oe ti conto una bella istorieddha, sìmplitze e crara, subra s'orìgine de cussa "cosa" chi prus de onni àtera nos faghet umanos: Sa cussèntzia.
Pro machìstia, pedende a mìgia persones de definire sa paràula cussèntzia, otenimus mìgia rispostas diversas, sinnu chi regnat unu bonu pagu de cunfusione subra custu. Custu est abbastantza grae, dadu chi sa cussèntzia est probabilmente su chi de prus nos distinghet dae sos àteros animales. Decraro gasi luego sa definitzione de cussèntzia adotada dae mie atualmente (leada dae unu rasonamentu de Julian Jaynes, a sos pensamentos de su cale oe s'inspirant sos mios) e chi apo a dare pro iscontada in su prosighimentu de custu iscritu:
Sa cussèntzia est sa creatzione de unu "ispàtziu" mentale in intro de nois, unu ispàtziu immaginàriu in su cale nois ordinamus e localizamus sos regordos de eventos passados e chircamus de nos figurare eventos venidoros. Pro fàghere custu amus de "cumprèndere" su tempus, e lu faghimus ispatzializèndelu.
(Proade a pensare a comente bos immaginades su cùrrere de su tempus. Comente bos figurades una chida? Comente visualizades sos ùrtimos deghe annos de vida bostra? Fàghidelu e ais a iscobèrrere chi bois "bidides" in intro de bois cale si siat arcu de tempus comente si esseret unu ispàtziu, in su cale torrare a pònnere sos regordos e sos progetos.)
Sas oras, sas dies, sos annos e sos sèculos benint dae nois immaginados comente logos in unu ispàtziu ordinadu in su cale sutzedent sas cosas. Sa cussèntzia est unu "ànalogu" de sa realidade, de sa matessi manera in cui una mapa geogràfica est un'ànalogu de unu territòriu. Onni cosa de sa cale semus cuscientes est un'"ànalogu" de carchi cosa chi esistit in realidade. Tenimus in intro de nois un'ànalogu de sos familiares nostros, de sos amigos nostros, e fintzas de nois etotu. S'ànalogu de nois etotu est su chi giamamus "io", e nois lu movimus in sa mapa de sa realidade chi amus costruidu in su ispàtziu mentale nostru, dende corpus a sos progetos nostros e alas a sos sonnos nostros. In custa "mapa" de sa realidade nois aunimus totu sos eventos chi nos sutzedent, chi nos benint comunicados, o chi nos immaginamus, in una istòria, in una sorta de narratzione interiore, e custu est su chi nos permitit de àere regordos cuscientes o de fàghere previsiones a longu tèrmine. Riassumende: Ispatzializatzione de su tempus, narratizatzione de sos eventos, e s'ànalogu de nois etotu ("io") chi si collocat in bona parte de su "ispàtziu" mentale chi giamamus Tempus, in un'òrdine cronològicu chi giamamus Sos Regordos Nostros e Sos Progetos Nostros. Custa est sa cussèntzia.
Ebbè, cando est nàschidu custu grupu de facultades chi sunt sa "cussèntzia" nostra? Sunt semper esistidas?
B'at chie sustenet chi fintzas sos animales tenent una ispètzie de cussèntzia, ma si pro cussèntzia nois intendimus su chi apo pròpiu sintetizadu deo, est a nàrrere sa creatzione de un'"ànalogu" de sa realidade in sa mente nostra mediante una ispatzializatzione de su tempus, nonché sa creatzione de cussu ànalogu de nois etotu chi giamamus "io", diventat evidente chi faeddare de cussèntzia pro sos animales est una ignorante macchìghine.
(Adotende una definitzione de "cussèntzia" diversa dae cussa chi deo apo impreadu in custu iscritu, totu ovviamente diat cambiare. Ma proite, in su mègius de sos casos, su discursu si diat fàghere meda prus cumplessu, e in sos àteros casos prus isbagliadu, preferzo in custu cuntestu mantènnere de sa "cussèntzia" sa definitzione chi nd'apo dadu. S'importante est s'acordare - fintzas de borta in borta - subra su significadu chi si dat a sas paràulas chi impreamus.)
Su chi in custu casu avvenit est un'atzione tìpicamente umana, est a nàrrere sa proietzione de sas categorias de pensamentu nostras subra su chi no semus nois. Est unu fenòmenu chi pro sa prus parte de nois avvenit continuamente e a totu sos livellos. Cunseguèntzia e sìntomu de custu fenòmenu est "sa mancada cumprensione". Sos màscios umanos proietant sas categorias de pensamentu màscios subra su cumportamentu de sas fèminas, e su risurtadu est chi "no las cumprendent". Sa matessi cosa avvenit a s'imbesse. Unu catòlicu impreat sas categorias de pensamentu suas pro cumprèndere unu musulmanu, sena ovviamente bi resessire, e vitzeversa. Sa incapatzidade de prescìndere de sas categorias de pensamentu suas ostacolat, a vàrios livellos e a vàrias intensidades, sa retzìproca cumprensione tra sos èsseres umanos. Si custos colossales errores benint fatos tentende de intrare in sa mente de un'àteru èssere umanu, est a nàrrere de un'èssere a nois piuttostu sìmile, podimus rasonevolmente cuncruire chi proietare sas categorias de pensamentu nostras subra sos animales produit errores fintzas prus mannos. Gasi est difatis. Totu sos "sentimentos" chi nos praghet crèdere chi est proende su gatu nostru cando l'acaritzamus sunt esclusivamente su chi nos praghet crèdere chi issu est proende. Tenimus una visione antropocèntrica de sa natura e de sa realidade, e in nòmine de issa cummitimus sena firmu sos prus istòlidos errores de cumprensione.
Ma torramus a sa cussèntzia. Sos animales no umanos no bi l'ant. S'èssere umanu eja. S'òmine descendet dae àteros animales. Cando est nàschida tando sa cussèntzia? Cando est istada creada in sa mente nostra cussa ispatzializatzione de su tempus chi nos permitit de fàghere progetos? Cando est aparfida in nois cussu ànalogu de nois etotu chi giamamus "io", chi nos permitit de nos acatare de sos sentimentos nostros, de sos problemas nostros e de su destinu nostru?
Una modalidade de indagare s'organizatzione mentale de sos antenados nostros nos est dada dae sos repertos archeològicos, pro esempru sa literadura. Tra sos prus antigos iscritos arribados a nois b'at sa Bìbbia e s'Ilìade. Creo chi nemos at a chèrrere obietare subra su fatu chi sas esperièntzias umanas testimoniadas dae custas duas fontes sunt de unu gènere totalmente diversu dae cussas chi diat èssere normale nos aspetare oe in die. In su Antigu Testamentu totu sos personàgios dialogant sistematicamente cun una boghe chi lis narat ite ant de fàghere. Sos òrdines de custa boghe sunt carchi borta pios, ma prus ispissu cruentes e sanguinàrios. Sa boghe òrdinat siat detzisiones sàbias siat omitzìdios e massacros. Anàloga cosa avvenit in s'Ilìade, e in sa prus parte de sos iscritos chi nos arribant dae cussa època. In s'Ilìade, onni atzione importante est innescada dae sa boghe o dae s'aparitzione de carchi Deus. Proite in tota sa literadura antiga sutzediant normalmente custas cosas? Proite ant acabbadu de sutzèdere in sa literadura chi benit a pustis? In prus, MAI b'at in cussas rigas tràtzia de introspetzione, est a nàrrere de cussa pràtica chi nois ischimus èssere s'essèntzia etotu de sa cussèntzia. Mai b'at in cussas rigas tràtzia de silentziosos diàlogos interiores, e semper b'at evidèntzia de cotidianos diàlogos cun una boghe giamada Deus o Apollo o Chicchessia. Diat pàrrere chi a cussa època Deus (o sos vàrios Deos) sostituerent completamente sa cussèntzia.
Ismentighèmus pro unu àttimu totu su chi nos ant imparadu subra s'interpretatzione chi amus de dare a custu gènere de literadura, in modu de no àere opiniones preconcetas. Cale est sa prima cosa chi benit a pensare a una moderna persone sana, pighende in cunsideratzione su cumportamentu de sos personàgios de s'Ilìade o de s'Antigu Testamentu? O cussas istòrias sunt completamente imbentadas, opuru a cussu tempus fiant totu macos.
Totu sas ispiegatziones chi de cussas literaduras benint atualmente dadas sunt pagu lògicas cando no fintzas assurdas.
No tenet sensu pensare chi cussas istòrias esserent imbentadas. Sa istòria imparat chi pro s'èssere umanu su bisòngiu de documentare su chi est avvènnidu est semper istadu meda prus importante che favolegiare subra avvenimentos immaginàrios.
Est istùpidu crèdere chi cussas istòrias siant eja autènticas antigas crònacas, ma cripticamente codificadas segundu contortas e impenetràbiles simbologias. Pro cale motivu l'aiant a àere mai fatu? A cussu tempus sa gente fiat prus sìmplitze de immoe, nemos teniat gana o motivu de imprennare sas solas istòrias chi esserent iscritas e contadas de contortos sìmbulos chi nde trasfigurarent sa veridade.
S'interpretatzione prus sìmplitze, intelligente e òvia de totu cussos antigos iscritos est chi no b'at NUDDA de interpretare. Totu su chi benit contadu est avvènnidu a beru.
Deus tando a beru faeddàt a sos òmines onni die? E no isceti issu, ma fintzas Apollo, Osiride, Brahma, Tao, Zeus, Odino e su Deus Sole? Belle. In realidade, sos òmines intendiant sas boghes de sos Deos, chi guidaiant sas atziones issoro, ma issas no beniant dae meda atesu, tipu s'aldilà e/o su rennu de sos chelos. Issas beniant dae s'emisfèriu destru de su cherbeddu issoro.
Comente medas ischint, su cherbeddu est divididu in duas partes, s'emisfèriu destru e cussu sinistru. Medas de sas funtziones nostras sunt localizadas in ambos duos sos emisfèrios. Faghet una etzetzione sa funtzione de su limbàgiu, sa cale est interamente localizada in s'emisfèriu sinistru, in parte in sa àrea de Broca, ma suba de totu in sa àrea de Wernicke. Proite su limbàgiu, gasi importante pro nois, resìdit in unu isceti de sos emisfèrios nostros? E cale funtzione si agatat, in s'emisfèriu destru, a sa esata currispondèntzia de sa àrea de Wernicke?
Sa risposta a custa ùrtima domanda est: "peruna". B'at, in sa àrea de Wernicke de s'emisfèriu destru, una portzione de cherbeddu chi paret pròpiu no serbire a nudda, tant'est beru chi cando issa benit dannizada o asportada, su paziente no si nde acatat mancu, proite peruna de sas funtziones suas resurtat menomada. Sunt istados però esecutados esperimentos subra medas pazientes, istimulende elètricamente custa inutilizada àrea de su cherbeddu pro bìdere ite sutzediat. Sos pazientes riferiant chi lis pariat de intèndere sas boghes. Finas a su 2000 a.C. sa àrea de Wernicke de s'emisfèriu destru de sos èsseres umanos funtzionàt a pienu regime, comunichende a viva boghe a s'emisfèriu sinistru sas detzisiones suas subra onni problema chi esularet dae sa routine cotidiana.
Fiat custa s'essèntzia de sa Mente Bicamerale, sa forma de organizatzione mentale chi regnàt in sos cranios de sos èsseres umanos pro deghinas de migiaras de annos finas a su segundu millènniu a.C., soppiantada (ma isceti in parte) dae sa forma de organizatzione mentale chi oe giamamus "cussèntzia sogetiva".
Sos neuròlogos connoschent abbastantza bene sas diferèntzias funtzionales tra sos duos emisfèrios tzerebrales nostros. Cussu sinistru est ispetzializadu a s'atzione. Issu controllat sa parte destra de su corpus, e difatis semus in gradu de impreare sa manu destra mègius de sa sinistra (e mancinos tenent tzertas funtziones de sos emisfèrios invertidas, ma sa sustàntzia no càmbiat). Cussu destru est fintzas giamadu "emisfèriu creativu", e est ispetzializadu in s'atividade creativa, est a nàrrere sa solutzione de problemas e sa capatzidade de sìntesi. Totu su chi nois "sentimus" est prus o mancu un'atividade de s'emisfèriu destru. Su chi pensamus contzetualmente est imbetzes indicativamente un'atividade de su sinistru. In su ispàtziu mentale de sa cussèntzia nostra nois integramus custas diferentes funtziones, fintzas no fughende a sas contraditziones chi issas càusant.
A su tempus de sa Bìbbia e de s'Ilìade, no b'aiat su ispàtziu mentale, ma b'aiat giai su limbàgiu, chi fintzas galu mancaiat de totu cussos vocàbulos chi sunt cunnessos a sa cussèntzia de sese. S'òmine no si acataiat de esìstere, comente fintzas oe no nos acatamus de guidare sa màchina si semus profundamente pèrdidos in sos pensamentos nostros. Si agiat perennemente in modu automàticu, comente pro esempru nois oe galu si guidat sa màchina in modu perfetamente automàticu.
Pro imparare a cumprire atziones sìmplitzes no b'at bisòngiu de sa cussèntzia, comente sa òtima capatzidade de apprendimentu de un'animale chi benit ammaestradu perfetamente dimustrat. Totuna, onni borta chi s'Òmine Antigu si agataiat in una situatzione conflituale, in ue sos inconsabiles automatismos de s'emisfèriu sinistru suo no fiant prus sufitzientes a risòlvere unu problema, sa situatzione de stress induiat s'emisfèriu destru (responsàbile, comente fintzas oe, de sa capatzidade de sìntesi) a comunicare a viva boghe a su sinistru ite issu aeret de fàghere. Custa fiat s'essèntzia semplificada de su funtzionamentu de sa mente bicamerale. Sa boghe intesa apparteniat a sa figura autoritària assotziada a sa notzione comunicada: unu familiare, su capotribù, su re, su deus.
Fintzas oe nois no semus cuscientes de totu sas notziones chi sunt cuadas in intro de nois. Ispissu tenimus unu cuntzetu subra sa punta de sa limba, ma no nos benit a conca. Ma nos bastat, pro esempru, dare una ogràda a su libru in ue amus apresu custu cuntzetu proite issu torrat a aparire màgicamente in sa interesa sua in intro de nois. Podimus no arregordare pro nudda una poesia chi fintzas ischimus de ischire a memòria: nos bastat però li dare una ogràda in su libru in ue ischimus chi issa si agatat proite nos torrat a conca in sa totalidade sua. De sa matessi manera, un'apuntu iscarabotzadu a lestru at a èssere sufitziente a nos fàghere arregordare ideas e progetos fintzas meda cumplessos.
Fintzas in sos tempos antigos, cando sa mente fiat bicamerale, b'aiat su problema de s'arregordare sas notziones sopidas. Su chi giamaiat a sa memòria una connoschèntzia cuada no fiat unu libru o un'apuntu, ma s'effìgie de su personàgiu autoritàriu assotziadu a sa notzione. Sunt nàschidas gasi sos ìdolos. Cando si si agataiat in una situatzione conflituale, e no si s'arregordaiat comente si si aeret de cumportare, si andaiat in sa pratza de sa bidda (o tzitade) a abbaidare sa istàtua de s'ìdolu de turnu. E issa faghiat s'efetu de sos libros o apuntos nostros: giamaiat sa notzione sopida a sa memòria, e custu avveniat intendende sa boghe de s'ìdolu. Pro custu est nàschida fintzas sa traditzione de sos ìdolos portàbiles: colleddas, istatueddas, iconas. Prus sa sotziedade fiat cumplessa, prus manna fiat sa cantidade de sos ìdolos, proite a ognunu de issos fiat assotziada una categoria de notziones (pròpiu comente in sos libros). In cale si siat situatzione de stress in sa cale no si si resessiat a leare una detzisione automàtica (automàtica comente cussas chi nois leamus mentras sena pensare guidamus una màchina, pro esempru cambiare martza) si daiat una ogràda a s'ìdolu pertinente e gasi si si intendiat sa boghe sua comunicare ite si si aeret de fàghere.
Sa vida de ognunu fiat unu continu intèndere boghes de figuras autoritàrias ordinare ite esseret fatu. Carchi borta s'allutzinatzione auditiva fiat accumpangiada dae visiones.
Ma faghimus unu sàrtiu a sas orìgines de custa mente bicamerale. Cando est nàschida? E comente? Inoghe nos agatamus a beru a sas albas de s'èssere umanu. Sos cumponentes de cussas piticas tribù chi fiant s'umanidade teniant in su cranu su prus efitziente computer de su rennu animale, ma sos programas faghiant a beru schifu. Òtimu hardware, belle perunu software. Fiant dae pagu essidas dae sas forestas e fiant incumintzende a cassare in branu, faghende cuncurrèntzia a totu sos carnìvoros, sos cales podiant contare subra deghinas de milliones de annos de allenamentu a sas palas. Ùrtimu arribadu, traditzione dae vegetarianu e insettìvoru comente totu sos primados, neo-carnìvoru e cassadore pivellu, s'èssere umanu cumpenseit cun un'acrescimentu de su cherbeddu sa mancàntzia de sos istintos, de sas ùngias e de sas sannas chi faghiant de issu su peus de sos cassadores. Cun su cherbeddu impareit pro esempru a costruire armas. Bi cheriant oras e oras pro afilare una pedra. In sa rudimentale organizatzione mentale de cussos primos umanos, sas funtziones fiant bene distintas. S'emisfèriu destru sintetizaiat sa netzessidade de afilare sa pedra. S'emisfèriu tzerebrale sinistru poniat in atu s'afilamentu. Lassadu a sese matessi, s'emisfèriu sinistru si diat èssere distraidu dae s'atividade sua a sa prima ocasione. Podimus dare un'òrdine a unu cane e issu obbedit, ma si no reiteramus continuamente s'òrdine, a pustis unu pagu issu si distraet e acabat de obbedire. Gasi fiat pro s'emisfèriu sinistru, lassadu a sese matessi. Ma s'emisfèriu destru, s'emisfèriu "creativu", ordinaiat continuamente a su sinistru su chi issu aeret de sighire a fàghere, e lu faghiat mandèndeli s'òrdine sonoru assotziadu a su gestu de afilare sa pedra. Nende pro totu sa die a unu cane bene ammaestradu "cuccia!", issu at a sighire a si pònnere a cuccia. Nende pro totu sa die a s'emisfèriu sinistru "afila!", cussu destru lu custringhiat a sighire pro totu sa die a afilare sa pedra, sena si distràere. In realidade, in sos primos tempos, no li naraiat pròpiu "afila", ma cussu tale grugnidu chi aiat assumidu cussu significadu. E dae in ue beniat cussu particulare grugnidu? Chie l'aiat imparadu a s'emisfèriu destru? Ebbè, inoghe semus a beru a s'inìtziu de sa cultura. Su màssimu detentore de custas piticas connoschèntzias culturales fiat pro òbvias cosas su capotribù, chi l'aiat apresu dae su capotribù precedente o l'aiat partzialmente imbentadas dae sese. Fiat su capotribù chi imparaiat a sos àteros comente s'afilaret una pedra, mustrèndelis comente si faghiat e assotziende s'esempru a sa emissione de unu sonu (a s'inìtziu unu tzertu grugnidu). B'at pagu de umanu in totu custu. Fintzas tra sas mìcias avvenint cosas de custu gènere. Custu sonu, custu grugnidu diventaiat gasi s'innescu de s'atzione de afilare una pedra. Nde diventaiat gasi s'òrdine. Ma s'Òmine, fintzas in sa abissale ignoràntzia in cui annaspaiat a cussu tempus, fiat meda prus intelligente de sas mìcias, e rispetu a issas isvilupeit tzertas capatzidades in prus: s'emisfèriu tzerebrale destru pigheit a guvernare sas atziones cumpridas dae cussu sinistru imparende a lis dare òrdines verbales, de sa matessi manera in cui si dant a un'àtera persone. Gasi, su capotribù t'imparat un'atzione assotzièndela a unu sonu chi nde devenit s'òrdine, e cando s'emisfèriu destru tuo pensat chi tue apas de cumprire custa atzione la comunicat a boghe a su sinistru, e sa boghe chi tue intendes est tale e cale cussa de su capotribù, comente si si tratesset de una registratzione digitale.
Una die su capotribù morit, est a nàrrere acabat definitivamente de si mòvere e a pustis unu pagu incumintzat a fetare. Totu sos animales istintivamente atesant dae sese sas carcassas de sos cumpàngios mortos issoro, e gasi aiat fatu s'Òmine prima chi in issu surghesset sa mente bicamerale. Immoe, su capotribù est mortu ma cando b'at de fàghere carchi cosa totus intendent galu sa boghe sua. In realidade, no si tratat de sa boghe "sua", ma de sa registratzione "digitale" de sa boghe sua, produida dae s'emisfèriu tzerebrale destru. Sas notziones chi issu at imparadu no sunt difatis mortas cun issu, e in sa mente de ognunu sighint a innescare s'atzione allutzinende sa boghe sua. Naschet gasi una contraditzione percetiva. Su capotribù est pro tzertas partes mortu, proite no si movet, ma pro àteras est innegabilmente bivu, proite faeddat e narat cosas ùtiles. No si movende, no provvedet prus a sos bisòngios suos, e diventat gasi òbviu chi si si pigat cura de issu. Proite in dae là de tzertas aparèntzias issu est bivu, at a tènnere bisòngiu de una domo: eccu sa nàschida de sa tumba e de su tèmpiu. Proite est bivu, at a tènnere bisòngiu de mandigare: sos repertos archeològicos testimòniant chi pro medas millènnios, in totu su mundu, sos mortos beniant interrados paris cun mandigare. Proite sas notziones sunt assotziadas a sa boghe sua e sa boghe sua est assotziada a sa cara sua e immoe sa cara sua no b'est prus, bi cheret costruire unu surrogadu de sa cara sua chi permitat de lu bìdere pro arregordare (intendèndelas) sos insingnamentos suos, e eccu sa imbentzione de sas istàtuas e de sa idolatria. Eccu, in estrema sìntesi, sa imbentzione de sa vida a pustis sa morte.
Tzertas sotziedades bicamerales, comente sas Egìtzias e sas Atzecas, sunt crèschidas finas a livellos de cumplessidade surprendente.
De cando in cando custas sotziedades crollaiant, cun una velotzidade e una assèntzia de càusas esternas chi sos istudiosos, ignares de custa teoria, no sunt mai resessidos a s'ispiegare. Sutzediat, naradu in modu sìmplitze, chi s'organizatzione geràrchica de custas boghes (e Deos) collassaiat, e cun issa s'organizatzione sotziale. Imbetzes de veiculare informatzione ùtile, sas boghes de sos Deos si riduiant a impartire òrdines incoerentes chi cundughiant a lestru a su disastru.
Fiat durante unu de custos crollos, in Mesopotàmia, cara a sa fine de su segundu millènniu a.C., chi fagheit sa cumparsa sua pro sa prima borta subra sa terra sa cussèntzia sogetiva, est a nàrrere sa creatzione de unu ispàtziu mentale e sa capatzidade de narratizare sos eventos ispatzializende su tempus. Custa noa forma mentale a lestru cunchistheit su mundu, e sa istòria de custa transatzione est mirabilmente documentada dae su Nou Testamentu. Deus no faeddat prus a sos òmines, francu a sos profetas e sos messias, sos ùrtimos òmines bicamerales. Diventada cussiente, s'umanidade est però nostàlgica de sa època bicamerale. Sa cussèntzia, sita in s'emisfèriu sinistru, si est assumida su càrrigu de sa responsabilidade de sas detzisiones, prima delegada a sos Deos de s'emisfèriu destru. In onni modu si chircat gasi de rievocare sas boghes iscumparfidas, pro fuire sa responsabilidade. Sa nàschida de sas religiones est su sinnu prus lampante de custa nostalgia. Sas giaculatòrias e sos mantra autoipnòticos tenent difatis s'efetu de indebolire s'galu fràgile cussèntzia induende unu istadu de trance, prus sìmile a su vàcuu mentale de sa mente bicamerale.
Semus oe isceti a sas albas de sa cussèntzia. Issa est nàschida isceti 4000 annos a como, e isceti in sos ùrtimos deghènnios in sa cussèntzia at incumintzadu a aflorare sa cussèntzia de comente siat nàschida sa cussèntzia. Ma semus galu immersos in una baraonda de vestigios de sa època bicamerale.
Sas boghes bicamerales fiant innescadas dae su stress, est a nàrrere dae sa tensione nervosa chi naschet cando cara a unu problema si stentat a nde agatare sa solutzione. Galu oe, unu forte stress nos provocat allutzinatziones auditivas (es: stress dae diùnu, dae mancàntzia de sonnu). In tzertos casos riaflorant fintzas sas allutzinatziones visivas, chi tenent sa forma detada dae s'imperativu cognitivu coletivu de su momentu. Gasi, a unu catòlicu podet aparire sa Madonna, e no tzertu Buddha. A unu seguace de sos UFO podent imbetzes aparire estraterrestres. Sas allutzinatziones, auditivas o visivas, cumparint in situatziones de stress. Sa freba est una forte càusa de stress. Chie de nois, in preda a forte freba, no at mai tentu allutzinatziones? Chie no at mai tentu allutzinatziones dae criadura, cando sa cussèntzia no si est galu saldamente afirmada, forsis pròpiu durante una freba? E proite mai diat oe esìstere in nois sa capatzidade de àere allutzinatziones, si issa no aeret costituidu in su passadu una consueta modalidade de funtzionamentu de sa mente nostra?
Su cunsumu de drogas psicòtropas, dae s'àlcol a sa marijuana a s'eroina, est un'àteru sinnu de sa inconsàbile nostalgia de sos umanos cara a sa època bicamerale. Sas drogas sopint sa cussèntzia, e tzertunas induint allutzinatziones. Sos ritos tribales de su ballu rìtmicu, gasi tìpicos in sas tribù africanas e in sas discotecas de sos paisos tziviles, sunt un'àteru sinnu de custa nostalgia de una època sena cussèntzia. Sutopostas a rìtmicu martellamentu sonoru, cale si siat mente umana perdet a su nessi parte de sa cussèntzia pròpia. Annanghende drogas, su trance est galu prus mannu.
Comente est lògicu chi siat, carchi borta tzertos indivìduos perdent spontaneamente custa reghente cunchista de sa mente umana, sa cussèntzia, e ripiombant in sa mente bicamerale. Intendent boghes, perdent su sensu de su tempus, bivent tra allutzinatziones. Giamamus a custos schizofrènicos, los creimus malados, sunt isceti regredidos. Sa mente bicamerale est galu tra nois.
Vestìgiu de sa mente bicamerale, in s'èssere umanu, est belle totu: sa mùsica, sa poesia, sa propensione a sos mitos e a sa delega de sa responsabilidade, sa fide, sa sinceridade, sa fideltade, sos sentimentos. Sa cussèntzia analìtica si est pròpiu allùghida, in nois, dae unu pùngiu de sèculos, e no amus galu imparadu a la impreare pro finalidades sàbias. Prus ispissu, sa cussèntzia est difatis impreada comente arma impròpia pro pianificare atziones triviales. Pro custu, su Bene est de prus majormente assotziadu a funtziones umanas antigas, vestìgiu de sa mente bicamerale, imbetzes che a sos immaduros frutos de sa noa potentìssima funtzione nostra giamada cussèntzia.
B'at subra custu de faeddare e rasonare pro libros e eones, ma pro custa borta mi firmo inoghe, meda prima che a mesu discursu, cuntentu de àere postu germòllios de riflessione in sas mentes umanas in cui custu iscritu si est riversadu, augurèndemi chi issas agatent terrenu fèrtile, in modu de no si tramudare, comente imbetzes belle semper sutzedit, in paràulas isperditziadas.
Caro Maurizio Costanzo Show, penso a beru birgongiosu chi m'apa de leare pùblicamente s'incàrrigu de fàghere lughe subra custas veridades deo, chi a pustis de totu no so mancu laureadu e no mi pagat nemos, cando nemos de sos titoladìssimos pagadìssimos sedicentes psicòlogos e sotziòlogos ufitziales e famados chi in sos annos si sunt alternados subra su palcoscènicu tuo si sunt mai revelados in gradu fintzas isceti de acennare a custu òrdine de brillantes argumentos. Belle belle los isfido a duellu pro revelare a su mundu sa farsesca impostura issoro.

Roberto Quaglia