it të rende cont che qualsëssìa còsa, pijà an sé, a l'ha sens mach limitatament? A-i é nen ròba ch'a sia nen profondament part ëd quaicòs d'àutr. Pijoma na furmìa. Da tute le part ch'it la vàrde a l'é sensa dùbit na furmìa. Gnente ëd diferent da na furmìa. Anté ch'it la bùte, chila a svilupperà sempe soe fonsion ëd furmìa. Contut, s'it të lìmite nen a n'osservassion superficial, na furmìa a l'é nen mach na furmìa, ma ëdcò na cita-cita part d'un formiolé. S'it pije la furmìa isolà, e it la bùte an na càmbra veuida, a farà lòn ch'a farìa qualsëssìa furmìa sarà an na càmbra veuida. Ma s'it pije la furmìa, e it la bùte an un formiolé, a farà quaicòs ëd diferent da tante dj'àutre furmìe. Vnend part d'un formiolé, ch'a lo veula o nen la furmìa a assum un sò ròl e na soa fonsion, ch'a trassendo soe primarie atività ëd furmìa individual, e ch'a la farà comportesse an un mòd ùtil a l'economìa dël formiolé pì che a cola ëd sé. La furmìa a esiterà nen a sacrifiché soa midem vita, se sòn a sarà d'utilità al formiolé. "Eroism", an cost cas, a l'é un concet fòrviant. Lòn ch'an sla furmìa ant ël formiolé a agiss, sempliciament, a l'é la potenta fòrsa d'na necessità ch'a trassend le necessità dla furmìa sìngola: la superior necessità dël formiolé.
Beh, tut cost géner ëd ròbe a càpita ëdcò con j'esse uman.
Për quant i-s sforsoma d'esse egoista, le lege nen scrite dël formiolé a sorvrasto nòstra esistensa e a la anfluenso për tuta nòstra vita.
Ma com a l'é fàit ël formiolé uman? A na j'é un sol? A na j'é pì d'un?
Për risponde a sta domanda i dovoma imaginesse ëd vëdde nòst formiolé da la pì granda distansa possìbil. Donca i montoma an sù un space shuttle mental e butoma-se an òrbita, dantorn a la tèra, e vardoma sta maestosa bala celesta ch'sensa pressa a gira e a gira... a l'é tròp maestosa, slontanom-se un pòch... Ecco, adess a l'é pì cita e sensa pretèise. Beh, ecco-sì! I soma estraterèstr ch'a son vardand sta balin-a dëspërdùa ant ël còsm quatà d'un putiferi ëd bestiolin-e. Prima scoverta: ël Gran Formiolé Terèstr a comprend tute le bèstie dël mond, e la magior part d'individ (a euj e crus pì dël 99%, i chërdo, s'as ecetuo ij bateri) a son inset. A part l'esempi dle furmìe, dj'inset an na frega gnente e donca pijoma an considerassion mach j'esse uman. Fasend finta ëd nen vëdde tùit j'àutri animaj (e piante) ch'a-i son, ecco che da lontanìssim, con euj da estraterèstr, i vëddoma sta rotanta bala celesta an sla qual as agito, sensa visìbil sens, sinch miliard abondant ëd pontin, minca un dij cui vàire convint d'esse na përson-a.
Ecco donca ël Gran Formiolé Uman.
Avzinom-se drasticament, voland dantorn al glòb a mach desmila méter ëd quòta. Ecco ch'ël Gran Formiolé Uman as frammenta an mijàra ëd sot-formiolé, le sità. I-s avzinoma ancora e i sorvoloma na sità a vòl d'elicòter. Ël formiolé as frammenta pì nen an mòd rilevant. Le sità a son donca ij ver formiolé ant ij cui la magior part ëd nojàutri a viv. La domanda a l'é: vàire a agiss ël Formiolé dël qual i soma part an su lòn ch'i ciamoma nòst lìber arbìtri? An che mzura i soma s-ciav dle superior esigense ëd nòst Formiolé? Com a agiss ël Formiolé anvers ëd nojàutri? Ma... a agiss? E che diferensa a-i é tra un Formiolé e n'àutr (visadì tra doi divers nùcleo urban?), për lòn ch'a riguarda l'assion ëd chiel anvers ëd nojàutri?
Introduvoma na nossion ëd cui pòch e sempre a sproposit as parla. A smija ch'a sia stàit dimostrà che la telepatìa a esista. I lo savìe nen? Lassevì però nen porté an ingann dal pì difondù precossèt ch'a gira an sla telepatìa, e visadì ch'chila a sia un fenòmen ëd cui nojàutri as peula o as deuva ancorzse o adritura ch'as peula eserssité o esperì volontariament. Tute putanà, buteveslo bin an tèsta. La telepatìa a va intèisa com "comunicassion a distansa tra doi o pì servej", ricordand-se che për "comunicassion" i intendoma nen ch'as devo për fòrsa instauré dij discors, ma che sempliciament a-i sia un fluss, për quant cit, d'informassion. Ebin, a smija ch'a sia possìbil mzuré, an un servel, cite modificassion dl'atività elétrica quand un o pì àutri individ uman (provist ëd servel) as treuvo ant ij pressi. Sòn a significherìa ch'ël servel uman "as ancòrz" s'a-i é n'àutr servel uman lì davzin, ëdcò se "nojàutri", cossientement, i-s ancorzoma ëd gnente. Sòn a significherìa ch'a-i é un scambi d'informassion, combin che vàire cit, tra ij doi servej, visadì un vìncol telepàtich. Ël fàit ch'as sia ancora nen riessù a spiegé com tecnicament a capiterìa tut sòn, a anulla nen ël fàit che "tut sòn" a capiterìa. A l'é nen dël tut ilécit ipotisé che taj invisìbij nes tra servej a peulo esse ëdcò assè intens e agì ëdcò a granda distansa. A l'é vàire ëd frequent dàit ël cas ëd përson-e ch'a "sento", ëdcò a granda distansa, la mòrt ëd car congiont. Ël soranatural a-i intra nen (dàit che për definission ël soranatural a esist nen, e mach un tòta o n'ignorant a peul chërde diversament). A-i intra eventualment mach la comunicassion a distansa tra servej. La telepatìa. Ch'usualment a resterìa al dëssota ëd nòstra sòlia ëd cossiensa, fòra an ecessionaj cas, ant ij cui, con gran stupor, quaidun as në ancòrz.
Dàit che minca formiolé a l'ha caraterìstiche e esigense ch'a trassendo la mera soma dle caraterìstiche e esigense dle furmìe ch'a lo compon-o, a-m smija nen asardà supone che ëdcò minca Formiolé Uman (minca sità) a deuva avèj caraterìstiche e esigense ch'a devo trassende la mera soma dle caraterìstiche e esigense dle furmìe uman-e (ij sitadin) ch'a lo compon-o.
Ël fàit a l'é che antramentre ch'i trovoma vàire fàcil descrive sti fenòmen analisand un formiolé ëd furmìe (o an géner qualsëssìa organism complèss, ëd cui ël fonsionament global a trassend la soma dij fonsionament dij sot-organism ch'a lo compon-o), i foma fatiga a apliché ij midem validìssim rasonament al Formiolé Uman, visadì col sistema complèss ant ël qual i soma nojàutri a esse ij sot-organism ch'a lo compon-o.
Tròp complicà?
Tentoma antlora ëd salté a pé giont tute le pur anteressantìssime dissertassion contestuaj, degne ëd pì ampia sede, e consentromse an sël nòcciol ëd lòn ch'adess as intendìa disquisì, dand për aquisìe le presunte premësse siientìfiche dle cui a l'é stàit pen-a dàit mach un fugévol e minimal sen.
Le sità a son organism viv, ch'a stan a nojàutri sitadin com l'esse uman a sta a le céllule ch'a lo compon-o. Minca sità a l'é diversa da le àutre, com minca un ëd nojàutri a l'é divers da j'àutri esse uman. A-i son tante fonsion an comun. A-i son diversità ëdcò clamorose. Quaidun òm a son atlétich e an perfeta salute, d'àutri obes e malatiss. Quàiche sità a son pien-e ëd vita e an continua chërsùa, d'àutre a son malà e destinà a ruvin-a.
La sità a l'é formà da la mùtua interassion (ëdcò telepàtica?) ëd tùit ij servej uman ch'an chila as treuvo, ma com minca organism complèss, la sità a l'é pì che la soma ëd lor.
Minca sità a l'ha soe esigense. Ij sitadin a ven-o da la sità dovrà për assòlve a soe esigense. Dàit che le sità a son diverse un-a da l'àutra, nojàutri as sent diferentement sconda ch'as sia ant l'un-a o ant l'àutra.
Minca sità a l'ha com na pròpia aura psìchica, ëd cui as intra a fé part intrand an sità. As na sòrt, evidentement, surtend-ne.
Ij problema ëd cui na sità dëspess at càrija a son nen ij tò. A son dla sità. S'it scape, s'it abandon-e col'urbe, dëspess ij problema at seguito nen, përchè a j'ero nen ij tò. Lë stàch a peul esse ëdcò clamoros. An sl'òrlo dël suissìdi an na cèrta sità, it të salve e it renasse andand an n'àutr leugh. It arnunse a esse l'ingranagi ch'a la sità a l'era ùtil ch'it fusse, logorand-te e fasend s-cempi ëd ti, për andé an d'àutri leugh a esse un ingranagi pì cònson a cole ch'it riconòsse esse toe peculiarità. Për n'àutra përson-a a sarà nopà ël contrari. Alégher d'esse l'ingranagi ch'a la sità a-j conven ch'it sie, it stas bin anté ch'it ses, e it stas mal pen-a ch'it të na vas.
Minca sità a l'ha na soa identità, ch'a viv nen ant ij sò edifissi e ant le mere facie dij sò abitant, ma ant l'atmosfera prodòta da la mùtua interassion ëd tut lòn ch'la sità a abita, donca an prevalensa dj'esse così dit uman.
L'istess discors e le midem dinàmiche a valo evidentement për tùit ij tipo ëd ragrupament uman. Da le famije a le nassion ai ragrupament ëd nassion. Ma ëd sòn i parleroma n'àutra vira, o pura nò.
Tut cost discors a l'era un mòd vàire sofisticà për rivé a la diciarassion arbitraria (ma nen tròp) che antramentre che Praga, për esempi, a l'é na sità evidentement belìssima anté as sta an media bin, Gènoa a l'é na sità evidentement moribonda anté as sta an media mal.
Tut sòn a l'é ver, o miraco nò, ma a son-ava bin, o pura nò, e donca i l'hai dilo o mej i l'hai scrivulo.

Roberto Quaglia