a càpita dle vire ch'as senta la veuja o ël bzògn (doe sensassion sorele) ëd pensé o ëd dì o ëd scrive quaicòs d'inteligent, unìe al timor ëd nen esse an grado. As l'ha la consapevolëssa che as podrìa, pur savend che an col istant as peul nen. Ij pensé a son confus, ma nen tant da nen savèj ch'a lo son. A l'é na condission frustranta, dàit ch'as ancòrz ëd rivé a un pass da pensé ch'a sodisferìo l'esigensa ch'nojàutri i avertoma ëd pensé-je, sensa che però lor a sorgo o ëdcò mach a comparìsso për un istant an nòstra ment. I-s sentoma stùpid, vàire ëd pì ëd chi ch'a l'ha mai pensà ëd esslo sempliciament përchè a-j é mai vnù an ment, miraco përchè a lo l'é.
A càpita peui che sti istant as protrago, dventand period e antregh fase dla vita. An taj sirconstanse, la cossiensa a fa fatiga a resté ancorà a na linia ëd pensé për pì ëd quàiche curt minute. L'entropìa, tant për dovré na paròla difìcil, a l'é an agoàit e a colpiss a font. Còs a veul dì sta frase? Fé finta ëd gnente. Tant për rende l'idèja al mej, i-s faroma nen scrùpol ëd lassé che tal fenòmen as aplica a nojàutri istess sì e adess. Savendlo an antìcip, ël letor a patirà ëd men, o pura nò.
I soma tùit incastrà ant la realtà, qualsëssìa còsa sta frase a veula dì o pura a disa a sò malgré. La realtà a l'é un pòst bufo, ëdcò përchè a l'ha nen un paesagi bin definì. An efet, j'element pì semovent dël paesagi a palèiso na grotesca atitùdin a passé cola part dël paesagi ch'lor a amo etichetté col vocàbol "temp" a lità riguard l'aspet dël paesagi istess. Tròp crìptich? Ëd tant an tant ël paesagi a l'é incomprensìbil, i lo sai, e a l'é bin ch'i lo sapie ëdcò vojàutri, o pura nò.
Ant la realtà ël paesagi a l'é tut. Almanch dal pont ëd vista ëd cola part dël paesagi ch'a l'ha euj për vardé, visadì për esempi nojàutri. I l'eve notà com as fa pì concret ël discors quand as tira an bal cola altrimenti trascuràbil entità ch'an pias ciamé "nojàutri"? I l'eve nen notalo. Ma gnanca mi, i lo confesso. I fasìa mach finta. I son fasend finta an tùit ij sens. E sert i faso ëdcò sens fasend finta parèj.
Qualsëssìa discors as fasa, a la fin as finiss sempe a parlé dla realtà. Mai protagonista a fu pì dëscognossùa ëd nòstra diva ëd sta lettera e ëd sta vita.
E s'a esistèissa nen? A sarìa un bel colp ëd sen-a. Tùit ij pì pensieros pensator a pensé an van për vite antreghe a quaicòs ch'a-i é nen. A l'é gnanca parèj tòt pensé che an realtà la realtà a-i sia pròpi nen. S'a-i fussa, quaidun a l'avrìa trovàla, da quàiche part, e a l'avrìa mostràla an gir, a j'àutri, e lor (j'àutri), a l'avrìo istantaneament capì ch'as tratava pròpi dla realtà. La realtà vera a peul nen lassé dùbit, a peul nen vnì interpretà. La realtà vera a peul mach esse un-a, inconfondìbil, evidenta. Coj ch'a pretendo ëd contene ch'a l'han trovà quaicòs ch'sconda lor a sarìa la realtà, ma ch'a nojàutri a smija na stronzada o pes (o mej... tant a càmbia gnente), evidentement a l'han pijà un abagli, se nò an avrìo istantaneament convint tùit.
La realtà donca a l'é n'ipòtesi maligna, dàit che serchéla a antrapa nòstre già pòch durévole vite, distoiend nòstra atension da lòn ch'a cont ëd pì. I sai nen ëd còsa as trata (lòn ch'a cont ëd pì), dàit che evidentement ëdcò mi i son incastrà drinta sta stòria dla realtà, com tra parèntesi ëdcò tùit vojàutri (e për "vojàutri" i intendo chionque an st'etichëtta a ama riconòssse, për esempi chi ch'a les, ma mach për esempi).
I soma sirconvà da la realtà, nen an sens real (i l'oma stabilì ch'a esist nen), ma an sens metafòrich. Visadì, la realtà an l'ha ingabià ant la trapola costituìa da soa inesistensa.
Anté ch'i vardoma, i amoma o i odioma chërde (ma sempe i chërdoma) ëd vëdde la realtà. Ma ëdcò anté ch'i scotoma, i tochoma, i odoroma, i tastoma. As compiasoma o as doloma ëd përsepì realtà daspërtut. Contut i dovrìo avèj dij sospet. Vàire vire i vëddoma un bìpede a forma ëd fumela uman-a o ëd mas-cc uman e i esclamoma pensandlo: "Che bela fija (o fijo)" e quaidun al nòst fianch a obieta che bela o bel chila o chiel pròpi a l'é nen. A l'é già an ste cite ròbe che la realtà as cùita, tradend soa evidenta inesistensa. Figurom-se le ròbe pì gròsse, com quand la realtà ch'a-i é nen as travestiss (o parèj an smija) da Bin e da Mal, causand dissidi ëdcò magior ëd coj inerent a le preferense sessuaj.
La realtà an përsegita, perfeta an soa ostinà, indiferenta e assoluta inesistensa.
I podrìo ëdcò chité ëd parléne, almanch nojàutri ch'i soma ancorzend-se ch'a-i é nen. As na ocupo già an tròp, ch'a pretendo a minca ocasion ëd spiegh-ne còsa la realtà a sia, e a tal fin an angustio sensa tregua né impossìbil pietà. Ëd fàit, a l'é nen miraco che pretendend ëd spiegé con tanta precision lòn che la realtà nen a sia, nojàutri as comëtta an ùltima anàlisi l'istess gest ch'a compiss chi ch'a tenta ëd spiegé lòn ch'chila a sia? A l'é nen l'eror ansì pròpi ant la domanda an sé?
Chitomla con le domande sterij.
L'inesistensa dla realtà a ven evidenta quand le alucinassion an cheujo. Le metàfore intrapsìchiche a colasso e as confondo, tradend soa natura, apopunto, ëd sempie metàfore, e nen ëd fedel specc dla realtà. La ment uman-a o lòn ch'nojàutri i ciamoma parèj, a l'é an efet un mer costrut ëd metàfore organisà. Tìpich d'na metàfora a l'é la fonsion ëd rapresenté quaicòs com l'anàlogh ëd quaicòs d'àutr. Gnun-a metàfora a l'é donca la realtà. Dàit che qualsëssìa còsa, a cui nojàutri as pensa, a bin penseje, a l'é esclusivament la metàfora ëd quaicòs d'àutr, còsa a na conseguiss?
Ma i vorìo nen chitéla con le domande sterij?
A sarìa pì gradévol ocupé nòst temp a assaporé la descrission d'un bel disnèt culinari o ëdcò sessual, o pura gòdse diretament ël disné o ël sess o tùit doi ansema o quaicòs d'àutr ch'am ven nen an ment përchè dòp-tut i l'hai ëdcò mi mie manìe e i penso ch'am biasimereve nen tròp se ste manìe a coinvolvo la masticassion ëd mangé e la degustassion ëd sess, garantend comsëssia, a chionque tra ste righe a vaga assorbend-ne ël vagh sens, che taj mangé e taj sess i l'hai sempe cura ëd selessioné con gran gust dàit ch'a l'é pròpi an fonsion dël gust che tal gust am andus ch'i-je gusto ëd gust.
Am smija che sòn a peula për ancheuj basté, e pur savend che sòn a l'é ilusòri o pura nò i la chito sì e parèj a sia almanch për un pòch.

Roberto Quaglia