a stän entränd int l'êra dla veritè. An sò s'sta frèṡ la âbia bän säns, mo am divertéss ciapèr in consideraziån l'ipåteṡi ch'äla la âbia säns. Csa a intànd dîr? A vdrän tra påch. Mé istàss a cunfîd d'aprànder dali mî stàssi parål s'ala diciaraziån inizièl i psaràn gnîr drî argomänt ch'i la legitiméssen almänc in pèrt.
A stän dånca entränd int l'época dla veritè. Par tótta la stòria dal månnd la veritè l'é stè såver tótt un ât ed fêd. Chiónqued al diṡéss qualsîasi cåsa al psêva sucesivamänt smentîr tótt, proponänd una så nòva veritè in sostituziån ed cla vècia uramâi scòmoda. L'êra fâzil crédder a una nòva veritè ch'la s sostituêva a una precedänt, parché ed quassta an armanêva trâza int la realtè, fòra che int la memôria ed chi al s ostinéss a arcurdèr. Mo quand arcurdèr l'êra scòmod o sconveniänt, dscurdèr l'êra faziléssum. Dal pasè an armanêva prasapåch gnínt. S'al manchèva quèl ed scrétt, d'una veritè pasè al psêva an armanair gnínt dal tótt. "Verba volant", as diṡêva difâti. Äli parål äli vénnen fòra dala båca e sóbbit äli vålen vî e äli s dispêrden par sänper, e chi l'à in quèlch ed låuri cardó an psrà mâi a èter dimostrèr che cäli quèlch un dé dabån äli eṡisténn.
Incû an é pió acsé. La eṡésta la registraziån audioviṡîva d'imâgini e sån. La eṡésta la televiṡiån.
Personâg̈ públich ed spécco culturèl e polético an én tèl s'an "eṡésten" brîṡa dänter ala Televiṡiån. E l'ambiänt mâgich dla televiṡiån al gh à una propietè dabån surprendänt: al på arcurdèr e ripropårr tótt quall ch'al séppa capitè a l'intêren ed sé. Una diciaraziån fâta an på pió gnîr negè, parché la minzågna la gnarévv ṡmascherè facilmänt, riproponänd l'imâgin dal mentidåur durànt l'ât istàss ed mentîr. Int l'época modêrna, par chi al âbia spécco públich e al séppa dånca pèrt dl'Univêrs Televiṡîv, Verba Non Volant Pió.
A sän såul ai inézzi dl'êra dla veritè, mo bèle äli prémmi véttimi i câschen e an s rialzaràn brîṡa acsé facilmänt. Véttimi ilûster, grand (ex-grand) polético, mo brîṡa såul låur. La vòia ed veritè la crass irresistébbil int i telespetatûr, ważvàira int la societè. I an suzès äli acsé détti trasmisiån ed "televiṡiån-veritè", ch'èter an én ch'al råz embriån ed quall ch'al srà la televiṡiån dal futûr. Mo i antîgh critêri stålidamänt i reséssten, e aroché int äli så obsolêti trincê la pió granda pèrt di prográma televiṡîv fondè in vatta ala finziån (dånca in vatta ala minzågna lécita) ancåura i pervêrsen, pûr sänper ed pió inevitabilmänt anuiänd.
La reiteraziån audioviṡîva ed rituèl minzågni la métt ineluttabilmänt a nûd la så natûra d'elemänt ireèl, rendänd vî vî sänper pió difézzil la sospensiån dl'incredulitè ch'la consént al spetatåur ed żåveres dal spetâcol ch'al osêrva.
In parål pió påveri, as s abitua al fât ch'quall ch'as vadd al séppa tótt "par finta", e alåra la pâsa la vòia ed vàdderel. Par contrastèr st'asuefaziån, in zinematografî i én uramâi prasapåch indispensâbil i "efèt spezièl", ważvàira l'espediänt ed mostrèr quèl ed fént in un môd ch'ancåura al consénta al spetatåur l'eṡercézzi dla sospensiån dl'incredulitè. In televiṡiån, una soporîfera anc s'ṡberluṡänta minzognêra trasmisiån ed varietè la s ânima såul mediànt irriveränt exploit ed sparó personâg̈ ch'bèle i vîven e i âgéssen int la granda Veritè dal futûr. L'é la categorî di Grillo, di Benigni, par intàndres. Brîṡa di "cåmich". I cåmich in säns strétt i én destinè a sparîr anca låur, parché an faràn pió rédder. La reiteraziån di båls schêma dal så fâls e artefât umoréṡum la metrà ala fén a nûd la så intrénseca falsitè. Al vîv difâti int la minzågna al cåmich ch'al récita a memôria un copiån fingänd d'improvvisèr cme al polético ch'al sciorén'na minzågni int la fâlsa e zêga convinziån ed psairli in futûr negèr.
L'é la Veritè ch'sänper pió la avénz. As ama o as udéss Sgarbi parché al vîv e al ṡguâza con maestrî int la Veritè. Mo an s arèsta brîṡa indiferänt. As l ama s'as cundivîd la så Veritè. As l udéss s'an s la cundivîd brîṡa. La Veritè an é óna såula. L'é sänzz e confortànt crédder ch'la al séppa, mo äla - ohimé e såver tótt ohivuèter - an é UNA.
Ai é cressänt afeziån, in tótt al månnd, par la Veritè, "bôna" o "catîva" ch'la séppa. L'eviratréssa pió famåuṡa di Stèt Unî, carnêfica dal fâl ed John Wayne, l'é dvantè un'eråina, parché "vaira" in un môd ónich e originèl, anc s'orébbil.
Al Maurizio Costanzo Show l'é la trasmisiån itaglièna ed pió ricgnusó e duradåur suzès parché l'é "vaira" dal inézzi ala fén. Påch impôrta ch'spass trést o noiåuṡ figûr i blateréssen cås bèle détti miglièra ed vôlt. Quall che in asolût al cånta l'é savair che quant as vadd al capita veramänt, e non par finta.
Artéssta particolarmänt âbil a parair vaira i duraràn ed pió, mo i sparìssen anca låur, prémma o dåp, zedänd al pâs a chi, aparänd "vaira" in virtó dal fât d'èserel, al avrà savó fèr dal så èser vaira un dèggn spetâcol.
Mo al câmp indóv sta rivoluziån la srà pió impurtànt l'é par fôrza ed cås al câmp polético. Al suzès ed Funari ch'al insêggna. Funari l'é "vaira", in ognón di istànt in cui al pèr in vatta al video.
I polético dal futûr i duvràn èser sänper pió vaira. Brîṡa necesariamänt pió inteligänt. Såul pió vaira. Una stupiditè "vaira" la srà pió premiè d'una inteligänza "fâlsa". La dopièza malzelè la srà forîra ed ruvén'na. La dopièza bänzelè la durarà såul pió a lóng. La contradiziån la srà azèta, purché la pèra genuén'na e "vaira" e brîṡa un frót d'una culpêvvol volontè d'ingân.
Tótt quant a m sån adè d'avair détt al psrévv avair bän säns o avairen påch. An m convénz dal tótt, parché am frûla in mänt anc una speculaziån ch'la conduṡrévv a concluṡiån opåsti ch'qué e adès av risparmi.
Mo an eṡit brîṡa a espånr a chi al m sêgua anc tèl mî dóbbi, parché vîver int la veritè al significa anc dîr quall ch'as pénsa ed quall ch'as é scrétt o as é pinsè.

Roberto Quaglia