a l'é ëd mòda l'orror, purché a sia për finta. Mej s'a l'é real, ma sempe për finta. Viva ël sgiajos, purché as l'abia sicurëssa ch'a sia për finta. As divertiss a spaventesse dabon an virtù ëd càuse verosìmij, ma finte.
As cala ant l'angossa d'un film dl'orror, anté tùit ij protagonista a ven-o squarcià për finta dabon. As nutriss d'un telegiornal ch'an vòmita ant j'euj le sen-e d'àutri protagonista, squarcià sta vira dabon, ma për finta. Ij mòrt ver dël telegiornal a lo son për finta, an efet a basta cambié canal e lor a scompariso, assolutament e për sempe, da nòstre vite, anté parèj i dëscurvoma ch'a j'ero mai comparì dabon, ma mach për finta.
As cala an qualsëssìa version ëd fint orror con passion ch'j'òm dle vire a ciamo morbosa. An realtà a l'é la passion ëd chi ch'a amprend l'orror a travers soe rapresentassion irreaj, për butesse an grado ëd mej afrontelo quand mai chiel as presentèissa a nòst cospet con sò spietà càrigh d'efetiva realtà. As alen-a a l'orror ver, ch'fortunatament ëd rado an toca, immedesimand-se ant l'orror fint fintìssim dij film pien ëd mostr improbàbij, e an col ver, ma fint për nojàutri, dij telegiornaj pien ëd mostr probàbij.
Ma assiste a taj rapresentassion d'oror a l'é tut somà esercissi pitòst passiv. As amprend a bass livel, dàit che tut lòn ch'ël teleschermo an mostra a l'é a bass livel. Për mej comprende l'orror, e esse pront a fronteggielo quand chiel mai an dovèissa pijé ëd mira, a l'é pì ùtil dovré soa imaginassion. An efet, a l'é sempe pì ùtil dovré soa imaginassion pitòst che ël televisor për amprende, comprende, sente, apressié o dëspressié quaicòs. Për vacciné chiel istess dai risigh che l'orror ver a compòrta, a venta prima ëd tut nen avèj por d'imagineslo. As tira sodisfassion dai film dl'orror e dai telegiornaj (chi ch'a tirèissa nen sodisfassion a-je vardrìa nen, a l'é evident) pròpi përchè lor as sostituisso a nojàutri ant la responsabilità ëd serne quaj orror imaginesse. A afiora an nojàutri com un sens ëd colpa, a imaginé an pròpri j'oror ch'i desideroma nen për la vita nòstra e për cola dj'àutri. A l'é un sens ëd colpa fòra leugh, dovù a nòst timor che imaginé n'orror a peula andùe a comëttlo, quand a l'é dëspess nopà ver ël contrari.
Pijoma antlora an considerassion l'idèja d'impalé nòst gat ëd ca o nòst cagnolin. Pòvrëtti, com a sofrirìo. L'idèja an urta, e antlora i insistoma imaginand ël contrari ëd lòn ch'an ven istintiv, visadì ëd butesse a rije con profond sàdich piasì dëdnans a l'agonisant nòst tesorin doméstich, e pròpi quand la comossion an andurìa a chitela i-j spuvoma nopà an facia, a nòst pòver cagnolin ch'parèj tant an l'ha sempe vorsù bin, strapand-je ij pèil un a un e dand feu a soa coa ambëvùa d'àlcol. A l'é un pensé pòch gentil. Ma as peul fé ëd mej. I podoma imaginé un regal ëd complean dël tut particolar për nòstra cara mèra, che quand i j'ero cit an contava parèj bin le fàule, o për nòst amà nonin. Con la scusa ch'a l'é sò complean i-j ligoma a na cadrega për gieugh, e quand as speto ch'a riva ël regal i-j inietoma nopà a ripetission eva salà boenta drinta al nas, nen sensa avèjje prima acuratament imbavagià. Peui, quand l'atmosfera as é scaudà assè i foma intré an ca la cita banda ëd bërgé stuprator ch'i l'oma reclutà dòp longhe arserche, individ temprà da agn ëd coit con fèje e galin-e, e quand lor as dan da fé con ij nòstri pòver nòno nojàutri i l'oma ël bon gust d'immortalé minca détaj con nòstra cita telecàmera, fasend sùbit dòp rivëdde ai estenuà nòno ël filmà ëd soe involontarie prodësse, informand-je për corètëssa che midiant n'espedient técnich i soma colegà con l'antena condominial an sla frequensa giusta, parèj che tut ël palass a-j sta adess amirand al pòst ëd RAI UNO. Volend esageré i podrìo immëtte ij fotograma mej an sël circuit telemàtich d'INTERNET, butand-je parèj a disposission ëd vint milion d'utent an tut ël mond. Ma a fòrsa d'esageré l'orror bin prest as trasforma an umorism nèir, e a fa pì nen l'istess efet.
Quaidun a podrà scandalisesse, pensand che quaidun d'àutr a peula osé pensé quaicòs dël géner. S'a l'é për sòn i peuss osé pensé bin ëd pes, ma i vorìa nen adess dimostré vàire ch'mi i sia an grado d'imagineme d'orìbil. I vorìa buté an evidensa ël fàit che imaginesse da sol j'oror a l'é n'evolussion an confront al gest ëd vardesse j'oror an un film o ant ël telegiornal. As stupiss dj'oror esibì an un film ëd Dario Argento & Colleghi e as stupiss dj'oror esibì an un telegiornal për la mancansa d'imaginassion ch'i tradoma a nen imaginesse për cont nòst lòn ch'ël regista dël film a l'ha nopà savù imaginesse e lòn che ëd ripugnant ij giornalista marpion a son riessù a dëscurvì an gir për la società.
L'orror a tira përchè a esist e përchè dàit ch'a esist a venta savèjsne difende. As lo conòss nen veriament fin-a ch'as lo ancontra nen. Ma as avzin-a a conòsselo osservand j'esempi ch'ij film e ij telegiornaj an forniso, o pura dovrand soa imaginassion. Vàire pì as é avzinà a conòsselo, tant pì as é an grado ëd fronteggielo quand chiel an tochèissa diretament. A sòn a servo ij film dl'orror, la violensa an tivù, e ij telegiornaj. A sòn a serv, bin ëd pì, l'imaginassion, për chi ch'a la sa dovré. Imaginé l'orìbil, savend ch'a l'é orìbil, an tùit ij sò détaj, an forniss un bon potensial ëd difèisa contra ëd chiel.

Roberto Quaglia