ancheuj i sopòrto nen ij sociòlogh. I-m son butà a riflete sinch minute, e a m'é vnùit an ment che për esse riconossù sociòlogh a basta consegné un cors ëd làurea an sociologìa, visadì avèj assimilà le nossion contnùe an un cèrt nùmer ëd liber prestabilì e avèj passà j'esam relativ a lor (operassion tut d'àutr che problemàtica për na përson-a d'inteligensa normal) A la fin, ël titolà sociòlogh a l'é nen na përson-a ch'a l'abia dimostrà d'avèj capì quaicòs riguard ël comportament dla società, ma na përson-a ch'a l'abia dimostrà d'avèj studià lòn ch'j'àutri a l'han capì riguard ël comportament dla società. Mia definission a podrìa son-é un pòch estremìstica, i lo amëtto. Vardoma antlora la question da n'àutra angolatura: un tal a studia tùit ij liber regolamentar dël cors ëd sociologìa, a oten sò brav certificà ëd sociòlogh, peui a scarabocia maldestr artìcoj ant ij cui a pastocia a la sgenà con ij concet dj'àutri da chiel amprendù, o ancora pes a va a dì quaich frase d'efet an television, o as fa saré për n'ann da sol an na balma për scrive un liber sercand chiel istess, e ecco che soa identità ëd sociòlogh a l'é pienament conclamà e da tùit acetà. An efet, a basta scrive ch'as é sociòlogh an sël biliet da visita, e squasi tùit a-i chërdran. Për tacité j'incrédoj a bastrà sité sà e là a la sgenà Mac Luhan e quaidun d'àutr che i sai nen përchè mi i son nen un sociòlogh.
Pròpi përchè i son nen un sociòlogh, i-m son ambatù an quaich mia riflession che da gnun sociòlogh - ohimé - a m'é mai fin-a adess càpità ëd sente, e ch'adess i riferisso a ti, car Maurizio Costanzo Show, e a chionque, tramite ti, ëd ste mie frase mai a fussa bersaj.
Ël such a l'é sempi e d'aparensa banal assè, e as riassum an na frase ch'a dis tut e a dis gnente: "LA TELEVISION A L'É LA RELIGION MODERNA."
Bela scoverta, a diran an tanti. Ma fërmoma-se nen an superfìce, i diso mi, e analisom-ne j'implicassion. Prima ëd tut: a còs a l'é servìa, a serv e a servirà sempe, an minca temp e leugh dël mond, qualsëssìa religion? Gnun sofism o rispòste tortuose, për piasì! Na sola rispòsta ciàira, sempia, pragmàtica, inconfutàbil: "La religion a serv a fornì a la popolassion ij modej comun ëd comportament."
It peule ciamé-je com it veule: ética, moral, valor ecc. La sostansa a l'é l'istessa. An minca temp e leugh dël mond la religion a serv për comuniché a la gent com a venta comportesse. Chionque a l'abia dabon fej an soa religion, as comporta com soa religion a prescriv.
La religion a l'é indispensàbil për l'organisassion social, e chi ch'a pensa ël contrari a l'é un tòta e i lo dimostrerai tra pòch. A esisto nen, né a son mai esistùe, società uman-e sensa religion. A-i é a riguard vàire confusion ëd termin, dàit che mach le religion tradissionaj a comparisso ancheuj com taj a chionque ëd nojàutri (ma a l'é nen sempe stàit parèj; ancheuj ël cristian a sa che ëdcò ël maomëttan a l'ha na religion; sécoj fa, ël non-cristian a l'era për ël cristian mach un infedel nen degn ëd vive, e an efet a l'era vàire popolar la guèra santa, ancora ancheuj popolarìssima tra j'islàmich) Le religion non-tradissionaj, nopà, a son ancora nen ëstàite riconossùe com religion a tùit j'efet. La pì recenta e potenta tra le neuve religion non-tradissionaj a l'é la Television, e gnun a n'ha ancora pijà e esprimù pùblicament pien-a cossiensa.
Ij sociòlogh a blateran riguard l'evidenta considerassion che la Television a sia ël pì potent strument ëd comunicassion ch'a sia mai esistù. Sòn a l'é ver. Ma a l'é mach l'ancamin.
An tanti dij pais anté la Television a l'é pì dilagà, la religiosità popolar tradissional as é fòrtament sbassà. Përchè? Lòn ch'i son drè a scrive, com già dit, a veul nen esse (com an efet a l'é nen) un sagg sociològich an sle relassion esistente tra television e sens religios, ma na lettera al Maurizio Costanzo Show anté sempliciament as vòlta la lus dla cossiensa coletiva an na diression fin-a adess pòch batùa. Vàire e tròpe smijanse as ritreuvo ant ij comportament ëd chi a sia devòt a na religion tradissional e ëd chi a sia devòt a la Television, për liquideje com coincidense. Che smijanse? Beh, provoma a dëscurvìne quaidun-a ansema:

• IJ MODEJ COMUN ËD COMPORTAMENT: Com già dit, chionque a sia devòt a na religion, da chila a tira ij sò modej ëd comportament. A càpita ai cristian, ai budista e ai maomëttan. E parèj an efet a càpita ëdcò ai telespetator: lor a cato ij prodòt reclamà an Television, a còpio le batùe ëd spìrit dai cabaretista Televisiv, a men-o l'àuto con la spericolatëssa con cui as men-a an Television (parèj causand, për esempi, le famigerà strage dël saba sèira), a amprendo a eserssité la violensa con la noncuransa con cui a l'é eserssità an Television (com l'altrimenti dëspiegà fenòmen dl'iperviolensa minoril an America a dimostra), a plasmo soe preferense sessuaj an sël model dël vast catàlogh ëd sex-symbols disponìbil ant l'univers Televisiv, e parèj via.
• IJ DÒGMA: Chionque a sia devòt a na religion, a na aceta irefletusament ij dògma. Ij devòt ant la Television, a chërdo dogmaticament a lòn ch'a-j ven dit ant ël telegiornal (ij pì smalissià as compiaso ëd chërde a un cèrt telegiornal pì che a n'àutr, ma la sostansa a cambia nen). Emblemàtica a l'é a tal propòsit la célebra frase, dovrà për dimostré la veridissità d'n'informassion: "A l'ha dit la television..."
• LA "TRANCE": Caraterìstica ëd minca fedel durant la fonsion religiosa a l'é sò tombé an stat ëd trance. A càpita a budista, catòlich, islàmich e zulù. A càpita ëdcò a chi a l'é immers an un programa televisiv. Vardand la television as dëscòlega da soa realtà individual e ël servel a emet onde alfa (segn inconfutàbil d'n'alterassion dlë stat ëd cossiensa). Com an gesia con sò dé, dëdnans a la Television as identìfica con l'oget ëd soa venerassion, visadì ij përsonagi Televisiv. Quand l'identificassion a riess nen as cambia canal (as vòlta a n'àutr sant), ma as sòrt nen ëd gesia, visadì as smòrta nen la Television. As recor a lë zapping quand as sa pì nen a che sant voté-se.
• ËL RISPET ËD L'AUTORITÀ SACERDOTAL: Qualsëssìa autèntich fedel ëd qualsëssìa religion as acostrà tramand a chi a ancarna ël sìmbol ëd sò cult, visadì l'autorità sacerdotal. A osservé ij tramoli, ij balbossé e la solennità interior ëd chionque as treuva a tu për tu con soa selebrità Televisiva preferìa, a smija nen ch'a-i sio dùbit ch'as trata dël midem e idéntich fenòmen mental.
• L'ERESÌA: Un-a dle caraterìstiche ëd qualsëssìa religion ch'a sia talment potenta che ij fedej a na l'abio n'esperiensa parèj assoluta da nen esse për gnente consapèivoj ch'as trata d'na religion, a l'é cola ëd prodùe ël fenòmen dl'eresìa, visadì l'impietosa demolission ëd chionque a dimostra nen ant ij fàit d'esne seguas. A l'é càpità - con cite varianti - ant ël Catolicism e ant ël Nazism, e ancora adess a càpita - an mzura diferenta - ant le neuve religion non tradissionaj, com l'arserca siientìfica, la psicanàlisi (I ripijeroma prima o peui, an quaich d'àutra lettera - o pura nò... chi lo sa? - l'argoment che ëdcò la siensa, com la psicanàlisi - ch'siensa a l'é nen - a sio, sostansialment, struturà nen vàire diferentement an confront a le religion tradissionaj.), e la Television. Ch'a preuva ël letor, se a mie paròle a chërd nen, a fé finta con ij sò interlocutor ëd nen savèj còs a sia ël Maurizio Costanzo Show, ël Telegiornal, ëd nen savèj chi ch'a sio pippobaudo, mikebongiorno, mauriziocostanzo, sgarbi... Insistend a oltransa, con chionque, ëd nen savèj assolutament chi o còsa le sudìte divinità a sio, as vagnerà la fama d'individ "stran", asociaj, ch'a fan finta d'esse mat o nopà a lo son. An curt, as ritroverà completament emarginà. A l'é ël march dl'eresìa moderna. Contut, squasi gnun ëd nojàutri a l'ha mai vist le sudìte divinità con ij sò euj... dal viv! Chile a alògio ant ij nòstri servej dàit ch'i cheujoma soa essensa an Television, parèj com ël bon cristian a cheuj l'essensa ëd Dé an Gesia. Dàit che l'essensa Televisiva a l'é pì fàcil da cheuje che cola eclesial, an cant a l'é coredà d'ótime imàgin a color e son convincent (adess ëdcò stereo), la religion Televisiva a l'é drè a soplanté completament cola eclesial tradissional.

  La pì gròssa fòrsa dla religion Televisiva a l'é che tùit ij sò fedej - ch'ëdcò pì o men a san còs a sia na religion - nen a l'han cossiensa ch'as trata d'na religion, e a na son donca devòt com ëd pì a podrìo nen. Con sòn i tiro nen conclusion moraj an sla magior o minor "bontà" dla religion Televisiva. Bontà e Cativèria a son categorìe ìnfide, ch'a rischeuto mai unità ëd giudissi. Sensa dùbit a dovèisso comparì "cativ", a j'erétich torturà da l'Inquisission Cristian-a, ij sacerdòt ëd Santa Mare Gesia, ch'a-j torturavo nen për pròpia cativèria, ma për genuin-a convinsion che ij "cativ" a fusso j'àutri.
  La religion Televisiva a l'é né bon-a, né cativa, combin che an chila as peula esse cheujù sia ël Bin che ël Mal. La Television a forniss ancheuj a tùit nojàutri ij modej comun ëd comportament. A mostra ël valor dl'ecologìa (valor dël tut assent an tùit ij pais anté la Television a l'abia nen a longh promovù), ma ëdcò ël valor dla violensa (a l'é sòn për quaidun, mi comprèis, un valor negativ, ma për d'àutri un valor positiv, tant a l'é ver ch'a ven da tanti con fierëssa eserssità). A mostra ël valor dij drit sivij, ma ëdcò ël valor dij dover consumìstich, condissionand-ne a dovèj consumé, consumé, e sempe pì travajé për pì consumé. A mostra ël valor dla lealtà spòrtiva, ma ëdcò dla guerija tra tiforìe, stigmatisand-la a paròle, ma al midem temp promovend-la, fasend-ne un mit negativ dla trasgression. A mostra ël valor dla solidarietà, ma ëdcò col dël rampantism, dla richëssa a tùit ij còst. A mostra ël valor dël Catolicism, tnend-ne agiornà an sj'orassion papaj, ma ëdcò ël valor d'na vision esclusivament genital dël sess, rendend-ne disponìbij mijàra ëd videocassëtte pòrno. A mostra ël valor d'esse com madreteresadicalcutta, ma ëdcò ël valor dël consumism sentimental a l'americana.
  It capisse, car Maurizio Costanzo Show, com a stan le ròbe? La magior part dij nòstri valor e ëd nòstre convinsion an son al dì d'ancheuj fornì da la Television, pròpi com an j'ero na vira fornì dal timor ëd Dé. Ma la Television a esist da pòch temp, da pòchìssim temp. La magior part dj'italian a l'é chërsùa sensa ël timor dla Television, e na conversion an età adulta a val nen na fej radicà fin dai prim agn ëd vita. Ij ver e autèntich adept assolut a la religion dla Television a son mach ij fieuj ch'a son ancora drè a chërse... e a l'é donca ant la società dël doman, quand tùit a saran chërsù fin dal prinsipi ant ël timor Televisiv, ch'i vëddroma a pien j'eclatant efet dla rivolussion an at...
  Speculé a l'é lécit, divertent e dle vire doveros, car Maurizio Costanzo Show. A sarà an n'àutra lettera, miraco, ch'i-m sbisarerai a speculé an su com a sarà la società futura, quand la Television a regnerà sovran-a tra le religion dël mond, un regn parèj assolut che ij sùdit a-j ubidiran a l'orba, con devossion pari a cola ch'd'àutri sùdit, an d'àutri temp, a nurìsso anvers sò re, sò papa, o anvers lë strion dël vilagi. Cossient mach ëd l'incolmàbil diversità geràrchica ch'a-j separerà dai sò neuv déj.

  Roberto Quaglia

  ---