‹ Ìndighe de su situ · Pàgina de su museu · repertu restauradu
Cumpàrtilu:FacebookXWhatsAppTelegramEmail
Ite est sa morte? (Caro Maurizio Costanzo Show... lìtera n.15)
lìtera n.15

FIDE: Crèdere sena proas a su chi nos benit naradu dae unu chi faeddat sena connoschèntzia de càusa de cosas sena paragone.

AMBROSE BIERCE






















ITE EST SA MORTE?

Caru Maurizio Costanzo Show,

unu tra sos prus difusos preconcetos est chi sa morte siat carchi cosa de negativu. Santa Mama Crèsia nos suggerit fintzas unu preconcetu contràriu, est a nàrrere chi sa morte siat in realidade s'inìtziu de sa vera vida, e chi gasi, intrinsecamente, sa morte siat bene imbetzes de male. Ma posca, Santa Mama Crèsia nos faghet una meda màgara figura cando su paba de immoe, ingurpadu dae maladias de sa carre, no si furriat fiduciosu a sa Santa Provvidèntzia, ma a su làicu Policlìnicu Gemelli, ispidale terrenu meda. Mentras sos pilotos de Fòrmula Unu ponent a onni Gran Prèmiu sa vida issoro in sas manos de Deus, mentras ditaduras ispietadas faghent su matessi cuncedèndesi perigulosos bànnios de folla potentzialmente ostile, su Paba no òsat mancu si mustrare a sos fideles suos sena sa màcabra cascia protetiva de cristallu trasparente stabilmente posta subra sa vetura fuoriserie sua, dimustrende gasi de àere prus pagu fide in sa protetzione divina de cussa chi tenent pilotos e ditaduras, e esibende fintzas un'evidente iper-preocupatzione cara a cussu famadu sàrtiu, a paràulas semper decantatìssimu, cara a sa Vera Vida de su Rennu de sos Chelos.
Ma no cheria iscrìere custa lìtera pro fàghere publitzidade a su Paba. Cheria pònnere a nudu, pro cantu siat in sas possibilidades mias, su fatu chi su valore negativu dadu a sa morte siat unu preconcetu, o carchi cosa de custu gènere.
Ischimus chi no bivimus pro semper. Sa vida nostra no est infinita, ma finida. Issa tenet sos lìmites. Cales sunt? Su lìmite a su cale pensamus semper est cussu chi giamamus "Morte". A pustis custu lìmite, nois no bi semus. Est custu però s'ùnicu lìmite assolutu de sa vida nostra? Nono, nde b'at un'àteru. Fintzas in sa diretzione contrària b'at unu lìmite, prima de su cale nois no bi semus. Giamamus custu lìmite "Nàschida". Morte e nàschida in realidade no esistint, sunt cuntzetos chi no tenent sensu, tant'est beru chi sos òmines (e fintzas medas fèminas) no sunt mai resessidos a si pònnere de acordu subra su chi esatamente significarent. Pro tzertunos sa vida umana incumintzat a s'atu de su cuntzepimentu. Pro àteros custu sutzedit belle noe meses a pustis. Deo fintzas sustèngio chi sa vida "umana" incumintzet galu a pustis, cando sa criadura no siat prus unu tropismu de su totu sena ispàtziu mentale, e acuisit su limbàgiu umanu e cun custu, finalmente, sa cussèntzia e sa capatzidade de arregordare, cuscientemente, su passadu. Fintzas subra sa morte b'at tzertas disputas. A banda chie a paràulas si narat cumbintu chi sa morte siat in realidade s'inìtziu de una vida noa prus bella (e tando proite no chircat de morrer a lestru?), b'at chie narat chi sa morte no esistit proite cando bi semus nois, issa no b'est, e cando b'est issa, no bi semus prus nois.
sos èsseres umanos pensant: Nàschere est bellu. Morrer est feu. Ma ambos duos sunt cunfines de sa vida, de sa matessi mesura. S'ùnica diferèntzia est chi pensamus chi sa nàschida no nos podet prus sutzèdere, mentras sa morte nos at a sutzèdere. Custa est una cunseguèntzia de su fatu chi arregordamus su passadu, ma no su venidore. Òviu, at a pensare chie immoe mi est leghende. Nono, no est òviu, penso no isceti deo, ma fintzas unu de sos prus mannos iscientziados bivos "Stephen Hawking".
In su libru bene notu suo "Dal big bang ai buchi neri" (impròpia tradutzione de su tìtulu originale inglesu "A brief history of time"), Hawking introduit su cuntzetu de "freccia psicològica de su tempus". No apo a andare in sos particulares pro duos importantes motivos: su primu est chi chie at detzìdidu de lèghere su chi apo iscritu deo imbetzes de su chi at iscritu Hawking at a tènnere sos motivos bonos (o pèssimos) suos. Su segundu motivu est meda prus vàlidu, e est fatu de s'inadeguatesa mia a andare in sos particulares in unu campu in ue bi dia fàghere luego mannas feas figuras. Apo a tzitare gasi isceti una frase de Hawking: "Sas leges de sa sièntzia no distìnghent tra passadu e venidore". Nois lu faghimus, proite sa gasi naràda freccia psicològica de su tempus est furriada dae su passadu cara a su venidore. Ma in sensu assolutu (o, si no bos praghent sos assolutos, in sensu scientìficu, o matemàticu), b'at totale echivalèntzia tra passadu e venidore.
Su fatu chi su passadu siat giai sutzèdidu e su venidore apat galu de sutzèdere sunt categorias de pensamentu nostras. Segundu sos iscientziados, dae Einstein in susu, totu su chi esistit est s'universu, est a nàrrere una "bulla" ispàtziu-temporale finida, chi cumprendet totu s'ispàtziu e totu su tempus chi bi sunt istados, bi sunt e semper bi ant a èssere.
Impreamus una metàfora sìmplitze. Totu su chi esistit est inserradu in unu libru. Naturalmente, issu esistit totu a su matessi tempus. Cando leghimus su libru, nos paret chi su tempus curret, sas persones prima nàschent e posca mòrent. Ma si leghimus deghe bortas de sighidu sa pàgina in ue b'at unu chi naschet, cussu poborittu pro nois naschet deghe bortas, fintzas essende però semper bivu una borta ebbia. A pustis chi unu est mortu, podimus agilmente torrare in segus de carchi pàgina e eccu chi est un'àtera borta bivu, fintzas essende giai mortu in su venidore de su libru. Opuru podimus lèghere chentu bortas su libru dae su printzìpiu a sa fine e pro chentu bortas nos paret chi sos avvenimentos cuntènnidos intro pigant vida e si cunsùmant. O imbetzes, cun unu pagu de fatiga, podimus lèghere su libru a s'imbesse, e eccu chi dae sa morte sùrghent sos bivos chi posca ispàrint a su momentu de sa nàschida e gasi sighende, finas a su printzìpiu in ue totu acabat. Cale si siat cosa chi nois si detzidat de fàghere, su libru sighit a cuntènnere totu su chi in su libru est sutzèdidu, sutzedit e in su venidore at a sutzèdere. Si no tenides dimestighesa cun sos libros si podet fàghere su matessi esempru cun unu film. Eccu, s'universu est in custu sensu comente unu libru o unu film, chi però nois podimus lèghere o abbaidare (o mègius bìvere), isceti pro unu versu. E custa diat èssere sa freccia psicològica de su tempus. In realidade, a prescìndere de su puntu de vista obligadu nostru, totu su tempus esistit a su matessi tempus paris cun totu s'ispàtziu de su cale est totu unu, pro cui nudda in realidade svanit o aparit, proite totu a su matessi tempus e stabilmente è, in custu ipotèticu Mannu Libru de s'Universu.
Immoe mi so pèrdidu in custos discursos cando imbetzes mi cheria cuntzentrare subra su preconcetu chi sa morte siat carchi cosa de negativu. Amus a faeddare tando galu de morte in sa lìtera chi benit, si no moro prima, o si no morides prima bois.

Roberto Quaglia





Lassa unu Cummentu.

Lege sos cummentos de sos àteros.

Mi praghet! Mi praghet! Mi praghet!

Ìndighe de sas lìteras.

Cubertina.

Ma chie est Roberto Quaglia?





S'òpera "Caro Maurizio Costanzo Show...", intrea o in parte, podet èssere lèghida, iscarrigada in su computer, imprentada e copiada chene lìmites, isceti pro impreu personale. Totu sos testos e sas illustratziones sunt propiedade de Roberto Quaglia e no podent èssere impreados intreos o in parte chene permissu. Su progetu gràficu e sos cumponentes gràficos de custas pàginas sunt propiedade riservada de Roberto Quaglia. S'òpera "Caro Maurizio Costanzo Show...", intrea o in parte, no podet èssere posta in bèndida a perunu tìtulu chene permissu in antis.
© 1994-2000 Roberto Quaglia.




















Cumpàrtilu:FacebookXWhatsAppTelegramEmail