasevul fâ tornâ ogni efiet a une cause sole e, se pussibil, personâl. Ae ilusion di capî si zontarà in chest câs il plasê dal cult dal eroi, se lis circostancis a son favorevulis, e il plasê compagn, se no plui grant, cuant che a son sfavorevulis, di perseguitâ un cjavron espiatori.

ALDOUS HUXLEY









































TEORIE DE UTILITÂT SOCIÂL

Cjâr Maurizio Costanzo Show,

o profitarai de tô esistence, de tô atenzion, de mê esistence, de mê atenzion e di cheste mê letare par disvilupâ i fondaments de mê "TEORIE DE UTILITÂT SOCIÂL". No sai se e sedi gran che come teorie, ancje parcè che e je plui che altri alc che mi è vignût in ment ultimementri par rimiedâ al vuei concetuâl orent che al è simpri esistût in me, stant che o ai simpri refudât i preconcets precuets sul funzionament dal jessi uman e afins che a son vuê cussì di mode in ducj i cjâfs.
O premet che cuant che o fevel di "utilitât" e di "sociâl" no intint par nuie alc tant che valôrs che a vedin di jessi positîfs o negatîfs o ducj i doi. O intindarai simpri lis peraulis "utilitât" e "sociâl" pal lôr significât tecnic asetic, cence chês acezions che a tirin dentri un judizi e che di solit a trasfigurin il lôr significât pûr. Chest al è il prin preconcet che o vin di abolî, se o volìn capî alc dal jessi uman. Che alc al sedi util nol vûl dî che al sedi bon o just. Al vûl dî che al è util in sens funzionâl e baste.
Dit chest, passìn al dunque e dintorni.
No je di sigûr une mê invenzion che il jessi uman al sedi un nemâl sociâl, cioè che al vedi bisugne di intessi relazions sociâls. Ce che o sostegni jo al è che il jessi uman al è dome un nemâl sociâl, cioè che nol pues esisti se no in funzion di cualchidun o alc fûr di se. Ducj i nestris judizis plui comuns sui jessis umans, bon, trist, egoist, altruist, ecc., a son categoriis sbaliadis, fondadis sul preconcet sbaliât che l'individui uman al podedi jessi plui o mancul "socialmentri util". Lis diferencis a esistin, tra individuis e individuis, ma netant ogni compuartament di cualsisei individui di dutis lis sorestruturis simbolichis che o sin usâts a vistîlu, si cjatìn simpri in man il stes minim denominadôr multipli: la utilitât sociâl.
No esistin individuis socialmentri inutii. Cuant che cualchidun al è socialmentri inutil al mûr. (Chest nol vûl dî che ducj chei che a muerin a sedin socialmentri inutii). Ma... ce ise la utilitât sociâl?
Prime di dut o vin di butâ jù il preconcet che al sedi socialmentri util cui che al zove a dute la societât o a chê part de societât che nus plâs di plui. Fin che o continuìn a descrivi la realtât come che o volaressin che la realtât e fos, no si svicinarìn mai ae realtât.
Al è socialmentri util cualsisei che al sodisfe une cualsisei esigjence di altris. No par fuarce une esigjence che e vedi il nestri consens. E pues jessi une esigjence che si identifichìn facilmentri (judâ cualchidun a sorevivi), o ben une esigjence lontane dal nestri mût di viodi lis robis (judâ cualchidun a copâ cualchidun altri). Jessi utii socialmentri al vûl dî dome chest.
Al è dificil bandonâ il preconcet che la utilitât sociâl e sedi par fuarce alc di "bon". O considerìn, pe nestre nature e eredetât culturâl, socialmentri utile la crosirossine che e cure un malât, ma no il trafican di droghe o il ditatôr sanganôs. E al è par cause di chest preconcet che no rivìn a capî parcè che cualchidun al pues fâ il trafican di droghe o il sassin. A chest pont bisugne dome decidi se si vûl capî cemût che al funzione il jessi uman e la sô societât o se si vûl invezit continuâ a scjaldâsi te ilusion misare di vê capît che a son i bogns e i triscj e che nô, naturalmentri, o fasìn simpri part dai bogns. Se si vûl capî, bisugne par un moment meti di bande i propris dogmis, cioè chês "cuotis" di Veritât Rivelade ben incjastrade te nestre ment, dighis che no si puedin passâ cuintri des cuâls si fermin chei mil flus e rivui che a son lis nestris cognossincis che a cressin, si trasformin, fatis par confluî intun savê dinamic e tumultuôs, se no fos pròpit par chês dighis stupidis, rivâi fuarts cuintri ogni altre comprension.
Nol esist jessi uman util dome a se stes. Ni nol esist jessi uman util a ducj ducj chei altris. Il cussì clamât libar arbitri e di sigûr lis circostancis a puartin i individuis a "sielzi" i referents che a àn di jessi utii te lôr vite. Ma la sielte e je di râr, se no adiriture mai, une sielte pardabon, une sielte pensade e cussiente. E je, plui di chest, l'esercizi di un istint inât, chel istint che al fâs dal jessi uman un nemâl sociâl. L'istint sociâl uman al puarte l'individui a cirî altris che i sedi util, al nivel plui adat aes sôs specificitâts. Te infanzie, si è utii ai gjenitôrs come fîs, e si è utii a chei altris fruts come compagns di zûc. Rivâts ae etât adulte, dutis dôs lis funzions a pierdin di adeguatece. Il cussì clamât "inseriment te societât" al è un moment delicât pròpit parcè che e je fuartissime la esigjence di passâ des funzions antighis ai gnûfs rûi di utilitât. Si tuffe a precipizi tal rûl di utilitât plui adat aes propriis carateristichis tra chei che lis circostancis a rindin disponibii. Al è cui che al rive a deventâ avocat, cui che al è content di deventâ operari, cui che nol cjate di miôr che rolâsi intun esercit mercenari, cui che al tache la cariere di tossicoman. Cualchidune di chestis ativitâts nus plâs, altris no. Cui che lis tache lis sielç, preferint une a chês altris, o copantsi se nol rive a intraviodi o a imagjinâsi e a creâsi rûi che i parin adats aes sôs specificitâts. Cualsisei che e sedi la strade cjapade, e je di utilitât a cualchidun altri. Se nol fos cussì, l'individui al murarès in curt di fan o di altri.
Bandonìn, lu ripet ancjemò, il preconcet che al sedi di utilitât sociâl ce che al è util ae maiorance de popolazion. Al è fals. Al è un assunt ipocrit util dome a fânus sintî bogns. Al mont a son 5 miliarts di personis. Aplicant in maniere rigorose il nestri cjâr preconcet, al pues jessi considerât di utilitât sociâl dome ce che al mire al ben di plui di 2,5 miliarts di personis. Duncje, ancje tal ambit dal nestri preconcet, lis contradizions no si puedin superâ. Il fat vêr al è che e je di utilitât sociâl cualsisei robe fate in funzion di cualchidun altri, che chest altri al sedi un grup sociâl, une famee, un individui sôl o un nemâl.
Adolf Hitler cence dubi nol jere util ai ebreus che al faseve sterminâ, ma lu jere ae popolazion che i veve dât dut il so podê. Ae stesse maniere, te vuere dal golf George Bush nol jere util ai iracheni che al faseve soterâ vîfs tes trincees di tancs doprâts come tratôrs, ma lu jere aes popolazions ocidentâls, nô includûts, che o continuìn a volê brusâ tes nestris machinis il petroli arap paiantlu mancul, une vore mancul di ce che e coste la aghe minerâl. Il ditatôr che al scjadene une vuere nol è util a ducj chei che a muerin, ma lu è ai vincidôrs che a sorevivin. Il tossicoman nol è util aes vitimis che al robe, ma lu è al spaçadôr, e ancje ae industrie des autoradiis. Il sassin nol è util ae sô vitime, ma lu è al mandant. Il mafiôs nol è util al marcjadant che al tàie, ma lu è al politic che i procure i vôts, il politic corot nol è util a chei che lu àn elet, ma lu è al coruditôr. Galileo Galilei nol jere util ai siei contemporanis che lu perseguitarin, ma lu jere ai dissendents che lu saverin capî. Il piçul delincuent nol è util ai siei robâts, ma lu è ai siei familiârs che al mantegn cui bêçs robâts, o aes sôs feminis che cussì al pues jemplâ di regâi o simplicementri ae bancje dulà che al ricicle il robât. L'editôr nol è util aes forestis che a vegnin sterminadis par dâi la cjarte, ma lu è ai siei letôrs. L'animalist nol è util ai jessis umans che a fasin cumierç di nemâi muarts, ma lu è ai nemâi che al cîr di salvâ. Il vegjetarian nol è util aes plantis, che al è obleât a fâ strage par nudrîsi, ma lu è ai nemâi, che no vegnin copâts par lui. Il trafican internazionâl di droghe nol è util aes fameis ruvinadis dai fîs drogâts, ma lu è ai spaçadôrs che a vendin al minut e aes bancjis svuizaris, che a ricicli i siei bêçs ilegâi. E ae fin ancje l'eremit, che nol è util a nissun uman, parcè che al vîf isolât, lu è al cjan o al altri nemâl che nol mancje mai e che "i ten compagnie".
La societât umane e je une jungle intrigadissime di leams di utilitât reciproche. O clamìn egoist cui che simplicementri nol à intenzion di jessi util a nô o a cui che nô o volaressin che al fos util. Di sigûr ancje lui al è util a cualchidun. Il siôr avar e tirchi che nol mole une lire a nissun par dute la vite, che nô di solit o metìn come la cuintessence dal egoist" (cioè "di cui che al è util dome a se stes"), al è invezit util aes bancjis che a doprin i siei bêçs, e ancje ai erêts. Lu clamìn egoist dome parcè che nô no sin lis bancjis ni i erêts, ni no si identifichìn cun lôr.
Chest nol vûl dî che al sedi moralmentri compagn judâ un malât o trafigâ eroine, e cui che al pensàs che jo lu pensi al sarès un deficient. Ma il trafican di eroine le pense pròpit cussì, se no nol fasarès ce che al fâs, e se o volìn capî parcè che lu fâs o vin di capî ce che al pense lui, no ce che o pensìn nô. Ben, lui al viôt un marcjât, chel de eroine, e al pense che cualchidun al fornirà chel marcjât, se no lu fasarà lui. E se nol è il marcjât, lui al viôt i produtôrs, che a àn bisugne di un marcjât, e se cualchi lûc si preste a deventâ un marcjât, al deventarà di sigûr, che al sedi lui a ocupâsint o un altri. A nô nus pues no plasê chest so mût di resonâ, ma al è il so mût di resonâ, e o vin di capîlu se o volìn capî i fenomens leâts a lui. Capîlu, lu ripet, al è alc di diviers che justificâlu.
Ogni tindince umane e gjenere in maniere misteriose une tindince contrarie. Cjolêt une opinion cualsisei, berlaitle al mont, e lui si dividarà in personis che le condividin e personis che le contrastin. Chest al vâl par cualsisei opinion. Berlait che i cesems a son biei, e tancj a obietaran che a àn il cuel masse lunc. Mostrait amôr pai gjats, e tancj a disaran che ju odiin, insultait i cjans, i madracs, i scarpions, e cualchidun si jevarà in lôr difese, cjantait il vuestri amôr par Diu, e cualchidun lu blestemarà, blestemaitlu e tancj lu amaran di plui, esaltait l'amôr e altris lu ripudiaran pal odi, domandait la pâs e altris a domandaran la vuere, afermait che ce che o ai scrit fin cumò al è ledan purissim, e altris lu cjolaran par Vanzeli.
Il mit dal altruisim e il mit dal egoisim a van duncje abolîts. Che ognun si cjoli la responsabilitât lucide di decidi di bessôl cualis funzions di utilitât a vantaç di cui che lui o jê al vûl e al pues vê te sô vite. E che al rispieti chei che a àn fat sieltis diferentis. Il mont al podarès cussì deventâ un lûc un pôc plui vivibil.
E soredut, la sielte di vite che ognun che al pensi ancje un pôc al à duncje di fâ, e je se preferî la cognossince ancje amare dal plui plausibil dai leams tra lis robis (in pratiche la realtât), e duncje cheste cognossince e la sô sapience corispuindinte perseguîle cun onestât, o ben preferî zuiâ sterilmentri par dute la vite cu lis celebrazions ripetitivis e confuartantis dal propri pont di viste fer e simpri just e fintementri superiôr. Scusait la frase complicade, ma mi è vignude di colp. Se no us è plasude dismenteaitle in presse.
E par finî in bielece, scusaitmi se no soi alberoni, ma ancje lui che si scusi di no jessi jo o almancul che si scusi di no vê spiegât in maniere esauriente e cu lis sôs peraulis ce che invezit al è tocjât a mi pensâ, a mi che oltri a no jessi un sociolic patentât, come che invezit ducj a considerin che al sedi lui, no vuadagni nancje un grum di bêçs a vê chescj pinsîrs che no mi competin, intant che lui, che i competin, invezit i biei bêçs ju vuadagne cence vêju (i pinsîrs citâts parsore).

Roberto Quaglia





Lasse un Coment.

Lei i coments di chei altris.

Mi plâs! Mi plâs! Mi plâs!

Indiç des letaris.

Cuviertine.

Ma cui isal Roberto Quaglia?





La opare "Cjâr Maurizio Costanzo Show...", dute o in part, e pues jessi leiude, discjamade sul computer, stampade e copiade cence limits, dome par ûs personâl. Ducj i tescj e lis ilustrazions a son proprietât di Roberto Quaglia e no puedin jessi doprâts dal dut o in part cence autorizazion. Il progjet grafic e lis componentis grafichis di chestis pagjinis a son proprietât riservade di Roberto Quaglia. La opare "Cjâr Maurizio Costanzo Show...", dute o in part, no pues jessi metude in vendite a nissun titul cence autorizazion prime.
© 1994-2000 Roberto Quaglia.




















Condivît:FacebookXWhatsAppTelegramEmail