Prezidénte, scignôr Sìndaco, coléghi...
QUÀNDO PARLÉMMO D'EURÓPA, NO INTENDÉMMO TÙTTI A MÆXIMA CÖSA
Quàndo parlémmo d'Európa, no intendémmo tùtti a mæxima cösa. Ne an insegnòu l'Európa da figgeu, quàndo andâvimo a scheua, elencàndone i nómmi di paéizi ch'en fan pàrte, l'ârea in mêtri quæ de sti paéizi, i nómmi di sciùmmi che scóran inte quelli paéizi, i chilòmetri percórsi da sti sciùmmi, i nómmi de quarche caténa montuôza e eventualménte 'n elénco de minerâli ûtili ch'i contègnan. Tànti nómmi, tànti numeri, tùtto astræto.
E pûre niâtri sémmo cöse a l'é l'Európa, ascì se quàndo ne parlémmo, no intendémmo tùtti a mæxima cösa. Sémmo cöse a l'é l'Európa perché a-e primme astræte, superficiâli e pòco significatîve noçioìn da primma scolaritæ, émmo into ténpo gìonto stræti in sce stræti de successîvi aprofondiménti. Ma sti aprofondiménti no se son sviluppæ in mòddo omogêneo. Fémmo 'n viàggio in Germània, e aprofondìmmo a Germània. Ammirémmo 'n film françéize, e aprofondìmmo a Frància. Conprémmo 'n Swatch, e aprofondìmmo a Svìzzera. Lezémmo 'n giornâle, e aprofondìmmo i paéizi europêi di quæ quello giornâle o riporta notìçie. E de pù, ammirémmo a televixón, e aprofondìmmo quelli paéizi europêi di quæ in sciô schèrmo vedémmo imàgine e sentìmmo notìçie.
O sucède coscì, che sémmo de paéizi lontàn, da l'âtra pàrte do glòbo, assæ de ciù de quànto conoscémmo de tànti paéizi europêi. Sémmo tùtto de-e strâde de San Francisco e di gratacêli de New York, distinguémmo a-a perfeçión e impercettìbili variaçioìn organolèttiche de quelli quàtro ò çìnque tìpi diversci d'hamburger a-o savô ûnico de maionéize economica che costituìscian l'arte culinâria de 'n grànde paéize d'otreoceàno, sémmo perfettaménte che inte 'n pòsto donde ièri son scciopæ di bonbe atòmiche ghe son ancheu de bèlle cöse che se ciàmman Sony che differìscian da âtre che se ciàmman Panasonic, da no confónde con Kawasaki, Mitsubishi e Karaoke.
O sucède coscì, che de tànti paéizi europêi no riusciêscimo a fâ 'n discórso ch'o dûe ciù de 'n minûto. Ve vegne in mente a ciascun de voiâtri ascì sólo 'n nómme de pitô polàcco? Opûre o nómme de 'n poêta albanéize? Ò de 'n muxicista bùlgaro? 'N scritô ungheréize? 'N conpoxitô rumèno?
Quàndo parlémmo d'Európa, no intendémmo tùtti a mæxima cösa. 'Na pàrte d'Európa a existe inta mente de tànti de niâtri comme 'n spèttro astræto. Se inpìmmo a bócca d'Európa, e se analizémmo o bòlo, descrovémmo che pe bónn-a pàrte mastegâvimo âia. Conoscémmo oramâi i nómmi de tùtti i quartê de New York, ascì se no ghe sémmo mâi stæti. Ma sémmo tùtti elencâ, di paéizi de l'èst europêo, ascì doî sôli nómmi de çittæ de ciascun de lô? Ho fortìscimi dúbbi.
O l'é inùtile che se fémmo de ilûxoìn. O futûro de l'Európa o passa a tràverso l'Európa. Quello che no se conósce, O NO L'É! O futûro de l'Európa, se ghe saiâ - e mì créddo ch'o ghe saiâ - o passa a tràverso a mûtua conoscénsa di paéizi ch'en fan pàrte.
A E O PÒPOLO RUMÈNO
Tra tùtti i paéizi di quæ no sémmo quæxi ninte, ghe n'é un rispètto a-o quæ a nòstra ignorànsa a se fa particolarménte stridénte, essèndo o pòpolo de sto paéize fòrtemente inparentòu con niâtri. Stàggo parlàndo da Romania, o cui mæximo nómme o fa evidénte riferiménto a-a nòstra capitâle italiànn-a.
O pòpolo rumèno o l'é 'n pòpolo latìn assæ affìn a-o nòstro. E seu tradiçioìn, ûxi e costùmme, a seu léngua, i seu valoî morâli, an mòlto in comûne co-i nòstri, e coscì i seu carattêri somàtichi e tùtte e categorîe espressîve che costituìscian a cosidétta comunicaçión no verbâle.
O pòpolo rumèno o l'é 'n pòpolo latìn comme e ciù do nòstro. Quàndo l'Inpêro Romàn o cròllò in Italia, o continuò ancón a lóngo into paéize ch'o l'é ancheu a Romania.
O sorprénde, a quæsìasi italiàn o l'agge avûo l'ocaxón de vixitâ a Romania, a grandìscima affeçión e stìmma che i rumèni an vèrso o pòpolo, a stòria e a cultûa italiàn. Lô ne considéran con afètto i lô coxìn ricchi, e o l'é penôzo in mêito a questo a consapevoléssa che a quæxi totalitæ di italiàn no sólo no pénsa a-o pòpolo rumèno comme a-i nòstri coxìn pövei, ma ascì no consìdera o pòpolo rumèno comme 'n pòpolo inparentòu co-o nòstro. Spésso, l'italiàn mêdio, no s'é mâi posto manco o penscéro che o pòpolo rumèno o existe, se no in mòddo tangençiâle e distòrto, in associaçión a eventâli carcìstichi internaçionâli, televixîvo-spettacolâri (e o penscéro o córe a-e imàgine da rivoluçión rumèna de l'89), ò de crònaca néigra. O mæximo fæto che niâtri se stagghe, adesso, inte st'âula, parlàndo do pòpolo rumèno, o induîâ in quarchedun 'n senso de "strangéssa", do tìpo "cöse gh'intran i rumèni con niâtri?", penscéro ch'o no saiæ sciortîo se se fùsse invéce ocupæ di nòstri rappòrti culturâli co-o pòpolo françéize ò con quello spagnòlo, pòpoli vixìn a-o nòstro, pe orìgine e affeçión, no ciù de quello rumèno, che niâtri o se sàccie opûre nò.
Sapéi, voiâtri chì prezénti, voiâtri chì assénti... san i nòstri çitadìn che da quarche anno a sta pàrte, inte-e câze de-e çittæ rumène, se ammira abitualménte a televixón italiànn-a, pròpio comme da niâtri? E çittæ oramâi son cablæ co-a tivù vîa câo ch'a trasmétte, da-o satèlite, programmi da tùtta l'Európa, e e réti italiànne RAI e Fininvest son quelle preferîe da-o pòpolo rumèno. Véddan tùtti i nòstri canâli, ò quæxi. O l'é oramâi normâle, tra i zoêni, tra i adolescénti, inpâò l'italiàn ammiàndo i programmi televixîvi italiàn. E sapéi quæ son e inplicaçioìn de 'n tâle fenòmeno? A televixón, comme o l'é conosciûo, a l'é a nòstra grànde dispensatrîce de mòde, régole soçiâli, credénse e valoî. Comme za Popper o mìse in evidénsa pòco primma da seu mòrte, se 'na cadûa de valoî a afflìze ancheu e neuve generaçioìn, questo o sucède perché sta cadûa de valoî a vegne inculcâ pròpio da-a televixón. Pe quello ch'o riguârda o nòstro argoménto d'ancheu, o resulta evidénte, a chiunque o se sofèrme a pensâghe, che i zoêni rumèni stàn ancheu assorbèndo, da-a nòstra televixón inte-e lô câze, tùtte e nòstre mòde italiànne, e credénse italiànne, i valoî italiàn, i miti italiàn contemporànei. In paròlle sénplici, lô divègnan, giórno dòppo giórno, sénpre ciù italiàn, perché quello ch'o concórre a formâ 'n pòpolo o no l'é âtro che a condivixón da léngua, de-e régole e di valoî. No vêuggio chì stabilî ò discôre se questo o segge 'n ben ò 'n mâ. Vêuggio sólo afermâ sta realtæ di fæti, perché o ne riguârda, ascì se, a primma vista, a-i ciù superficiâli tra niâtri, o poriæ paréi o contrârio.
A penetraçión do penscéro italiàn in Romania a no l'é 'n eventâle da trascurâ. Ma o no l'é questo o pùnto focâle de-e mæ riflescioìn. Quello ch'o costèrna e o preòcupa, in sto colossâle fenòmeno de comunicaçión tra doî pòpoli, quello italiàn e quello rumèno, o l'é a unidireçionalitæ do flùsso d'informaçioìn. I rumèni san de l'Italia sénpre de ciù. I italiàn continuan a no savéi ninte da Romania. Quarche scémmo o poriâ ralegrâse de sta asimetrîa, into nómme de 'na trìsta vampâ de stêrile orgóglio naçionalìsta. A veitæ a l'é che i rumèni gìonzan, ògni giórno ch'o passa, a nòstra cultûa a-a lô, mentre niâtri no gionzémmo mâi a lô a-a nòstra. E l'ignorànsa de quarcösa, me resulta, e spêro a resulte ascì a-i prezénti - a-i prezénti prezénti, a-i prezénti assénti, a-i assénti prezénti e omettémmo i assénti assénti - l'ignorànsa de quarcösa, dixéivo, a no pêu mâi èse 'n vànto ò 'n orgóglio e de seguo a no serve a ninte.
Son consapévole do fæto che i nòstri pìccoli sfòrsi dificilménte alteriàn o córso d'eventâli in sce coscì vasta scâla. Nondiméno dovémmo attivâse, con fòrsa, cosciénsa, voluntæ e savéssa, in tùtti i cànpi inti quæ percepìmmo de podéi indûe 'n mejoraménto, ascì se sto mejoraménto o restituìsce pòco in tèrmine de ritórni eletorâli a chi o-o propón e a chi o-o attua. O rénde de ciù - ahimè, e de pù, ahinoî - insultâ l'extracomunitâio de tórno.
Con sta moçión o s'inpegna o sìndaco e a giùnta a organizâ a Zêna 'na ànpia manifestaçión in sciâ cultûa rumèna contemporànea.
'NA MANIFESTAÇIÓN CULTURÂLE PE CONPENSÂ A DESINFORMAÇIÓN DI MEDIA
Vedéi, quàndo pòco primma sostegnîva che l'informaçión ch'a ne vegne da-a Romania a l'é nùlla, no me son esprèsso con esatéssa. In realtæ, i mass-media ne forniscian de quàndo in quàndo notìçie associæ a l'existénsa da Romania e di rumèni. Sfortunataménte, a selezción de-e informaçioìn fæta da-i mass-media a se prezénta alquànto singolâre: e açioìn di rumèni interèssan a-i giornâli de pù quàndo se tràtta de gèsti criminôxi, comme stùpri e omicìddi fæti da sìngoli criminâli sbandæ into nòstro paéize, che fan notìçia pròpio quàndo i criminâli no son italiàn, e a televixón a se premûa de dâne 'n'idêa da Romania sólo quàndo se tràtta de mandâ là zu, in Transilvania, a spéize di contribuénti italiàn, 'na troupe pe filmâ e mostrâne in dirètta tùtte e làgrime di rùstighi genitoî ciangénti da bèlla amànte di assascìn da cosidétta "banda della uno bianca".
Niâtri no poscémmo ciamâ "informaçión" sta modalitæ, coscì tìpica di nòstri mass-media modèrni, de filtrâ in negatîvo e notìçie a cui dâ rilêvo. "Desinformaçión" a saiæ spésso 'n'etichétta ciù apropriâ. O l'é 'n'istànsa morâle, inprontâ a-i dettàmmi de 'n'êtica iluminâ e lungimirànte, quella d'agî in oppoxiçión a sta montànte catàstrofe da desinformaçión automàtica. I progrèssi da tècnica aumèntan ancheu a mòle de-e informaçioìn che pòan vegnî trasmésse. Ma in mòddo esponençiâle aumènta ascì, in sto magma informaçionâle, l'assordànte romô de fóndo costituîo da-e informaçioìn no significatîve, ò sa l'automàtica filtraçión in negatîvo de-e informaçioìn de cui ho za açennòu quarche istànte fa, frûto do bezéugno d'atirâ a ògni còsto e ménti ciù sénplici pe restâ into mercòu.
Andàndo in sciô concrêto, niâtri ritegnémmo che l'organizaçión a Zêna de 'na manifestaçión in sciâ cultûa rumèna contemporànea a arviæ 'n spiràglio in sce quello ch'o l'é de bèllo o pêu trasmétte a tùtti niâtri 'n pòpolo a niâtri vixìn comme quello rumèno. 'N spiràglio che pöi ognidun de niâtri zenéixi o poriâ scéglie opûre nò d'aprofondî a pròpio piaximénto.
Quànti italiàn san che o grandìscimo poêta rumèno Mihail Eminescu, za into sêcolo passòu, o anticipò inte-e seu lìriche e intuiçioìn fìxiche e filozòfiche a-a bâze da teorîa da relatividæ d'Einstein?
Gh'é tròppo, tròppo che no sémmo de 'n paéize ch'o stâ invéce inparàndo tùtto de niâtri. Fìnn-a a-o 1989, ostàcolo da conoscénsa o fû 'n cûpo coacèrvo de mûtue censûe polìtiche. Dòppo a rivoluçión rumèna, ostàcolo da conoscénsa, da pàrte nòstra, o l'é sólo 'n'inèrzia che dovémmo contrastâ, l'inèrzia da mancànsa de curiozitæ che no sìggian quelle indûte da l'inçessànte, omogênea e omogeneizànte eruçión da-i schèrmi di nòstri televixoî domèstichi.
Quarche sprovedûo o poriæ argomentâ che Zêna a l'avéiva âtre prioritæ, problêmi ciù importànti rispètto a quello d'organizâ 'na manifestaçión culturâle, otretùtto in sciâ Romania, 'n paéize into quæ no vegnan manco ambientæ telefilm e telenovelas, 'n paéize dónca tròppo pòco televixîvo pe meritâ o nòstro interèsse. A sti ipotètichi sprovedûi rispondiêscimo che inte l'amministraçión de 'na çittæ, de 'na grànde çittæ, 'n'ativitæ de 'n génere a no n'esclûde 'n'âtra de 'n diferénte tìpo e che o l'é pròpio perché ghe son diversce prioritæ che son stæti istituîi diferénti assessoræ. Se obieçioìn ghe fùssan, a sta nòstra propòsta, lô dovriàn fondâse esclusivaménte in sce argomentaçioìn de génere culturâle. L'Assessoròu a-a Cultûa o existe pe ocupâse de cultûa e no d'âtro.
Se pöi quarchedun o temésse che o bilàncio comunâle o poriæ soffrî pe-a realizaçión de 'na tâle manifestaçión, rispondémmo fìnn-a d'òua che sto perìcolo o no susciste. Vedéi, o veu o câxo, ò ciùttòsto a nòstra stòria, che a Zêna ghe segge 'na grànde inprêza ch'a se ciamma Ansaldo, ch'a l'à strettìscime relaçioìn comerciâli co-a Romania e enòrmi interèssi là zu, avéndo apénn-a costruîo, in Romania, 'na grànde centrâle elettrògena, e ne resulta ch'o prèsto o ne costruiâ 'n'âtra, e se tràtta de 'na comméssa de çentenâ de miliàrdi. Sémmo çèrti che o Comûne o saviâ otegnî, pe sta manifestaçión, 'n importànte apòggio econòmico da pàrte de l'Ansaldo, fugàndo coscì ascì sta poscìbile obieçión.
E allóa che se dagghe vîa lìbera a-a realizaçión de sta manifestaçión, ch'a ne condûe a-o ciù prèsto a fâse 'n'idêa de quelle ch'én e tradiçioìn, a scénsa, l'arte, o cìnema e o teâtro da cultûa rumèna contemporànea.
E alimentémmo coscì o nòstro dexidério e seunno, che inte 'n pròscimo futûro âtre manifestaçioìn anàloghe ne pòrtan a conósce de ciù tùtti quelli paéizi europêi di quæ sémmo pòco, coscì da fâse avvixinâ 'n pò a quello lontàn traguârdo, raggìonto o quæ, quàndo in Európa se parlâsse d'Európa, se intendésse tùtti 'n pò de ciù a mæxima cösa.
Roberto Quaglia
