i soma intrand ant l'era dla verità. I sai nen se sta frase a l'abia vàire sens, ma am divert pijé an considerassion l'ipòtesi ch'chila a l'abia sens. Còs i intendo dì? I vëdroma tra pòch. Mi istess i confido d'aprende da mie midem paròle se a la diciarassion inissial a podran seguì argoment ch'a la legìtimo almanch an part.
I soma donca intrand ant l'època dla verità. Për tuta la stòria dël mond la verità a l'é stàita dzurtut n'at ëd fej. Chionque a disèissa qualsëssìa còsa a podìa sucessivament smentì tut, proponend na pròpia neuva verità an sostitussion ëd cola vèja ormai scòmoda. A l'era fàcil chërde a na neuva verità ch'as sostituìa a na precedenta, dàit ch'ëd costa a restava nen trassa ant la realtà, fòra che ant la memòria ëd chi ch'as ostinèissa a ricordé. Ma quand ricordé a l'era scòmod o sconvenient, dësmentié a l'era facilìssim. Dël passà a restava squasi gnente. S'a mancava quaicòs ëd scrit, d'na verità passà a podìa nen resté gnente dël tut. "Verba volant", as disìa an efet. Le paròle a sòrto da la boca e sùbit a volo via e as dispèrdo për sempe, e chi ch'a l'ha an quàidun-e ëd chile chërdù a podrà mai a d'àutri dimostré che cole quàidun-e un dì dabon a esistèro.
Ancheuj a l'é pì nen parèj. A esist la registrassion audiovisiva d'imàgin e son. A esist la television.
Përsonagi pùblich ëd spìcch cultural e pòlitich a son nen taj s'a "esisto" nen drinta a la Television. E l'ambient màgich dla television a l'ha na proprietà dabon surprendenta: a peul ricordé e ripropone tut lòn ch'a sia capità a l'intern ëd sé. Na diciarassion fàita a peul pì nen vnì negà, dàit che la busìa a vnirìa smascherà facilment, riproponend l'imàgin dël mentitor durant l'at istess ëd mentì. Ant l'època moderna, për chi ch'a l'abia spìcch pùblich e a sia donca part dl'Univers Televisiv, Verba Non Volant Pì.
I soma mach a j'inissi dl'era dla verità, ma già le prime vìtime a droco e as riausseran nen parèj facilment. Vìtime illustri, gròss (ex-gròss) pòlitich, ma nen mach lor. La veuja ëd verità a chërss irresistìbil ant ij telespetator, visadì ant la società. A l'han sucess le così dite trasmission ëd "television-verità", ch'd'àutr a son nen ch'ël rozz embrion ëd lòn ch'a sarà la television dël futur. Ma j'antich critéri stòlidament a resisto, e arocà ant soe obsolete trincee la magior part dij programa televisiv fondà an sla finsion (donca an sla busìa lécita) ancora a perverso, pur sempe ëd pì inevitabilment anojand.
La reiterassion audiovisiva ëd rituaj busìe a bùta ineluttabilment a patanù soa natura d'element irreaj, rendend via via sempe pì difìcil la sospension dl'incredulità ch'a consent a lë spetator ëd giovesse dlë spetàcol ch'a osserva.
An paròle pì pòvre, as dizua al fàit che lòn ch'as vëd a sia tut "për finta", e antlora a passa la veuja ëd vëddlo. Për contrasté st'asuefassion, an sinematografìa a son ormai squasi indispensàbij j'"efet speciaj", visadì l'espedient ëd mostré quaicòs ëd fint an un mòd ch'ancora a consenta a lë spetator l'esercissi dla sospension dl'incredulità. An television, na soporìfera combin ch'sfavilanta busiarda trasmission ëd varietà as anima mach midiant irriverent exploit ëd sparù përsonagi ch'già a vivo e a agisso ant la granda Verità dël futur. A l'é la categorìa dij Grillo, dij Benigni, për intendse. Nen dij "còmich". Ij còmich an sens strèit a son destinà a sparì ëdcò lor, dàit ch'a faran pì nen rije. La reiterassion dij bols schema ëd sò fàuss e artefàit umorism a bùterà a la fin a patanù soa intrìnseca falsità. A viv an efet ant la busìa ël còmich ch'a recita a memòria un copion fasend finta d'improvisé com ël pòlitich ch'a sciorin-a busìe ant la fàussa e bòrgna convinsion ëd podèjle an futur neghé.
A l'é la Verità ch'sempe ëd pì a avvince. As ama o as òdia Sgarbi përchè a viv e a sguassa con maestrìa ant la Verità. Ma as resta nen indiferent. As lo ama s'as spartiss soa Verità. As lo òdia s'as la spartiss nen. La Verità a l'é nen un-a sola. A l'é sempi e confortant chërde ch'a lo sia, ma chila - ahimè e dzurtut ahivojàutri - a l'é nen UN-A.
A-i é chërsenta afession, an tut ël mond, për la Verità, "bon-a" o "cativa" ch'a sia. L'eviratris pì famosa dj'Stat Unì, carnéfica dël fal ëd John Wayne, a l'é dventà n'eroin-a, dàit che "vera" an un mòd ùnich e original, combin ch'orìbil.
Ël Maurizio Costanzo Show a l'é la trasmission italian-a ëd pì riconossù e duratur sucess dàit ch'a l'é "vera" da l'ancamin a la fin. Pòch a impòrta ch'dëspess trist o noios figur a blatero ròbe già dite mijàra ëd vire. Lòn ch'an assolut a cont a l'é savèj che lòn ch'as vëd a càpita dabon, e nen për finta.
Artista particolarment àbij a smijé ver a dureran ëd pì, ma scompariran ëdcò lor, prima o peui, cedend ël pass a chi, aparend "ver" an virtù dël fàit d'esslo, a l'avrà savù fé ëd sò esse ver un degn spetàcol.
Ma ël camp anté sta rivolussion a sarà pì importanta a l'é për fòrsa ëd ròbe ël camp pòlitich. Ël sucess ëd Funari ch'a mostra. Funari a l'é "ver", an minca un dj'istant an cui a apar an sël video.
Ij pòlitich dël futur a dovran esse sempe pì ver. Nen necessariament pì inteligent. Mach pì ver. Na stupidità "vera" a sarà pì premià d'na inteligensa "fàussa". La dopièssa malcelà a sarà foriera ëd ruvin-a. La dopièssa bencelà a durerà mach pì a longh. La contradission a sarà aceta, purché a para genuin-a e "vera" e nen un frut d'na colpèivola volontà d'ingann.
Tut quant i-m son ancorzù d'avèj dit a podrìa avèj vàire sens o avèjne pòch. A-m convince nen dël tut, dàit ch'am frula an ment ëdcò na speculassion ch'a menerìa a conclusion opòste ch'sì e adess iv sparmio.
Ma i esito nen a espon-e a chi ch'am seguita ëdcò taj mè dùbit, dàit che vive ant la verità a significa ëdcò dì lòn ch'as pensa ëd lòn ch'as é scrit o as é pensà.

Roberto Quaglia