ancheuj it conto na bela stòria, sempia e ciàira, an sl'orìgin ëd cola "ròba" ch'pì che minca àutra an fa uman: La cossiensa.
Maopurtròp, ciamand a mila përson-e ëd definì la paròla cossiensa, i otniroma mila rispòste diverse, segn ch'a regna un bel pòch ëd confusion a riguard. Sòn a l'é assè grev, dàit che la cossiensa a l'é probabilment lòn ch'magiorment an distingue da j'àutri animaj. I diciaro donca sùbit la definission ëd cossiensa da mi atualment adotà (tirà da un rasonament ëd Julian Jaynes, ai cui pensé ancheuj as ispiro ij mè) e ch'i darai për scontà ant ël proségh ëd cost scrit:
La cossiensa a l'é la creassion d'un "spassi" mental drinta ëd nojàutri, un spassi imaginari ant ël qual nojàutri i ordinoma e i localisoma ij ricòrd d'event passà e i serchoma ëd figuresse event futur. Për fé sòn i dovoma "capì" ël temp, e i lo foma spassialisand-lo.
(Provéve a pensé a com iv imagine lë score dël temp. Com iv figure na sman-a? Com i visualisé ij vòstri ùltim des agn ëd vita? Feilo e i dëscurvireve che vojàutri i "vëdde" drinta ëd vojàutri qualsëssìa arch ëd temp com s'a fussa un spassi, ant ël qual arpone ij ricòrd e ij proget.)
Le ore, ij dì, j'agn e ij sécoj a ven-o da nojàutri imaginà com leugh an un spassi ordinà ant ël qual a càpito dle ròbe. La cossiensa a l'é un "anàlogh" ëd la realtà, a l'istess mòd an cui na mapa geogràfica a l'é n'anàlogh d'un teritòri. Minca ròba ëd cui i soma cossient a l'é un "anàlogh" ëd quaicòs ch'a esist an realtà. I l'oma drinta ëd nojàutri un anàlogh dij nòstri familiar, dij nòstri amis, e ëdcò ëd nojàutri istess. L'anàlogh ëd nojàutri istess a l'é lòn ch'i ciamoma "mi", e nojàutri i lo beugioma ant la mapa dla realtà ch'i l'oma costruì ant nòst spassi mental, dand còrp ai nòstri proget e ale ai nòstri seugn. An sta "mapa" dla realtà nojàutri i unioma tùit j'event ch'an càpito, ch'an ven-o comunicà, o ch'i-s imaginoma, an na stòria, an na sòrt ëd narassion interior, e sòn a l'é lòn ch'an përmët d'avèj ricòrd cossient o ëd fé prevision a longh termin. Riassumend: Spassialisassion dël temp, narratisassion dj'event, e l'anàlogh ëd nojàutri istess ("mi") ch'as colòca an bon-a part dlë "spassi" mental ch'i ciamoma Temp, an n'órdin cronològich ch'i ciamoma Ij Nòstri Ricòrd e Ij Nòstri Proget. Costa a l'é la cossiensa.
Ebin, quand a l'é nassù cost grup ëd facoltà ch'a son nòstra "cossiensa"? A son sempe esistùe?
A-i é chi ch'a sostn-o ch'ëdcò j'animaj a l'abio na specie ëd cossiensa, ma se për cossiensa nojàutri i intendoma lòn ch'i l'hai pen-a sintetisà mi, visadì la creassion d'un "anàlogh" ëd la realtà ant nòstra ment midiant na spassialisassion dël temp, e ëdcò la creassion ëd col anàlogh ëd nojàutri istess ch'i ciamoma "mi", a ven evident che parlé ëd cossiensa për j'animaj a l'é n'ignoranta tòtarìa.
(Adotand na definission ëd "cossiensa" diversa da cola ch'mi i l'hai dovrà an cost scrit, tut evidentement a cambierìa. Ma dàit che, ant ël mej dij cas, ël discors as farìa vàire pì complèss, e ant j'àutri cas pì falà, i preferisso an cost contest mantené dla "cossiensa" la definission ch'i n'hai dàit. L'important a l'é acordesse - ëdcò ëd vira an vira - an sël significà ch'as atribuiss a le paròle ch'i dovroma.)
Lòn ch'an cost cas a càpita a l'é n'assion tipicament uman-a, visadì la proiession dle nòstre categorìe ëd pensé an su lòn ch'i soma nen nojàutri. A l'é un fenòmen ch'për la magior part ëd nojàutri a càpita continuament e a tùit ij livej. Conseguensa e sìntom ëd tal fenòmen a l'é "la mancà comprension". Ij mas-cc uman a proieto le categorìe ëd pensé mas-cc an sël comportament dle fumele, e ël resultà a l'é che "a-je capisso nen". L'istessa ròba a càpita a l'anvers. Un catòlich a dòvra soe categorìe ëd pensé për comprende un musulman, sensa evidentement riessje, e viceversa. L'incapacità ëd prescinde da soe categorìe ëd pensé a ostàcola, a divers livej e a varie intensità, la recìproca comprension tra j'esse uman. Se taj colossaj eror a ven-o compì tentand d'intré ant la ment d'un àutr esse uman, visadì d'un esse a nojàutri pitòst simil, i podoma rasonevolment conclude che proieté nòstre categorìe ëd pensé an sj'animaj a produva eror ëdcò magior. Parèj a l'é an efet. Tùit ij "sentiment" ch'an pias chërde ch'a staga provand nòst gat quand i lo carëssoma a son esclusivament lòn ch'an pias chërde ch'a staga provand. I l'oma na vision antropocéntrica dla natura e dla realtà, e an nòm ëd chila i comëttoma incessantement ij pì stòlid eror ëd comprension.
Ma tornoma a la cossiensa. J'animaj nen uman a l'han nen. L'esse uman sì. L'òm a dissend da d'àutri animaj. Quand a l'é nassù antlora la cossiensa? Quand a l'é stàita creà an nòstra ment cola spassialisassion dël temp ch'an përmët ëd fé proget? Quand a l'é comparì an nojàutri col anàlogh ëd nojàutri istess ch'i ciamoma "mi", ch'an përmët d'ancorzse dij nòstri sentiment, dij nòstri problema e ëd nòst destin?
Na modalità d'indaghé l'organisassion mental dij nòstri antich an é dàita dai repert archeològich, për esempi la literatura. Tra ij pì antich scrit a nojàutri pervenù a-i son la Bibbia e l'Iliade. I chërdo ch'gnun a vorrà obieté riguard ël fàit che j'esperiense uman-e testimonià da ste doe font a son d'un géner totalment diferent da cole ch'a sarìa normal spetesse al dì d'ancheuj. Ant l'Antich Testament tùit ij përsonagi a dialògo sistematicament con na vos ch'a-j dis còs a devo fé. J'órdin ëd sta vos a son dle vire pio, ma pì dëspess cruent e sangoinari. La vos a órdina sia decision savie che omissidi e massàcher. Anàloga ròba a càpita ant l'Iliade, e ant la magior part dj'scrit ch'an rivo da col'època. Ant l'Iliade, minca assion importanta a l'é inescà da la vos o da l'aparission ëd quaich Dé. Përchè an tuta la literatura antica a capitavo normalment ste ròbe? Përchè a l'han chità ëd capité ant la literatura sucessiva? An pì, MAI a-i é an cole righe trassa d'introspession, visadì ëd cola pràtica ch'nojàutri i savoma esse l'essensa midema dla cossiensa. Mai a-i é an cole righe trassa ëd silensios dialogh interior, e sempe a-i é evidensa ëd quotidian dialogh con na vos ciamà Dé o Apollo o Chionquesìa. A smijerìa ch'a col'època Dé (o ij vari Dé) a sostituìsso completament la cossiensa.
Dësmentiom-se për n'àtim tut lòn ch'an han mostrà riguard l'interpretassion ch'i dovoma dé a cost géner ëd literatura, an mòd da nen avèj opinion precossète. Qual a l'é la prima ròba ch'a ven da pensé a na moderna përson-a san-a, pijand an considerassion ël comportament dij përsonagi dl'Iliade o dl'Antich Testament? O cole stòrie a son completament inventà, o pura a col temp a j'ero tùit mat.
Tute le spiegassion che ëd cole literature a ven-o atualment dàite a son pòch lògiche quand nen adritura assurde.
A l'ha nen sens pensé che cole stòrie a fusso inventà. La stòria a mostra che për l'esse uman ël bzògn ëd documenté lòn ch'a l'é avnù a l'é sempe stàit vàire pì important che favolegé riguard avveniment imaginari.
A l'é stùpid chërde che cole stòrie a sio sì autèntiche antiche crònache, ma criticament codificà sconda contòrte e impenetràbij simbologìe. Për che motiv a l'avrìo mai falo? A col temp la gent a l'era pì sempia ch'adess, gnun a l'avìa veuja o motiv d'impregné le sole stòrie ch'a venèisso scrite e contà ëd contòrt sìmbol ch'a në trasfigurèisso la veridissità.
L'interpretassion pì sempia, inteligenta e evidenta ëd tùit coj antich scrit a l'é ch'a-i é GNENTE da interpreté. Tut lòn ch'a ven contà a l'é capità dabon.
Dé antlora dabon a parlava a j'òm tùit ij dì? E nen mach chiel, ma ëdcò Apollo, Osiride, Brahma, Tao, Zeus, Odino e ël Dé Sol? Squasi. An realtà, j'òm a sentìo le vos dij Dé, ch'a guidavo soe assion, ma chile a provnisìo nen da vàire lontan, tipo l'aldilà e/o ël regn dij cej. Chile a provnisìo da l'emisfèro drit ëd sò servel.
Com tanti a san, ël servel a l'é dividù an doe part, l'emisfèro drit e col snìstr. Tante dle nòstre fonsion a son localisà an tùit doi j'emisfèro. A fa n'ecession la fonsion dël lengagi, la qual a l'é antregament localisà ant l'emisfèro snìstr, an part ant l'area di Broca, ma dzurtut ant l'area di Wernicke. Përchè ël lengagi, parèj important për nojàutri, a risèd an un mach dij nòstri emisfèro? E che fonsion as treuva, ant l'emisfèro drit, a l'esata corispondensa dl'area di Wernicke?
La rispòsta a st'ùltima domanda a l'é: "gnun-a". A-i é, ant l'area di Wernicke dl'emisfèro drit, na porsion ëd servel ch'a smija pròpi serve a gnente, tant a l'é ver che quand chila a ven dagnà o asportà, ël passient as në ancòrz gnanca, dàit che gnun-a ëd soe fonsion a resulta menomà. A son stàit però eseguì esperiment an sù tanti passient, stimuland elétricament tal inutilisà area dël servel për vëdde còs a capitava. Ij passient a riferìo ch'a smijava lor ëd sente dle vos. Fin-a al 2000 a.C. l'area di Wernicke dl'emisfèro drit dj'esse uman a fonsionava a pien regime, comunicand a viva vos a l'emisfèro snìstr soe decision riguard minca problema ch'a esulèissa da la routine quotidian-a.
A l'era costa l'essensa dla Ment Bicameral, la forma d'organisassion mental ch'a regnè ant ij cran dj'esse uman për desin-e ëd mijàra d'agn fin-a al second milenni a.C., soplantà (ma mach an part) da la forma d'organisassion mental ch'ancheuj i ciamoma "cossiensa sogetiva".
Ij neuròlogh a conòsso assè bin le diferense fonsionaj tra ij nòstri doi emisfèro cerebraj. Col snìstr a l'é specialisà a l'assion. Chiel a contròla la part drita dël còrp, e an efet i soma an grado ëd dovré la man drita mej ëd la snìstra (ij mancin a l'han quàiche fonsion dj'emisfèro invertìe, ma la sostansa a càmbia nen). Col drit a l'é ëdcò ciamà "emisfèro creativ", e a l'é specialisà ant l'atività creativa, visadì la solussion ëd problema e la capacità ëd sìntesi. Tut lòn ch'nojàutri i "sentoma" a l'é pì o men n'atività dl'emisfèro drit. Lòn ch'i pensoma concetualment a l'é nopà indicativament n'atività dël snìstr. Antël spassi mental ëd nòstra cossiensa nojàutri i integroma ste diferente fonsion, pur nen scapand a le contradission ch'chile a càuso.
Al temp dla Bibbia e dl'Iliade, a-i era nen lë spassi mental, ma a-i era già ël lengagi, ch'ëdcò ancora a mancava ëd tùit coj vocàbol ch'a son connèss a la cossiensa ëd sé. L'òm as ancorzìa nen d'esiste, com ëdcò ancheuj i-s ancorzoma nen ëd guidé l'autò s'i soma profondament perdù ant ij nòstri pensé. As agìa perennement an mòd automàtich, com për esempi nojàutri ancheuj ancora as guida l'autò an mòd perfetament automàtich.
Për amprende a compì assion sempie a-i é nen bzògn ëd la cossiensa, com l'ótima capacità d'aprendiment d'un animal ch'a vena amaestrà perfetament a dimostra. Contut, minca vira che l'Òm Antich as trovava an na situassion conflitual, anté j'inconsapèivoj automatism ëd sò emisfèro snìstr a j'ero pì nen sufissient a arzòlve un problema, la situassion ëd stress a andusìa l'emisfèro drit (responsàbil, com ëdcò ancheuj, dla capacità ëd sìntesi) a comuniché a viva vos al snìstr còs chiel a dovèissa fé. Costa a l'era l'essensa simplificà dël fonsionament dla ment bicameral. La vos sentùa a apartnisìa a la figura autoritaria associà a la nossion comunicà: un familiar, ël cap-tribù, ël re, ël dé.
Ëdcò ancheuj nojàutri i soma nen cossient ëd tute le nossion ch'a son stërmà drinta ëd nojàutri. Dëspess i l'oma un concet an sla ponta dla lenga, ma an ven nen an ment. Ma an basta, për esempi, dé n'ociada al liber anté i l'oma aprendù tal concet përchè chiel a ricomparìssa màgicament an soa antregità drinta ëd nojàutri. I podoma nen ricordé për gnente na poesìa ch'ëdcò i savoma ëd savèj a memòria: an basta però deje n'ociada drinta al liber anté i savoma ch'chila as treuva përchè an ricomparìssa an ment an soa totalità. A l'istess mòd, n'apunt scarabocià an pressa a sarà sufissient a fene ricordé idèje e proget ëdcò vàire complèss.
Ëdcò ant ij temp antich, quand la ment a l'era bicameral, a-i era ël problema ëd ricordesse ëd nossion sopìe. Lòn ch'a arciamava a la memòria na conossensa stërmà a l'era nen un liber o n'apunt, ma l'efìgie dël përsonagi autoritari associà a la nossion. A nassè parèj j'ìdol. Quand as trovava an na situassion conflitual, e as ricordava nen com as dovèissa comportesse, as andasìa ant la piassa dël vilagi (o sità) a vardé la stàtua dl'ìdol ëd turn. E chila a fasìa l'efet dij nòstri liber o apunt: a arciamava la nossion sopìa a la memòria, e sòn a capitava sentend la vos ëd l'ìdol. Për sòn a nassè ëdcò la tradission dj'ìdol portàtij: colanin-e, statuëtte, icòne. Pì la società a l'era complessa, magior a l'era la quantità dj'ìdol, dàit che a minca un ëd lor a l'era associà na categorìa ëd nossion (pròpi com ant ij liber). An qualsëssìa situassion ëd stress ant la qual as riessìa nen a pijé na decision automàtica (automàtica com cole ch'nojàutri i pijoma antramentre ch'irreflessivament i guidoma n'autò, për esempi cambié marcia) as dasìa n'ociada a l'ìdol pertinent e as sentìa quindi soa vos comuniché còs as dovèissa fé.
La vita ëd minca un a l'era un continuo sente vos ëd figure autoritarie ordiné còs andèissa fàit. Dle vire l'alucinassion auditiva a l'era compagnà da vision.
Ma foma un sàut a le orìgin ëd sta ment bicameral. Quand a l'é nassùa? E com? Sì i-s trovoma dabon a j'alba dl'esse uman. Ij component ëd cole cite tribù ch'a j'ero l'umanità a l'avìo ant ël cran ël pì efissient computer dël regn animal, ma ij programa a fasìo dabon schìfo. Ótim hardware, squasi gnun software. A j'ero da pòch surtì da le foreste e a stasìo ancaminand a cacé an brancà, fasend concorensa a tùit ij carnìvor, ij cui a podìo conté an sù desin-e ëd milion d'agn d'alenament a le spale. Ùltim rivà, tradission da vegetarian e insetìvor com tùit ij primà, neo-carnìvor e cassador pivel, l'esse uman a compensè con n'acrëssiment dël servel la mancansa dj'istint, dj'ounge e dle sanne ch'a fasìo ëd chiel ël pes dij cassador. Con ël servel a amprendè për esempi a costruì àrme. A ocorìo ore e ore për afilé na pera. Ant la rudimental organisassion mental ëd coj prim uman, le fonsion a j'ero bin distinte. L'emisfèro drit a sintetisava la necessità d'afilé la pera. L'emisfèro cerebral snìstr a butava an at l'afilament. Lassà a chiel istess, l'emisfèro snìstr as sarìa dëstraì da soa atività a la prima ocasion. I podoma dé n'órdin a un can e chiel a ubidiss, ma s'i reiteroma nen continuament l'órdin, dòp un pòch chiel as dëstraiss e a chita d'ubidì. Parèj a l'era për l'emisfèro snìstr, lassà a chiel istess. Ma l'emisfèro drit, l'emisfèro "creativ", a ordinava continuament al snìstr lòn ch'chiel a dovèissa continué a fé, e a lo fasìa mandand-je l'órdin sonor associà al gest d'afilé la pera. Disend për tut ël dì a un can bin amaestrà "cùcia!", chiel a continuerà a butesse a cùcia. Disend për tut ël dì a l'emisfèro snìstr "afila!", col drit a lo costrenzìa a continué për tut ël dì a afilé la pera, sensa dëstraisse. An realtà, ant ij prim temp, a-j disìa nen pròpi "afila", ma col tal grugnì ch'a l'avìa assunt col significà. E da anté ch'a provnisìa col particolar grugnì? Chi ch'a l'avìa mostralo a l'emisfèro drit? Beh, sì i soma dabon a l'ancamin ëd la coltura. Ël màssim detentor ëd ste cite conossense culturaj a l'era për evidente ròbe ël cap-tribù, ch'a l'avìa aprendùje dal cap-tribù ëdnans o a l'avìa parsialment inventaje da sé. A l'era ël cap-tribù ch'a mostrava a j'àutri com as afilèissa na pera, mostrand-je com as fasèissa e associand l'esempi a l'emission d'un son (inissialment un cèrt grugnì). A-i é pòch d'uman an tut sòn. Ëdcò tra le sìmie a càpito ròbe dël géner. Tal son, tal grugnì a vnisìa donca l'innesch dl'assion d'afilé na pera. A na vnisìa donca l'órdin. Ma l'Òm, ëdcò ant l'abissal ignoransa an cui a naspava a col temp, a l'era vàire pì inteligent dle sìmie, e an confront a lor a svilupè quàiche capacità an pì: l'emisfèro cerebral drit a pijè a governé le assion compìe da col snìstr amprendend a deje órdin verbaj, a l'istess mòd an cui as-je dà a n'àutra përson-a. Donca, ël cap-tribù at mostra n'assion associand-la a un son ch'a na dventa l'órdin, e quand tò emisfèro drit a ten ch'it deuve compì tal assion a la comunica a vos al snìstr, e la vos ch'it sente a l'é tal e qual cola dël cap-tribù, com s'as tratèissa d'na registrassion digital.
Un dì ël cap-tribù a meuir, visadì a chita definitivament ëd beugesse e dòp un pòch a ancamin-a a spusé. Tùit j'animaj istintivament a slontan-o da sé le carcasse dij sò compagn mòrt, e parèj a l'avìa fàit l'Òm prima ch'an chiel a sorgèissa la ment bicameral. Adess, ël cap-tribù a l'é mòrt ma quand a-i é da fé quaicòs tùit a sento ancora soa vos. An realtà, as trata nen ëd la "soa" vos, ma dla registrassion "digital" ëd soa vos, prodòta da l'emisfèro cerebral drit. Le nossion ch'chiel a l'ha mostrà a son an efet nen mòrte con chiel, e ant la ment ëd minca un a continuo a inesché l'assion alucinand soa vos. A nass donca na contradission percetiva. Ël cap-tribù a l'é për cèrti vers mòrt, dàit ch'as beugia nen, ma për d'àutri a l'é inegabilment viv, dàit ch'a parla e a dis ròbe ùtij. Nen beugiand-se, a provëd pì nen ai sò bzògn, e a ven donca evident ch'as pija cura ëd chiel. Dàit che dëdlà ëd cèrte aparense chiel a l'é viv, a l'avrà bzògn d'na ca: ecco la nassita dla tomba e dël templ. Dàit ch'a l'é viv, a l'avrà bzògn ëd mangé: ij repert archeològich a testimonio che për tanti milenni, an tut ël mond, ij mòrt a vnisìo sotrà ansema a mangé. Dàit che le nossion a son associà a soa vos e soa vos a l'é associà a soa facia e adess soa facia a-i é pì nen, a venta costruì un surogà ëd soa facia ch'a përmëtta ëd vëddlo për ricordé (sentend-je) ij sò insegnament, e ecco l'invension dle stàtue e dl'idolatrìa. Ecco, an estrema sìntesi, l'invension dla vita dòp la mòrt.
Quàiche società bicameraj, com j'Egissi e j'Atzechi, a son chërsùe fin-a a livej ëd complessità surprendent.
Ëd quand an quand ste società a drocavo, con na velocità e n'assensa ëd càuse esterne che ij studios, ignar ëd sta teorìa, a son mai riessù a spieghesse. A capitava, dit an mòd sempi, che l'organisassion geràrchica ëd ste vos (ij Dé) a colassava, e con chila l'organisassion social. Pitòst che veicolé informassion ùtil, le vos dij Dé as riducìo a impartì órdin incoerent ch'a menavo rapidament al disàster.
A fu durant un ëd sti dròch, an Mesopotamia, anvers la fin dël second milenni a.C., ch'a fasè soa comparsa për la prima vira an sla tèra la cossiensa sogetiva, visadì la creassion d'un spassi mental e la capacità ëd narratisé j'event spassialisand ël temp. Sta neuva forma mental rapidament a conquistè ël mond, e la stòria ëd sta transassion a l'é mirabilment documentà dal Neuv Testament. Dé a parla pì nen a j'òm, fòra ch'ai profeta e ij messia, j'ùltim òm bicameraj. Vnùa cossienta, l'umanità a l'é però nostàlgica dl'època bicameral. La cossiensa, sìa ant l'emisfèro snìstr, a l'é assumùsse ël càrigh dla responsabilità dle decision, prima delegà ai Dé dl'emisfèro drit. An minca mòd as serca donca ëd rievoché le vos scomparìe, për scapé la responsabilità. La nassita dle religion a l'é ël segn pì lampant ëd sta nostalgìa. Le giaculatòrie e ij mantra autoipnòtich a l'han an efet l'efet ëd andebolì l'ancora fràgil cossiensa andusend un stat ëd trance, pì simil al veuid mental dla ment bicameral.
I soma ancheuj mach a j'alba dla cossiensa. Chila a nassè mach 4000 agn fa, e mach ant ij ùltim desenni ant la cossiensa a l'ha ancaminà a afioré la cossiensa ëd com a sia nassùa la cossiensa. Ma i soma ancora imèrs an na baraonda ëd vestigia dl'època bicameral.
Le vos bicameraj a j'ero inescà da lë stress, visadì da la tension nervosa ch'a nass quand dëdnans a un problema as stenta a trovene la solussion. Ancora ancheuj, un fòrt stress an provòca alucinassion auditive (es: stress da digiun, da mancansa ëd seugn). An cèrti cas a riafioro ëdcò le alucinassion visive, ch'a l'han la forma detà da l'imperativ cognitiv coletiv dël moment. Parèj, a un catòlich a peul comparì la Madòna, e nen sert Buddha. A un séguass dj'UFO a peulo nopà comparì estraterèstr. Le alucinassion, auditive o visive, a comparo an situassion ëd stress. La frev a l'é na fòrta càusa ëd stress. Chi ëd nojàutri, an prèda a fòrta frev, a l'ha mai avù alucinassion? Chi ch'a l'ha mai avù alucinassion da cit, quand la cossiensa as é ancora nen saldament afermà, miraco pròpi durant na frev? E përchè mai a dovrìa ancheuj esiste an nojàutri la capacità d'avèj alucinassion, s'chila a l'avèissa nen costituì ant ël passà na consueta modalità ëd fonsionament ëd nòstra ment?
Ël consum ëd dròghe psicòtrope, da l'àlcol a la marijuana a l'eroin-a, a l'é n'àutr segn dl'inconsapèivola nostalgìa dj'uman anvers l'època bicameral. Le dròghe a sopìsso la cossiensa, e quàidun-e a andùso alucinassion. Ij rit tribaj dël bal rìtmich, parèj tìpich ant le tribù african-e e ant le discotèche dij pais sivij, a son n'àutr segn ëd sta nostalgìa d'n'època sensa cossiensa. Sotpòsta a rìtmich martelament sonor, qualsëssìa ment uman-a a perd almanch part ëd soa cossiensa. Giontand dròghe, ël trance a l'é ancora magior.
Com a l'é lògich ch'a sia, dle vire quàich individ a perdo spontaneament sta recenta conquista dla ment uman-a, la cossiensa, e a ripiombo ant la ment bicameral. A sento vos, a perdo ël sens dël temp, a vivo tra alucinassion. I ciamoma costì schizofrénich, i-j chërdoma malà, a son mach regredì. La ment bicameral a l'é ancora tra nojàutri.
Vestigia dla ment bicameral, ant l'esse uman, a l'é squasi tut: la mùsica, la poesìa, la propension ai mit e a la délega dla responsabilità, la fej, la sincerità, la fedeltà, ij sentiment. La cossiensa analìtica as é pen-a viscà, an nojàutri, da un pugn ëd sécoj, e i l'oma ancora nen amprendù a dovréla për finalità savie. Pì dëspess, la cossiensa a l'é an efet dovrà com arma impròpia për pianifiché assion trivialj. Për sòn, ël Bin a l'é dai pì magiorment associà a fonsion uman-e antiche, vestigia dla ment bicameraj, pitòst che ai immatur frut ëd nòstra neuva potentìssima fonsion ciamà cossiensa.
A-i é a cost propòsit da parlé e rasoné për liber e eon, ma për sta vira i-m fërmo sì, vàire prima che a metà discors, alégher d'avèj butà garme ëd riflession ant le ment uman-e an cui cost scrit as é riversà, augurandme ch'a treuvo teren fértil, an mòd da nen tramudesse, com nopà squasi sempe a càpita, an paròle dëspërdùe.
Car Maurizio Costanzo Show, i ten veriament vergognos ch'i-m deuva pijé pùblicament la briga ëd fé lus an su taj verità mi, che dòp-tut i son gnanca laureà e am paga gnun, quand gnun dij titolatìssim pagatìssim sedicent psicòlogh e sociòlogh ufissiaj e famos ch'ant j'agn as son alternà an sù tò palcoscénich as son mai rivelà an grado ëdcò mach ëd acené a tal órdin ëd brilant argoment. Squasi squasi i-j sfido a duel për rivelé al mond soa farsesca impostura.

Roberto Quaglia