‹ Indiz de' sit · Ca de' museo · repêrt restaurê
Spartìs:FacebookXWhatsAppTelegramEmail
Cs'èl la môrt? (Caro Maurizio Costanzo Show... lettera n.15)
lètra n.15

FEDE: Crèdar sénza prôv a quèl ch'u s'vèn dét da ön ch'e' pêrla sénza cgnusènza ad cavsa ad cös sénza paragòn.

AMBROSE BIERCE






















CS'ÈL LA MÔRT?

Caro Maurizio Costanzo Show,

ön di preconcèt piò sparguajê l'è che la môrt la sia un quël negatìv. La Santa Mâma Cìša la s'sugerès ènca un preconcèt cuntrêri, cioè che la môrt la sia in realtê e' prinzipi dla vita vëra, e che alóra, in sè, la môrt la sia bèn invezi ad mêl. Mo pu, la Santa Mâma Cìša la s'fa una figura bèn magra quând e' papa d'adës, ciapê da dal maladì dla chêrna, u n'si vôlta fiducióš a la Santa Provvidènza, mo a e' Policlinico Gemelli ch'l'è laic, un ušpidêl bèn teren. Intânt che i pilôta ad Formula Uno i mèt a ogni Gran Premio la su vita int al mân ad Dio, intânt che di ditatùr sénza pietê i fa l'istës cuncedèndas di bagn ad fôla pericolùs ch'la pudrè èsar ustîla, e' Papa u n's'risga gnânca a fês vdé da i su fedél sénza la càsa macabra ad cristàl trasparènt ch'la j stà sèmpar sóra la su machina fuoriserie, dimustrènd acsè d'avé mènch fiducia int la prutezion divina ad quèla ch'i à i pilôta e i ditatùr, e mustrènd par d'piò un'iper-preocupazion bèn evidènta par che salt tânt famós, a parôl sèmpar decantadéssum, vers la Vita Vëra de' Regno Dei Cieli.
Mo a n'vléva brisa scrìvar sta lètra par fê pubblicitê a e' Papa. A vléva mètar a nud, par quèl ch'a pòs, e' fat che e' valór negatìv dê a la môrt e' sia un preconcèt, o quèl d'cumpâgn.
A savèm ch'a n'campèm brisa par sèmpar. La nòstra vita la n'è brisa infinida, mo finida. La j à di lìmit. Quèl ch'i è? E' lìmit ch'a i pinsèm sèmpar l'è quèl ch'a ciamèm "Môrt". Dop stu lìmit, nó a n'i sèm. Ël quèst però l'ùnic lìmit asulùt dla nòstra vita? Nö, u j n'è un êtar. Ènca int la direzion cuntrêria u j è un lìmit, prèma de' quêl nó a n'i sèm. A ciamèm stu lìmit "Nàsita". Môrt e nàsita in realtê i n'esèst, i è cuncèt ch'i n'à sèns, tânt l'è vèra che j òmn (e ènca una masa ad dòn) i n'è mai riusì a mètas d'acôrd s'quèl ch'i vlès dì precisamènt. Par quelcadun la vita umâna la cmìnza a e' mumènt de' cuncepimènt. Par j êtar quèst e' suzèd bèn nôv mës dop. Me parfèna a sustègn che la vita "umâna" la cmìnza incóra dop, quând e' burdèl u n'è piò un tropìsum dl'intìr sénza spazi mentêl, e e' ciàpa e' linguàg umân e cun quèst, finalmènt, la cuscinza e la capacitê d'arcurdê, cun cuscinza, e' pasê. Ènca s'la môrt u j è dal dispùt. A pêrt chi ch'a parôl e' dis d'èsar cunvèint che la môrt la sia in realtê e' prinzipi d'una vita nôva piò bëla (e alóra parchè u n'zirca d'murì in prèsia?), u j è chi ch'e' dis che la môrt la n'esèst parchè quând a j sèm nó, lì la n'gn'è, e quând la j è lì, a n'i sèm piò nó.
J èsar umân i pèinsa: Nàsar l'è bël. Murì l'è brot. Mo tot e du i è cunfèn dla vita, int la stësa misura. L'unica difarènza l'è ch'a pinsèm che la nàsita la n'pò piò capitês, intânt che la môrt la s'capitarà. Quèsta l'è una cunseguènza de' fat ch'a s'arcurdèm e' pasê, mo brisa e' futur. Ovvio, e' pinsarà chi ch'e' m'sta lizènd adës. Nö, u n'è brisa ovvio, a pèins no sól me, mo ènca ön di piò grând sienziê viv "Stephen Hawking".
Int e' su lìbar tânt cnusù "Dal big bang ai buchi neri" (traduzion sbajêda de' tìtul uriginêl inglëš "A brief history of time"), Hawking l'introdùš e' cuncèt ad "frëza psicològica de' temp". A n'andarò brisa int i particulêr par du mutìv impurtânt: e' prèm l'è che chi ch'l'à decìš ad lèžar quèl ch'a j ò scrèt me invezi ad quèl ch'l'à scrèt Hawking l'avrà i su bón (o pèžim) mutìv. E' secònd mutìv l'è bèn piò vàlid, e l'è fat dla mi incapacitê d'andê int i particulêr int un camp duv' ch'a farè sóbit dal gran brot figur. A citarò alóra sól una frêš ad Hawking: "Al lèž dla sciènza al n'distìngv brisa tra pasê e futur". Nó a l'fasèm, parchè la cuscè dëta frëza psicològica de' temp la j è vultêda da e' pasê vers e' futur. Mo in sèns asulùt (o, s'u n'v'pis brisa j asulùt, in sèns scientìfic, o matemàtic), u j è un'equivalènza totêla tra pasê e futur.
E' fat che e' pasê e' sia bèle suzèst e e' futur e' dëva incóra suzèdar i è categurì de' nòstar pinsir. Sgònd i sienziê, da Einstein in avânti, tot quèl ch'u j è l'è l'univêrs, cioè una "bòla" spaziotemporêla finida, ch'la tèn dentr tot e' spazi e tot e' temp ch'u j è stê, ch'u j è e ch'u j sarà sèmpar.
Druvèm una metàfura sèmpliza. Tot quèl ch'u j è l'è sarê dentr a un lìbar. Naturalmènt, e' lìbar l'esèst tot int e' stës mumènt. Quând a lizèm e' lìbar, u s'pê che e' temp e' pasa, che al persòn prèma al nàsa e pu al mòra. Mo s'a lizèm dis vôlt d'fila la pàgina duv' ch'u j è ön ch'e' nàs, che purèt par nó e' nàs dis vôlt, ènca s'l'è sèmpar viv una vôlta sóla. Dop ch'ön l'è mört, a pudèm turnê indrì cun fazilitê ad quèlch pàgina e ècco ch'l'è n'êtra vôlta viv, ènca s'l'è bèle mört int e' futur de' lìbar. Opùr a pudèm lèžar zent vôlt e' lìbar da e' prinzipi a la fin e par zent vôlt u s'pê che i fat ch'i j è dentr i ciàpa vita e i s'cunsuma. O invezi, cun un pô ad fadìga, a pudèm lèžar e' lìbar a l'arvèrs, e ècco che da la môrt i salta fura i viv ch'i spariès pu a e' mumènt dla nàsita e acsè vi, fin a e' prinzipi duv' che tot e' finès. Qualsiasi quël ch'a decidèm ad fê, e' lìbar e' cuntinua a tnì dentr tot quèl che int e' lìbar l'è suzèst, e' suzèd e int e' futur e' suzedrà. S'a n'avì brisa pratica cun i lìbar u s'pò fê e' stës esèmpi cun un film. Ècco, l'univêrs l'è int stu sèns cumè un lìbar o un film, che però nó a pudèm lèžar o guardê (o mèj campê) sól pr'un vêrs. E quèsta la srè la frëza psicològica de' temp. In realtê, a pêrt e' nòstar pont ad vèsta obligê, tot e' temp l'esèst int e' stës mumènt insèn a tot e' spazi ch'l'è tot ôn cun lò, e alóra gnint in realtê e' spariès o e' compêr, parchè tot int e' stës mumènt e par sèmpar è, int st'ipotètic Grând Lìbar dl'Univêrs.
Adës a m'so pérs int sti discùrs quând invezi a m'vléva cuncentrê s'e' preconcèt che la môrt la sia un quël negatìv. A parlarèm alóra incóra ad môrt int la lètra ch'la vèn, s'a n'mör prèma, o s'a n'murì prèma vó.

Roberto Quaglia





Lasa un Cumént.

Lèz i cumént di êtar.

U m'pis! U m'pis! U m'pis!

Indiz dal lètar.

Cuperta.

Mo chi èl Roberto Quaglia?





L'òpera "Caro Maurizio Costanzo Show...", tota intìra o in pêrt, la pò ësar lèta, scarghêda int e' computer, stampêda e cupiêda sènza lèmit, sôl par ûs persunêl. Tot i tèst e al ilustraziôn i è pruprietà ad Roberto Quaglia e i n' pò ësar druvê tot intìr o in pêrt sènza autorizaziôn. E' prugèt gràfic e i cumpunént gràfic ad sti pàgin i è pruprietà riservêda ad Roberto Quaglia. L'òpera "Caro Maurizio Costanzo Show...", tota intìra o in pêrt, la n' pò ësar mesa in vèndita a niseun tìtul sènza autorizaziôn prèma.
© 1994-2000 Roberto Quaglia.




















Spartìs:FacebookXWhatsAppTelegramEmail