scusa se i tìtolo la lettera com a l'ha fàit umbertoeco con sò liber, ma tant col tìtol a-i intrava gnente con sò liber parèj com ugualment a-i intra gnente con mia lettera. Chiel an soa sapiensa e mi an mia ignoransa i l'oma fàit la midem ròba.
Ëd tant an tant ch'am droca l'euj an su tante ëd cole mie lettere tute pien-e ëd paròle ch'i capisso nen e frase ch'i capisso ëdcò men dle paròle, i penso ch'a-i va pròpi che quaich vira at scriv ëdcò quaidun com mi, pì sempi e ëdcò sincer, almanch i chërdo. Mi i lo sai ch'am diso ch'i son pròpi la midem përson-a ch'a scriv ëdcò tute cole lettere parèj complicà, e am dëspias combin ch'i sia content. E as vëd benissim ch'i lo sai përchè già al prinsipi i diso ch'am droca l'euj an su le mie lettere, donca as capiss ch'mi i sai ch'a son mie, o comsëssia i lo capisso mi e sòn am basta.
I l'hai lesù na vira ant la carta d'un ciculatin che nojàutri tùit (le përson-e) i soma ëdcò vàire identità tute an na vira o pitòst a turn. A l'ha quaicòs a che fé con la pissicanàlisi, cola siensa anventà da Froid. Për mérit ëd Froid mi antlora i sai che quaich vira i scrivo le ròbe tute complicà, con ëdcò le paròle difìcij e le frase ancora ëd pì, e le d'àutre vire com ancheuj i riesso nen a capì n'acca ëd lòn ch'i-m ricòrdo ch'ëdcò i l'hai scrit mi. A l'é bufo, ver, car Maurizio Costanzo Show?
I l'hai vist ant la television un bel film ch'as ciamava "I due mondi di Charlie", ch'a parlava d'un fòl ch'a-j fan na cura për vnì la përson-a pì inteligenta dël mond e chiel a la ven dabon, ma a la fin a torna fòl, e quand a torna fòl as ricòrda però ch'a l'era ëstàit inteligent, e ëdcò s'a capiss gnente ëd cole paròle e frase ch'a l'ha scrit da inteligent ël fàit d'esse ëstàit inteligent an pias l'istess ëdcò adess da fòl. Mi i l'hai vist ël film, ma i-m ricòrdo che la përson-a ch'i son da inteligent (tut sòn a l'é stran, ver?) a l'avìa ëdcò lesù ël liber, ch'as ciamava e miraco as ciama ancora "Fiori per Algernon". Se për cas a-i é quaidun inteligent ch'a les i-j consijo ëd lese ël liber, për tùit j'àutri com mi a l'é mej vardé ël film che tant la stòria a l'é l'istessa e a va ëdcò a finì ant l'istess mòd. L'autor dël liber as ciama Daniel Keyes, i lo diso përchè a tò show as usa dì ij nòm ëd coj ch'a scrivo ij bej liber, e ëdcò se mi i-j hai nen lesù ij liber ch'ti't dise sempe ch'a son bej mi i-i chërdo dabon ch'a son tùit motobin bej përchè am lo l'ha dit mè portié ch'a s'antend.
Mia vita a l'é bela, car Maurizio Costanzo Show. I son content d'esse la përson-a ch'i son, e i son content d'esse ëdcò cola ch'i son nen. I spero ch'i sia nen drè a fé confusion. I veuj dì ch'am pias ëdcò che quaich vira i son inteligent (i chërdo che j'inteligent a son coj ch'a parlo con le paròle tute difìcij e le frase ancora ëd pì), përchè i son convint ch'esse inteligent a deuv esse na ròba bon-a. A-i é però na ròba ch'am da un pòch ëd fastidi, an cost fàit d'esse inteligent a turn. Mi i-m sento mi midem, naturalment, e i sai ch'sòn a l'é giust përchè se un as sent nen chiel istess an pràtica a l'é malà, i chërdo che ëdcò sì a-i sia lë sampin ëd Froid. Dàit ch'i son inteligent a turn, e adess i lo son nen, mi i-m ciamo còs a càpita con mi quand i son nen mi? La carta dël ciculatin a dis ch'i soma tùit vàire përson-e, sòn i l'hai capì. E antlora, quand mi i son nen mi midem përchè i son quaidun d'àutr (për esempi l'inteligent), anté i vado a finì mi? (visadì lòn ch'i son adess?) Sta ròba i deuv dì ch'am da un pòch ëd fastidi. I spero ch'i pense nen ch'i sia inteligent a mè dëspet.
Quaich vira miraco i son ëdcò pì sempi che ancheuj, ma i lo sai nen. Chi sà se quand i son inteligent i-m ricòrdo ch'mi i son ëdcò parèj com adess, visadì motobin mej (umanament parland), ma pì sempi.
Quand i son com i son adess i-m ciamo ëdcò còsa a veul dì esse inteligent, esatament. E se un as studia a memòria tute le paròle difìcij e ëdcò le frase ch'a venta savèj për esse inteligent, dòp a veul dì che parèj as é vnù inteligent? I-m ciamo se i-m ciamo ste domande ëdcò quand i son inteligent, e se naturalment am riva la rispòsta dàit ch'antlora i son inteligent. E i-m ciamo se quand i son inteligent i-m ciamo se quand i son com adess i-m ciamo la midem domanda ch'i-m son ciamà. I son motobin stupidòt, ver?
Mi i-i penso parèj tant che ormai i na son sigur ch'a dovrìo dé un certificà për esse inteligent. Visadì an pràtica ch'as va a l'anàgrafe e com as ciama për savèj soa data ëd nassita e la residensa e s'as é marià e cole ròbe lì, as ciama ëdcò s'a-i é soa inteligensa o pura nò. A m'han dit ch'an America a lo fan, ma là a son anans an su tute le ròbe. A sarìa còmod për tùit savèj s'as é inteligent o pura nò o pura miraco (a l'é ver: a peul desse ch'as peul esse "miraco" inteligent, com ëdcò le përson-e sensa fissa dimòra as sa nen anté ch'a stan, contut da quaich part a stan ëdcò lor). Na përson-a ch'a va a l'anàgrafe a-j ciama un certificà d'inteligensa e parèj peui a sa esatament s'a l'é inteligent ëd sigur, s'a lo l'é miraco o pura s'a lo l'é nen. A sarìa un bel progress sivil. A podrìo scrivlo ëdcò an sla carta d'identità. Tùit a peulo vëdde sùbit ch'i l'hai j'euj e ij cavèj maron, ëdcò sensa lese an sla carta d'identità "euj: maron", "cavèj: maron". A sarìa pì còmod se nopà ëd ste ciorlerìe a-i andrìa scrit "inteligent: sì/nò/miraco" (naturalment nen tùit e tre ansema se i soma nen al pont da bel prinsipi).
Ma antlora a mi còs a dovrìo scrive an sla carta d'identità? Mi i sai ch'i son nen inteligent, përchè i son nen stupid, i son mach sempi. Ma i sai ëdcò che an d'àutri dì nopà i lo son, sempe për colpa ëd Froid e soe teorìe. Antlora còs a-i devo scrive an sù sta carta? "Inteligent: un pòch sì e un pòch nò"? Ma a sarìa nen ver. Mi i son nen un pòch inteligent e un pòch nò. A l'é ch'i son vàire përson-e, o almanch pì d'un-a, com Froid a mostra. Na përson-a ch'i son i sai ch'a l'é inteligenta, n'àutra përson-a ch'i son (tra l'àutr pròpi an cost moment) i sai ch'i lo son nen (inteligent). Antlora sòn a veul dì che miraco i l'hai da manca ëd pì d'na carta d'identità? Ma a l'é nen vietà avèj pì d'na carta d'identità? A l'é nen obligatòri esse mach na përson-a? I chërdo pròpi ëd sì e antlora i son fòra-lege, ma i lo faso nen apòsta. E s'a-m cùcio antramentre ch'i faso cost reàt, còs a-m faran? E s'a cùcio la përson-a ch'mi i son quand i son inteligent? Mi i penso ch'a l'é tuta colpa dla përson-a ch'mi i son quand i son inteligent. A dovìa penseje chiel a arzòlve cost afann, dàit ch'a l'é apopunto inteligent. Che colpa i n'hai mi, dzurtut a sò confront? Miraco, però, a l'é pròpi përchè a l'é inteligent ch'a deuv sempe pensé a quaicòs d'àutr. Se chiel a pensa lòn ch'i penso mi, a veul dì ch'a l'é nen tant inteligent. E antlora chi ch'an salva? I-i capisso pì gnente. Quaidun am peul giuté?

Roberto Quaglia