Ancheu sémmo chì riunîi, finalménte, pe 'na discusción incentrâ in sciâ cultûa. Da quàndo fàsso pàrte de sto Conseggio, s'é parlòu de mòlto, ma a paròlla "cultûa" a s'é fìnn-a òua sentîa pòco, e no sénpre a própòxito.
Vorriéiva primma de tùtto sofermâme quarche istànte, se me permettéi, tànto pe inpî ben ben i vìnti minûti a mæ disposiçión, in sciô importànte significòu de sto vocàbolo, coscì che i argoménti che seguiàn, da pàrte de tùtti i partecipànti a-a discusción, no se préstan a equìvochi e confuxoìn.

L'IMPORTÀNSA DA CULTÛA

Niâtri sémmo che a cultûa a l'é importànte, perché a nòstra mæxima natûa d'èse umàn a nasce da-a cultûa che inti sêcoli émmo sviluppòu. Levâ a cultûa, e o l'é ben che questo o segge ciæo, avansa inte l'Òmmo a bèstia ch'o l'é sénpre stæto, pe dêxine de millènni fìnn-a a quàndo, no tròppe mijæ d'anni fa, a cultûa a no l'à fæto emèrze da-o seu inconsapévole sopravvîve, ò sa da 'na condiçión dificilménte differençiàbile da quella de quæsìasi âtro mammìfero superiô. O l'é stæto sto curiozìscimo fenòmeno, a cultûa, a generâ in niâtri quello prodigiôzo sistêma rapprezentaçionâle da realtæ che ciamémmo lenguàggio verbâle, o quæ o n'à fornîo, into ténpo, quello complèsso critêrio d'analixi relaçionâle di contèsti ch'o l'à réizo poscìbile o generâse in niâtri da consapevoléssa umàna, coscì comme ancheu niâtri a esperiençémmo. Ah, za, pöi a cultûa a l'à réizo ascì poscìbili tùtti i miracolôxi prodìggi da tècnica, ma inte sta sede ne interèssa ciù a mente de l'Òmmo che no e seu conseguénse materiâli.

A CULTÛA A L'É O PRINÇÌPIO DE L'EVOLUÇIÓN

A cultûa a l'é dónca intrinsecaménte o prinçìpio mæximo de l'evoluçión da vìtta esprèsso... diéiva quæxi "incarnòu"... inte l'evoluçión de l'Òmmo. Sénsa cultûa, st'âula a saiæ ancheu 'na cavèrna scûa e niâtri staiéscimo ciondolàndo chì e là sénsa progètti, bofonciàndo fonèmi mâ articolæ richiamànti pöchi e confûxi significæ tribâli.
A realtæ, coscì comme niâtri n'émmo esperiénsa e consapevoléssa, a l'é dónca o dirètto prodûto da cultûa, ch'a n'à fornîo i vocàboli e e categorîe mentâli pe distìngue e ordinâ e conprénde e èse consapévoli de tùtto quello ch'o existe, niâtri conpréixi.
O no l'é allóa pòca cösa, a cultûa, se a l'à prodûto tùtto questo.

A CULTÛA CH'A VEGNE DA-O PASSÒU E A CULTÛA CH'A CRÊA O FUTÛRO

A realtæ a l'é generâ da-a cultûa, ma a cultûa a génera a realtæ. Cöse veu dî sta frâze? A significa che poscémmo divìdde a cultûa in dôe categorîe ben diverse tra de lô. A cultûa ch'a gh'é stæta e a l'à prodûto quello ch'o existe e quello che sémmo, e pöi a cultûa ch'a gh'é adesso, ch'a agìsce òua, hic et nunc, a quæ a produve a neuva realtæ ch'a segna o proséguo da nòstra evoluçión.
Son doî aspètti ben diversci, un da l'âtro.
A cultûa ch'a gh'é za, amassâ da l'umanitæ in millènni de stòria, a l'é stàbile, a no càngia, a l'é scrîta, a l'é nòta, a l'é riconosciûa in quànto tâle, a l'é inte 'n çèrto senso o fòssile de l'evoluçión umàna, ma a l'é 'n fòssile attîvo, funçionànte e funçionâle, ch'o conferìsce senso a ògni nòstro penscéro e açión. A l'é no sólo ûtile, ma fondamentâle pe-o manteniménto da civiltæ mentâle e reâle che émmo ereditòu da-i nòstri antenæ. A l'é a fòrsa stabilizatrîce scìa inta mente de ciascun de niâtri, che inta nòstra organizaçión soçiâle, a ne mantegne umàn e a ne permétte 'na ciù ò meno serêna e civîle e interessànte convivénsa. Quæsìasi iniziatîva che quæsìasi amministraçión de soçietæ umàna a intraprénde, pe protêze, conservâ, mostrâ, insegnâ o patrimònio culturâle existénte, a l'é preçiôza, doverôza, benedéta. Ma in sé, questo, o no l'é suficénte.
O no l'é suficénte perché o existe ascì quell'âtra categorîa de cultûa, vâle a dî a cultûa ch'a se verìfica ADESSO, a cultûa ch'a no sólo a mantegne, ma a proségue òua, inte sti anni, inte sti giórni, inte sto mæximo moménto, quello camìn evolutîvo che l'umanitæ da sénpre a percórre inarrestàbile. Inte sto aspètto, a cultûa a l'é instàbile, ignòta, raraménte riconosciûa in quànto tâle, a l'é vîva quànto e ciù da vìtta umàna perché o l'é da lê che a vìtta umàna - comme niâtri a intendémmo - a nasce, e no a l'incontrâio. Sta cultûa in trasformaçión a l'é instàbile e a crêa instabilitæ into prezénte, ma a l'é 'n'instabilitæ feconda, perché a stâ costruéndo a stabilitæ do futûro. Inte sto aspètto a cultûa a no vegne de sòlito riconosciûa in quànto tâle, fìnn-a a quàndo no a se segge riuscîi a circoscrîve e conprénde, ò sa fìnn-a a quàndo a no l'agge çessòu d'evòlvise, divegnèndo finalménte o stàbile fòssile de lê mæxima. 'Na amministraçión matûa de 'na soçietæ umàna a incoraggia e a sostegne sto segóndo aspètto da cultûa no meno de quànto a çêlebra e a rinfòrsa o primmo.
A primma categorîa de cultûa che émmo definîo a l'é l'espresción de l'influénsa stabilizatrîce do passòu in sciô nòstro prezénte.
A segónda categorîa de cultûa che émmo definîo a l'é l'espresción de l'açión creatîva e trasformatrîce e evolutîva do futûro in sciô nòstro prezénte.
No dovémmo serrâ i euggi de frónte a-o passòu, né de frónte a-o futûro. Questa a pêu èse a somma sìntexi ch'a riassûme in estrêma sénpliçitæ a dissertaçión astræta apénn-a conclûza.
Ma o l'é sénsa dúbbio ciù fàcile e confortévole sbilançiâ a pròpia atençión vèrso a contenplaçión do passòu, anziché vèrso quella do futûro. Sto sbilançiaménto, in sé o no l'é mâ, ma o l'é câuza de 'n aumento d'inèrzia into procèsso de l'evoluçión. Ghe son contingénse, inte-e quæ sta inèrzia a pêu rivelâse ascì fatâle. O l'é ben che de questo se segge consapévoli.

O PROBLÊMA DE ZÊNA

Zêna ancheu, sénsa dúbbio a soffre pe câuza de 'n'inèrzia de sta categorîa. O l'é palpàbile, a Zêna, 'na difûza fatîga a imaginâ 'n futûro mêgio pe chi inte sta senò miràbile çittæ o rexéde. Tànti fenòmeni oggettîvi, comme pe exénpio a ben nòta "fûga di çervèlli", confèrman sta senséssión. Primma che econòmico, primma che industriâle, primma che turìstico, o problêma de Zêna o l'é dónca de tìpo culturâle, essèndo a cultûa, inta seu ciù ànpia açeçión, l'essénsa mæxima do spìrito de 'n pòpolo.
Con questo, ninte se veu levâ a-o sublìmme valô da cultûa consolidâ de sta çittæ. Zêna a l'à 'na stòria grandiôza e tradiçioìn ecélse. A l'à 'na grànde cultûa do pròpio passòu, e o l'é ben ch'o segge coscì. Ma in tèrmini de cultûa do futûro, de plastiçitæ d'adattaçión a-i contèsti che càngian, l'inèrzia a prepónde.
Contra sta stêrile inèrzia, ancheu, niâtri dovémmo mövise. Dovémmo fâ valéi, in sce-e nòstre vìtte, pe-a nòstra çittæ, l'influénsa do futûro comme e ciù de quella do passòu. A l'é a cultûa dinàmica, a cultûa in trasformaçión ch'in sce-e bâze da cultûa affermâ e consolidâ a crêa a neuva realtæ, e creàndo a neuva realtæ a rezòlve i neuvi problêmi. Ògni progrèsso, ògni evoluçión a pòrta con sé in efètti o cârego de neuvi problêmi, i quæ pòan èse affrontæ e rezòlti sólo con 'na neuva invençión, sólo con 'n neuvo pàsso avànti da cultûa umàna.
Ne trovémmo ancheu, a Zêna, a fronteggiâ o malèsere conseguénte a 'na insuficénte abilitæ da çittæ de mëtise in mòddo creatîvo rispètto a-i neuvi problêmi generæ da-a soçietæ modèrna. O mondo, che into ténpo into quæ Zêna a dominò o l'êa vasto e framentòu, ancheu o l'é pìccolo e ciù unitâio. Vivémmo inte 'n Villaggio Globale, comme za quarche deçénnio fa McLuhan o definì a soçietæ modèrna. E o l'é 'n Villaggio Globale meraviggiôzo e terrìbile, o quæ o offre mòlto a chi o vêugge e o sàccie fâne pàrte co-a fòrsa da creatividæ, o quæ però o emargina inpietozaménte chi invéce o no sàccie proponse a lê co-a indispensàbile cònsona brillànte vixibilitæ.
Da pòco, o l'é comparîo in sciô New York Times 'n corpózo insèrto in sciâ nòstra çittæ, o quæ o n'à magnificòu i splendoî che niâtri ben conoscémmo. Into mæximo artìcolo se evidençiâva però, con 'na çèrta costernaçión, quello che nisciun de niâtri o pêu negâ, e vâle a dî che Zêna, ancón ancheu, a fa ben pòco pe no dî ninte, rispètto a quello ch'a dovéiva fâ, pe rénde e pròpie grâçie vixìbili a-o mondo, pe avéi pìnn-a e fruttuôza çitadinànsa into Villaggio Globale.
Ghe fû fórse 'n ténpo, into quæ pe costruî 'n òttimo prezénte, a 'na çittæ comme Zêna, o bastâva o pròpio passòu. Ancheu o no l'é ciù coscì. Pe costruî o prezénte mêgio che niâtri tùtti anbémmo costruî - e o l'é pe questo, vêuggio sperâ, che ritualménte ne ritrovémmo inte st'âula - ancheu o l'é imperatîvo strigiâ e nòstre cosciénse açochè vòrzan energicaménte a lô atençión a-o futûro, e da-o futûro tîran e neuve idêe, a neuva cultûa e a neuva fòrsa che ghe vêuan pe creâ quella neuva realtæ, quello neuvo e mêgio prezénte, che inte-e paròlle tùtti dîmmo de dexiderâ.

'N GRÀNDE CONGRÈSSO IN SCIÔ FUTÛRO E IN SCIÂ FANTASCIÉNSA

Pe questo o l'é d'estrêma importànsa che se realize sùbito 'n progètto concrêto e lungimirànte. Émmo propòsto, inte sta moçión, che a giùnta a s'inpegne a reperî, tra tùtti i enti, e istituçioìn e e associaçioìn locâli, e fòrse in gràdo d'organizâ a Zêna 'n grànde congrèsso incentròu in sciô futûro e in sciâ letteratûa e cinematografîa de fantasciénsa.
Vedéi, a fantasciénsa, de pù inta seu vèste letterâria, ciù de quæsìasi âtro prodûto inteletuâle de sto sêcolo, a l'é l'espresción de l'açentuâ sensibilitæ de l'èse umàn vèrso e sconvolzénti trasformaçioìn che o progrèsso o dispénsa a-a nòstra soçietæ e a-a nòstra vìtta de tùtti i giórni. A fantasciénsa a nasce sólo a-a fìn do sêcolo passòu. Fìnn-a allóa o progrèsso o l'êa procedûo con relatîva lentéssa, e in génere o paréiva pòco raxonévole, de pù a-a génte comûne, imaginâse ch'o poésse trasformâ radicalménte o futûro. A fantasciénsa a l'é nasciûa, e pöi a l'é cresciûa e cresciûa e cresciûa, pe tùtto sto sêcolo, perché sénpre ciù persónn-e an descovèrto into gèsto d'imaginâse o futûro quella fòrsa ch'a génera 'n neuvo prezénte. Tùtti sémmo che Jules Verne o l'à contòu do viàggio in sciâ lûnn-a ciù de mèzo sêcolo primma ch'o sucedésse. Ma a fantasciénsa a l'à contòu ascì de-e bonbe atòmiche primma da segónda guèra mondiâle, a l'à ipotizòu i bûxi néigri primma di scenziæ, a l'à vìsto e prevìsto mijæ di incredìbili miâcoli tècnichi che son ancheu realtæ, a l'à anticipòu de lùstri e de deçénni o dibàttito êtico rispètto a quarchedun de lô. Quàndo into 1933 Aldous Huxley o scrîse "Il Mondo Nuovo", o l'à contòu da televixón in ògni câ, de l'ossessîvo martelaménto publicitâio, di farmaci tranquilànti. O l'êa fantasciénsa. Ancheu o l'é crònaca.
Imaginâ 'n futûro diverso. Questo o l'é quello ch'a fa a fantasciénsa. Questo o l'é quello ch'a se propón Zêna pe dâse 'na realtæ ciù cònsona a-o contèsto mondiâle d'ancheu e futûro.

'N SEGNÂLE IMPORTÀNTE

L'organizaçión a Zêna de 'n grànde congrèsso incentròu in sciô futûro e in sciâ fantasciénsa a saiæ 'n segnâle fecóndo e importànte, scìa a-o de drénto che a-o de feua da çittæ. A portiæ a Zêna quarchedun tra i ciù significatîvi scritoî do mondo, o cui contribûto de discusción o forniæ 'n poténte stìmolo de confrónto e riflesción pe-a nòstra cultûa. A richiamiæ apascionæ da tùtta l'Italia, con immediâti ritórni positîvi d'òrdine turìstico. In ciù, a dischiuiæ a Zêna concrête oportunitæ ulteriôri a ciù lóngo tèrmine.

I CONGRÈSSI DE FANTASCIÉNSA INTO MONDO

Perché vedéi, congrèssi de fantasciénsa no son 'na novitæ, into mondo. I primmi convégni fûn organizæ inti Stâti Unîi, mèzo sêcolo fa. Êran saltuâri, e frequentæ da pöche dêxine de persónn-e. Ûnn-a de lô a se ciamâva Isaac Asimov. Fórse quarchedun o l'à za sentîo nominâ. Ma inti anni sti convégni son cresciûi de numero e de grandéssa. Ancheu, in ògni naçión donde a fantasciénsa a segge difûza, se tegne armeno 'n congrèsso anuâle, e in ògni continénte, armeno 'n congrèsso continentâle. Se Zêna a se dimostrâsse in gràdo d'organizâ 'n bón congrèsso, e mì son çèrto che questo o segge poscìbile, o no saiæ difìcile, inte un di pròscimi anni, otegnî l'assegnaçión do congrèsso europêo, e ripétte l'esperiénsa con potençiâ eficâcia e utilitæ.

'N EXPO DO FUTURÌBILE PE-O NEUVO MILLÈNNIO

E pe finî... no sò voiâtri, ma a mì me piâxe seunâ. No son o primmo, e de seguo no saiò l'ùrtimo. E mì no véddo pròpio perché in futûro, magâri a-o prinçìpio do pròscimo millènnio, Zêna a no pòsse dimostrâse a l'altéssa d'otegnî ascì l'assegnaçión do congrèsso mondiâle. Perché... vedéi: o cànbio de millènnio o no l'é 'n eventâle frequénte, pe-i nòstri paràmetri. O cànbio de millènnio o l'é 'n moménto tòpico inta stòria de l'umanitæ. E o prinçìpio do tèrso millènnio ch'o se stâ apprestàndo o l'é 'n moménto cruciâle, inprescindìbile e ideâle pe lançâse inte 'n maestôzo bilàncio di avveniménti sucèssi e bûtâ e fondaménta da stòria futûra. Ecco allóa che 'n tâle congrèsso mondiâle a Zêna, a l'âlba do tèrso millènnio, o travalicâva i àrgini za vasti da fantasciénsa, offréndose a-o mondo comme scîto ideâle de 'n ciù onnicomprensîvo Expo do Futurìbile, 'na ocaxón ûnica a-o mondo e grandiôza pe 'n incóntro e 'n confrónto estrapolatîvo in sci-i futurìbili urbanìstichi, tecnològichi, ecològichi e soçiâli, donde se poriâ tentâ 'na sìntexi olìstica di problêmi de l'umanitæ, riproponèndo coscì energicaménte Zêna tra e çittæ vîve do mondo.

O CONGRÈSSO MONDIÂLE DE FANTASCIÉNSA IN EURÓPA

Quest'anno o congrèsso mondiâle o s'é tegnûo in Scòçia. Çìnque anni fa o se tegne in Olànda. Pöchi anni primma o l'approdò âtre dôe vòtte in Európa, rispettivaménte in Germània e in Inghiltèra. No véddo pròpio perché no se pòsse fâlo arivâ ascì in Italia, e allóa, perché no a Zêna? Che se tegne cónto che 'n congrèsso mondiâle o richiamma, sólo da l'América, da-i 5 a-i 10.000 partecipànti. O l'é supèrfluo nominâ i vantaggi de 'na tâle eventualitæ.

ZÊNA CAPITÂLE DO FUTÛRO

Ma inte l'aspêto che o seunno de fâ de Zêna pe 'n anno a Capitâle Mondiâle do Futûro o acquìste sostànsa, tornémmo co-i pê pe tæra. Zêna Capitâle do Futûro a dêve procêde pe grâdi. Sémmo çèrti che sta giùnta a poriâ trovâ, tra tùtte e fòrse ch'agìscian inte sta çittæ, quelle capàixi de dâ fórma e còrpo a sta intençión, e sémmo convìnti ch'a dêbbe fâlo. Tra tùtte e prioritæ da çittæ, quella d'affrontâ o futûro faccia a faccia, ciamàndolo pe nómme, esploràndolo pùbricamente, o ne pâ de no trascuràbile urgénsa.
No sò a voiâtri, ma a mì, a-e mæ oêge, "Zêna Capitâle do Futûro" o sêunn-a mêgio che "Zêna Sciâva do Passòu".

Roberto Quaglia, 1996

Ill.mo Sìndaco
do Comûne de Zêna