spera nen ëd trové rasonevolëssa an minca mia lettera. Lòn ch'elegantement as fregia dël tìtol ëd "rasonèivol" a l'é squasi sempe la vil ripetission d'abusà schema. A-i é mai coragi ant l'esternassion ëd frase e concet fàit, com j'argoment rasonèivoj squasi sempe a son. L'ùnich valor dla rasonevolëssa a l'é la praticità. La rasonevolëssa a l'é pràtica dàit che fondamentalment spartìa, almanch dai esse uman pensant. J'esse uman reagent, coj ch'a penso nen ma sempliciament a reagisso a l'ambient com qualsëssìa tropism, an anteresso nen e gnanca nojàutri i anteressoma lor, tant a l'é ver ch'a son sert nen lesend o përsepiend altrimenti ste paròle, dàit che lor a leso d'àutr che quàich tìtol sà e là. An pias pensé a nojàutri com a j'uman pensant, e se a l'é nen ver ch'an pias, a l'é contut ver che sòn a pias a mi, e i lo diso sensa timor. E tra j'uman pensant l'argoment dla rasonevolëssa a gòd ëd quàich crédit ëd tròp. Equivochoma nen. A mi am pias la rasonevolëssa. A l'é ùtil. Ma i la critico përchè a l'é noiosa, e dzurtut përchè an ingan-a. A l'é noiosa përchè a ripet a la mòrt ij sò dògma, sostnù da soa natura rasonèivol.
La rasonevolëssa a imponrìa, a chi ch'a volèissa scrive d'àutr che quàiche crìptica poesìeta ëd merda, ëd sderoulé sapientement frase acuratament calibrà ant ij sò significà lampant e reconde, frase mzuratament confrontà mentalment, a l'at dla scritura o pòch prima o pòch dòp, con l'imàgin ch'as l'ha dla coltura coletiva dël contest uman ëd cui as é part. La rasonevolëssa a sugeriss ëd pensé, quand as scriv, ai letor ai cui as adressa, për resulté a lor comprensìbij, e ëdcò piasèivoj o dëspiasèivoj sconda soe intension, tralassand com s'a fussa nen important ël concet ëd soa total e còsmica libertà ant lë scrive, nopà, assolutament qualsëssìa còsa a un a-j vnèissa an ment, con total disanteresse për chi o për còsa un dì a lesrà taj frase o pura nò.
La rasonevolëssa a dësconsija chi ch'a scriv ëd scrive për sé, a sò us e consum, an total dëspresi ëd qualsëssìa rasonèivol considerassion an sla comersiabilità ëd lòn ch'a sta scrivend. Ant ël moment an cui as ten un qualsëssìa cont ëd chi ch'a lesrà lòn ch'as scriv, ecco ch'as é comersiaj. As serca ëd smercé sò pensé a d'àutri, pòch a impòrta s'a sia an cambi ëd dné o d'aprovassion, doe diverse valute dël midem ategiament mercantil.
Tra l'àutr, scrivend për sé ant l'assolut disanteresse anvers chi ch'a dovèissa mai lese tut sòn, as dan doi possìbij svilup dla situassion për ël cas che quaidun ch'a sia nen l'autor as treuva peui a lese "tut sòn":
Ant ël prim cas (ël pì frequent), lë scrit a-j pias nen e antlora a chita o pura pes për chiel.
Ant ël second cas a-j pias, e antlora a continua a lese, content ëd scrocché parèj quàich pensé che l'autor a l'avìa scrit për sé e sértament nen për chiel.
Com as vëd, a-i é gnun perìcol. Chi ch'as veul buté a scrive mach për sé a deuv però evité ëd contesse la bala ëd vorèj scrive mach për sé quand segretament nopà a spera che quaidun peui a lesa lòn ch'chiel a l'avrìa scrit mach për sé, e a mostra miraco ëdcò d'apresselo. An cost cas l'autor a l'é n'insigur o pura un vil, e probabilment a andrà ancontra a brusant frustrassion.
E a val gnanca ël fàit ëd scrive quaicòs për sé e peui serché ëd nen felo lese a gnun. Përchè mai as dovrìa nen felo lese a gnun? S'as é scrit quaicòs mach për sé ëd sigur as ten an gnun cont ël giudissi ch'd'àutri a peulo o a veulo esprime ëd tal scrit. S'a-j pias nen a son afé sò. E s'a-j pias ëdcò. S'as ten an cont ël giudissi d'j'àutri, as é nen scrit për sé. As é scrit an mòd rasonèivol e mercantil, sensa për "mercantil" intende quaicòs ëd negativ.
Ël fàit ch'mi i-m sia soffermà parèj a longh an sù cost argoment, aludend tra le righe ch'i son nen scrivend për d'àutri ch'a sio nen mi (an efet mi i son già tute le përson-e ch'ancheuj am basto - doman i vëdroma), a smijerìa sugerì ch'mi i veula convince quaidun o comsëssia condulo, con tùit sti argoment, a comprende l'essensa ëd lòn ch'i son intendend ëd dì. S'i l'avèissa vorsù dimostré che veriament am na frega gnente ëd chi ch'a staga lesend ste righe, i l'avrìa dovù esse ancora pì caòtich e incomprensìbil e sconclusionà ëd quant mi i sia comsëssia ugualment an part stàit. I l'avrìa dovù scrive... beh nsomma, fé na mucia ëd ròbe ch'adess am ven-o nen an ment e i l'hai gnun-a veuja ëd sforseme përchè efetivament am na frega gnente. Ël fàit ch'mi i l'abia nen fàit tut sòn (qualsëssìa còsa cost "tut sòn" a sia o a peula esse), a dimostra donca ch'coerentement mi i volèissa për gnente dimostré ch'am na frega gnente com efetivament am na frega nen, e dimostrandlo inevitabilment a dëstruv e a anulla contemporaneament ël valor ëd tal dimostrassion, e dëstruvendla a la ripristin-a, parèj ridëstruvendla e ripristinandla për na quantità infinìa ëd vire, com an minca bon paradòss ch'as rispeta possibilment a càpita o pura nò.
A l'é bufo che për quant as serca d'abolì minca rasonevolëssa ant ël procede dij sò pensé, la ment a sta mai al gieugh e quàiche parvensa ëd sens larvatament compì as afacia ugualment a la realtà. Nsomma, për novanta përson-e ch'giustament a giudicherìo lòn ch'da mi fin-a adess vergà contòrt vanilòqui ëd gnanca ecelsa fatura, i son pront a scomëttje ch'na desin-a ëd fòj o pòchi ëd men a insorgerìo contra tal giudissi, con argomentassion ch'am anteresso nen e donca i na parlerai nen sì. Donca, s'i fé part dij novanta, sie a mi grat d'avèjve adess rendù ël confòrt dla conferma ch'i seve perfetament normaj, solidament contnù ant la magioransa ch'com an mostro a l'ha sempe rason. S'i fé part dij des, sie a mi grat për ij motiv ch'i seve perfetament da soj, sensa ch'iv-je deuva ripete mi.
Ma i noto un preocupant ritorn ëd rasonevolëssa an mè sproloqui, e donca i la chito sùbit lì prima ch'a sia tròp bonora.

Roberto Quaglia