semus intrende in s'era de sa veridade. No isco si custa frase apat meda sensu, ma mi divertit a pigare in consideratzione s'ipòtesi chi issa apat sensu. Ite intendo nàrrere? Amus a bìdere in curtzu. Deo etotu cunfido de aprèndere dae sas matessi paràulas meas si a sa decraratzione initziale ant a pòdere sighire argumentos chi la legìtimant a su nessi in parte.
Semus duncas intrende in s'època de sa veridade. Pro tota s'istòria de su mundu sa veridade est istada suba de totu un'atu de fide. Chiesisiat nararet cale si siat cosa podiat a pustis smentire totu, proponende una noa veridade pròpia in sostitutzione de cussa betza oramai iscòmoda. Fiat fàtzile a cròere a una noa veridade chi si sostituiat a una precedente, proite de custa no abbarraiat traça in sa realidade, foras chi in sa memòria de chie s'ostinaret a regordare. Ma cando regordare fiat iscòmodu o iscunveniente, ismentigare fiat facilìssimu. De su passadu no abbarraiat belle nudda. Si mancaiat carchi cosa iscrita, de una veridade passada podiat no abbarrare nudda de su totu. "Verba volant", si naraiat difatis. Sas paràulas essint dae sa buca e luego bolant via e si dispèrdent pro semper, e chie at in carchiuna de issas crètidu no at a pòdere mai a àteros dimostrare chi cussas carchiunas unu die a beru esisterent.
Oje no est prus gasi. Esistit sa registratzione audiovisiva de immàgines e sonos. Esistit sa televisione.
Personàgios pùblicos de ispiccu culturale e polìticu no sunt tales si no "esistint" in sa Televisione. E s'ambiente màgicu de sa televisione tenet una propiedade a beru surprendente: podet regordare e torrare a proponere totu cussu chi siat acadèssidu in intro de sé. Una decraratzione fata no podet prus bènnere negada, proite sa fàula diat bènnere ismascarada facilmente, torrende a proponere s'immàgine de su mentidore durante s'atu etotu de mentire. In s'època moderna, pro chie apat ispiccu pùblicu e siat gasi parte de s'Universu Televisivu, Verba Non Volant Prus.
Semus isceti a sos initzios de s'era de sa veridade, ma giai sas primas vìtimas ruent e no si diant a rialzare gasi facilmente. Vìtimas illustres, mannos (ex-mannos) polìticos, ma no isceti issos. Sa gana de veridade creschet irresistìbile in sos telespetadores, est a nàrrere in sa sotziedade. Tenent successu sas gasi naradas trasmissiones de "televisione-veridade", chi àteru no sunt che su rozu embrione de cussu chi at a èssere sa televisione de su venidore. Ma sos antigos critèrios stolidamente resistint, e arrocados in sas obsoletas trinceas issoro sa prus parte de sos programmas televisivos fundados subra sa fintzione (gasi subra sa fàula lìtzita) galu perseverant, fintzas semper de prus inevitabbilmente annoende.
Sa reiteratzione audiovisiva de rituales fàulas ponet ineluttabbilmente annuro sa natura issoro de elementos irreales, rendende via via semper prus difìtzile sa sospensione de s'incredulidade chi cunsentit a su ispetadore de si giuvare de su ispetàculu chi osservat.
In paràulas prus pòveras, si s'abìtuat a su fatu chi cussu chi si bidet siat totu "pro finta", e tando passat sa gana de lu bìdere. Pro contrastare custa assuefatzione, in tzinematografia sunt oramai belle indispensàbiles sos "efetos ispetziales", est a nàrrere s'espediente de mustrare carchi cosa de fintu in unu modu chi galu cunsentat a su ispetadore s'esercìtziu de sa sospensione de s'incredulidade. In televisione, una soporìfera sebbene sfavillante mentzognera trasmissione de varietade s'ànimat isceti mediante irriverente exploit de sparutos personàgios chi giai bivent e agint in sa manna Veridade de su venidore. Est sa categoria de sos Grillo, de sos Benigni, pro nos cumprèndere. No de sos "còmicos". Sos còmicos in sensu istrintu sunt destinados a iscumpàrrere fintzas issos, proite no ant a fàghere prus rìdere. Sa reiteratzione de sos bolzos ischemas de su farsu e artefatu umorismu issoro at a pònnere in fine annuro sa intrìnseca falsidade issoro. Bivet difatis in sa fàula su còmicu chi retzitat a memòria unu copione finghende de improvvisare comente su polìticu chi sciorinat fàulas in sa farsa e tzega cunvintzione de las pòdere in venidore negare.
Est sa Veridade chi semper de prus avvinghet. Si amat o si òdiat Sgarbi proite bivet e sguazzat cun maestria in sa Veridade. Ma no si abbarrat indiferentes. O si amat si si cundividit sa Veridade sua. O si òdiat si no si la cundividit. Sa Veridade no est una sola. Est sìmplitze e cunfortante a cròere chi lu siat, ma issa - ahimè e suba de totu ahibois - no est UNA.
B'at crescente afetzione, in totu su mundu, pro sa Veridade, "bona" o "mala" chi siat. Sa eviradora prus famada de sos Stati Uniti, carnèfice de su fallu de John Wayne, est diventada una eroina, proite "vera" in unu modu ùnicu e originale, ancorché orrìbile.
Su Maurizio Costanzo Show est sa trasmissione italiana de prus reconnotu e duraturu successu proite est "vera" dae s'inìtziu a sa fine. Pagu importat chi a s'ispissu tristes o noiosas figuras blaterent cosas giai naradas mìgias de bortas. Cussu chi in assolutu contat est ischire chi cussu chi si bidet acadat a beru, e no pro finta.
Artistas particolarmente àbiles a pàrrere veros ant a durare de prus, ma ant a iscumpàrrere fintzas issos, prima o poi, cedende su passu a chie, aparende "veru" in virtude de su fatu de l'èssere, at a àere ischidu fàghere de su pròpiu èssere veru unu dinnu ispetàculu.
Ma su campu ue custa rivolutzione at a èssere prus importante est pro fortza de cosas su campu polìticu. Su successu de Funari nde insinzet. Funari est "veru", in ognunu de sos istantes in cui aparet subra su video.
Sos polìticos de su venidore ant a àere de èssere semper prus veros. No netzessariamente prus intelligentes. Isceti prus veros. Una istupididade "vera" at a èssere prus premiada de una intelligèntzia "farsa". Sa dopiesa malcelada at a èssere foriera de ruina. Sa dopiesa bencelada at a durare isceti prus a longu. Sa contraditzione at a èssere aceta, purché pargiat genuina e "vera" e no unu frutu de una colpèvole voluntade de ingannu.
Totu cussu chi mi so acatadu de àere naradu diat pòdere àere meda sensu o nde àere pagu. No mi cunvinchet de su totu, proite mi frullat in mente fintzas una speculatzione chi diat cundùere a cunclusiones opostas chi inoghe e immoe bos risparmio.
Ma no esito a espònnere a chie mi sighit fintzas custos dubbios meos, proite bìvere in sa veridade significat fintzas nàrrere cussu chi si pensat de cussu chi si est iscritu o si est pensadu.

Roberto Quaglia