ti rendes contu chi cale si siat cosa, pigada in sese, tenet sensu isceti limitadamente? No b'at cosa chi no siat profundamente parte de carchi cosa àtera. Pighemus una formìga. Dae totu sas partes l'abbàidas est sena duda una formìga. Nudda de diversu de una formìga. In ue si siat tue la pones, issa at a isvòlghere semper sas funtziones suas de formìga. E tando, si no ti lìmitas a un'osservatzione superfitziale, una formìga no est isceti una formìga, ma fintzas una piticìssima parte de unu formigàrgiu. Si tue pigas sa formìga isolada, e la pones in una càmera bòida, at a fàghere su chi diat fàghere cale si siat formìga inserrada in una càmera bòida. Ma si pigas sa formìga, e la pones in unu formigàrgiu, at a fàghere carchi cosa de diversu de medas de sas àteras formìgas. Diventende parte de unu formigàrgiu, chi lu cherzat o nono sa formìga assumit unu rolu suo e una funtzione sua, chi trascendent sas primàrias atividades suas de formìga individuale, e chi la at a fàghere cumportare in unu modu ùtile a s'economia de su formigàrgiu prus che a cussa de sese. Sa formìga no at a esitare a sacrificare sa matessi vida sua, si custu at a èssere de utilidade a su formigàrgiu. "Eroismu", in custu casu, est unu cuntzetu fuorviante. Su chi subra sa formìga in su formigàrgiu agit, simplemente, est sa potente fortza de una netzessidade chi trascendet sas netzessidades de sa formìga sìngula: sa superiore netzessidade de su formigàrgiu.
Ebbè, totu custu gènere de cosas sutzedit fintzas cun sos èsseres umanos.
Pro cantu nos isfortzemus de èssere egoistas, sas leges no iscritas de su formigàrgiu sovràstant s'esistèntzia nostra e la influèntziant pro tota sa vida nostra.
Ma comente est fatu su formigàrgiu umanu? Bi nd'at unu ebbia? Bi nd'at prus de unu?
Pro rispòndere a custa domanda amus de nos immaginare de bìdere su formigàrgiu nostru dae sa prus manna distàntzia possìbile. Gasi cracamus subra unu space shuttle mentale e ponimus-nos in òrbita, in giru a sa terra, e abbaidamus custa maestosa balla asula chi sena pressa girat e girat... est tropu maestosa, atesèmusnos unu pagu... Eccu, immoe est prus pitica e sena pretesas. Ebbè, eccu-nos inoghe! Semus estraterrestres chi sunt abbaidende custa balledda ispèrdida in su cosmu coberta de unu putiferiu de bestiigheddas. Prima iscoberta: su Mannu Formigàrgiu Terrestre cumprendet totu sas bèstias de su mundu, e sa prus parte de indivìduos (a ogru e rughe prus de su 99%, creo, si si etzetuant sos batèrios) sunt intzetos. A banda s'esempru de sas formìgas, de sos intzetos no nos nde fregat nudda e gasi pighemus in cunsideratzione isceti sos èsseres umanos. Faghende finta de no bìdere totu sos àteros animales (e prantas) chi bi sunt, eccu chi dae atesìssimu, cun ogru dae estraterrestre, bidimus custa girante balla asula subra sa cale si agìtant, sena visìbile sensu, chimbe miliardos abbondantes de puntigheddos, ognunu de sos cales meda cumbintu de èssere una persone.
Eccu gasi su Mannu Formigàrgiu Umanu.
Acurtzièmusnos drasticamente, bolende in giru a su globu a sceti deghemìgia metros de cuota. Eccu chi su Mannu Formigàrgiu Umanu si framentat in migiaras de sub-formigàrgios, sas tzitades. Nos acurtziamus galu e sorbolamus una tzitade a bolu de elicòteru. Su formigàrgiu no si framentat prus in modu rilevante. Sas tzitades sunt duncas sos beros formigàrgios in sos cales sa prus parte de nois bivet. Sa domanda est: cantu agit su Formigàrgiu de su cale semus parte subra su chi giamamus su lìberu arbìtriu nostru? In cale mesura semus iscraos de sas superiores esigèntzias de su Formigàrgiu nostru? Comente agit su Formigàrgiu cara a nois? Ma... agit? E ite diferèntzia b'at tra unu Formigàrgiu e un'àteru (est a nàrrere tra duos diversos nùcleos urbanos?), pro su chi riguardat s'atzione de issu cara a nois?
Introduimus una notzione de sa cale pagu e semper a isproposìtu si faeddat. Paret siat istadu dimustradu chi sa telepatia esistit. No lu ischiais? No bos lassedas però portare a ingannu de su prus difusu preconcetu chi tzìrculat subra sa telepatia, e est a nàrrere chi issa siat unu fenòmenu de su cale nois si nde potzat o apat de acatare o fintzas chi si la potzat esercitare o esperire volontariamente. Totu istrontzadas, ponìdebosla bene in conca. Sa telepatia andat intesa comente "comunicatzione a distàntzia tra duos o prus cherbeddos", arregordèndesi chi pro "comunicatzione" no intendimus chi si apant pro fortza a instaurare discursos, ma chi simplemente bi siat unu flussu, pro cantu piticu, de informatzione. Ebbè, paret chi siat possìbile mesurare, in unu cherbeddu, piticas modificatziones de s'atividade elètrica cando unu o prus àteros indivìduos umanos (pruvistos de cherbeddu) si agatant a curtzu. Custu significaret chi su cherbeddu umanu "s'acatat" si b'at un'àteru cherbeddu umanu inie a curtzu, fintzas si "nois", cuscientemente, no nos acatamus de nudda. Custu significaret chi b'at unu càmbiu de informatzione, fintzas si meda piticu, tra sos duos cherbeddos, est a nàrrere unu vìnculu telepàticu. Su fatu chi no si siat galu resessidu a ispiegare comente tecnicamente avvenneret totu custu, no annullat su fatu chi "totu custu" avvenneret. No est de su totu illìtzitu ipotizare chi custos invisìbiles nessos tra cherbeddos potzant èssere fintzas abbastantza intensos e agire fintzas a manna distàntzia. Est meda de frecuente dadu su casu de persones chi "intendent", fintzas a manna distàntzia, sa morte de caru cungiuntu. Su suprannaturale no bi intrat (proite pro definitzione su suprannaturale no esistit, e isceti unu macu o un'ignorante podet crèdere diferentemente). Bi intrat eventualmente isceti sa comunicatzione a distàntzia tra cherbeddos. Sa telepatia. Chi usualmente abbarraret a suta de sa sòglia de cussèntzia nostra, francu in etzetzionales casos, in sos cales, cun mannu ispantu, calicunu si nde acatat.
Proite onni formigàrgiu tenet caraterìsticas e esigèntzias chi trascendent sa mera summa de sas caraterìsticas e esigèntzias de sas formìgas chi lu cumponent, no mi paret azardadu supònnere chi fintzas onni Formigàrgiu Umanu (onni tzitade) apat de tènnere caraterìsticas e esigèntzias chi apant de trascèndere sa mera summa de sas caraterìsticas e esigèntzias de sas formìgas umanas (e tzitadinas) chi lu cumponent.
Su fatu est chi mentras agatamus meda fàtzile descrìere custos fenòmenos analizende unu formigàrgiu de formìgas (o in gènere cale si siat organismu cumplessu, su cui funtzionamentu globale trascendet sa summa de sos funtzionamentos de sos sub-organismos chi lu cumponent), faghimus fatiga a aplicare sos matessi validìssimos rasonamentos a su Formigàrgiu Umanu, est a nàrrere cussu sistema cumplessu in su cale semus nois a èssere sos sub-organismos chi lu cumponent.
Tropu cumplicadu?
Proemus tando a sartare a pes paris totu sas fintzas interessantìssimas dissertatziones cuntestuales, dignas de prus ampra sede, e cuntzentrèmusnos subra su nùcleu de su chi immoe si intendiat disquisire, dende pro acuisidas sas presuntas premissas scientìficas de sas cales est istadu pròpiu dadu isceti unu fuggèvole e mìnimale acennu.
Sas tzitades sunt organismos bios, chi istant a nois tzitadinos comente s'èssere umanu istat a sas cellulas chi lu cumponent. Onni tzitade est diversa dae sas àteras, comente ognunu de nois est diversu dae sos àteros èsseres umanos. B'at medas funtziones in comunu. B'at diversidades fintzas clamorosas. Tzertos òmines sunt atlèticos e in perfeta salude, àteros obesos e maladitzos. Tzertas tzitades sunt prenas de vida e in continua crèschida, àteras sunt maladas e destinadas a ruina.
Sa tzitade est formada dae sa mutua interatzione (fintzas telepàtica?) de totu sos cherbeddos umanos chi in issa si agatant, ma comente onni organismu cumplessu, sa tzitade est prus de sa summa de issos.
Onni tzitade tenet sas esigèntzias suas. Sos tzitadinos benint dae sa tzitade impreados pro assòlvere a sas esigèntzias suas. Proite sas tzitades sunt diversas una dae s'àtera, nois si sentit diferentemente segundu chi si siat in s'una o in s'àtera.
Onni tzitade tenet comente un'aura psìchica pròpia, de sa cale si intrat a fàghere parte intrende in tzitade. Si nde essit, evidentemente, essèndende.
Sos problemas de sos cales una tzitade ispissu ti càrrigat no sunt tuos. Sunt de sa tzitade. Si tue fughis, si abbandonas cussa urbe, ispissu sos problemas no ti sighint, proite no fiant tuos. Su distacu podet èssere fintzas clamorosu. Subra s'oru de su suitzìdiu in una tzerta tzitade, ti sarvas e torras a nàschere andende in un'àteru logu. Rinùntzias a èssere s'ingranàgiu chi a sa tzitade fiat ùtile chi tue esseres, logorèndeti e faghende iscèmpiu de tie, pro andare in àteros logos a èssere un'ingranàgiu prus cònsonu a cussas chi reconnoschet èssere sas peculiaridades tuas. Pro un'àtera persone at a èssere imbetzes su contràriu. Cuntentu de èssere s'ingranàgiu chi a sa tzitade cumbenit chi tue sias, istas bene in ue istas, e istas male appenas ti nde andas.
Onni tzitade tenet una identidade sua, chi no bivet in sos edifìtzios suos e in sas meras caras de sos abitantes suos, ma in s' atmosfera produida dae sa mutua interatzione de totu su chi sa tzitade abitat, gasi in prevalèntzia de sos èsseres gasi narados umanos.
Su matessi discursu e sas matessi dinàmicas balent ovviamente pro totu sos tipos de raggruppamentu umanos. Dae sas famìlias a sas natziones a sos raggruppamentos de natziones. Ma de custu amus a faeddare un'àtera borta, opuru nono.
Totu custu discursu fiat unu modu meda sofisticadu pro arribare a sa decraratzione arbitrària (ma no tropu) chi mentras Praga, pro esempru, est una tzitade evidentemente bellìssima in ue si istat in mèdia bene, Gènova est una tzitade evidentemente moribonda in ue si istat in mèdia male.
Totu custu est beru, o forsis nono, ma sonaiat bene, opuru nono, e gasi l'apo naradu o mègius l'apo iscritu.

Roberto Quaglia