I continuo a noté che da ti as parla ëd tut, fòra che ëd fantasiensa. Parèj, a benefissi dl'Umanità Italian-a, ëd cui usualment it ses paladin ti pì che tanti d'àutri, i-m treuvo nopà costrèit a parléne un pòch mi. Còs a l'é la fantasiensa? Com a l'é nassùa? Quand a l'é nassùa? Përchè a l'é nassùa? Partoma da l'ancamin, visadì dal sécol passà.
Ant ël mond ocidental, fin-a a la rivolussion industrial dël disneuvésim sécol, ël futur dla società a l'era për l'individ n'"ambient" ch'a dëstava nen particolar curiosità. Ël progress tecnològich a trasformava già da milenni la società - a l'é ver - ma lë svilup, pur acelerand continuament, a l'era mai stàit facilment përsepìbil da l'individ an prima përson-a. Ant l'arch d'na vita uman-a, a j'ero bin pòchi o adritura nuj ij progress tecnològich e le relative trasformassion dël vive quotidian che la società a produsìa. As nassìa e as anvegìa an un mond ch'a cambiava tròp lentament përchè as riessèissa a ancorzse che l'onda dël cambiament a sarìa proseguìa dëdlà ëd soa mòrt. Ël fieul d'un savaté a amprendìa ël travaj dël pare për peui un dì trasmëttlo a sò fieul, e a-i era gnun risigh che ant ël fratemp quaidun d'àutr a inventèissa un neuv sistema automatisà për la produssion ëd scarpe. Ël futur tecnològich a esistìa nen, a livel dla cossiensa comun-a. Lòn ch'a l'era, a sarìa sempe stàit ëdcò an séguit. Le sporàdiche invension ch'ëdcò, ant ij milenni, a l'avìo fàit fé pass da gigant a la specie uman-a, a j'ero considerà ecession miracolose a na régola d'immutabilità dla tecnologìa. Le invension dl'umanità, rare ant ël cors d'na vita uman-a, a j'ero assimilà com na magìa ch'improvisament a dventèissa possìbil, e donca acetà com na neuva nòrma, un prodigios travàgoard rivà dëdlà dël qual gnente ëd neuv a peul pì vnì inventà.
Ël Regn dl'Ignòt a l'era donca nen sìa ant ël futur (ch'la cossiensa comun-a as imaginava squasi idéntich al present), ma an d'àutri leugh, an n'àutr leugh. A l'era an d'àutri leugh, an un pais lontan, dëdlà dij confin dël mond conossù, ant ël Regn dij Cej e an mila àutre località imaginarie ch'as consumavo mirabolante aventure e alien-e vicende. L'imaginassion, ant ij sognador ch'na potenta imaginassion a l'avìo, a esplorava sempe ant lë spassi e mai ant ël temp, dàit ch'a l'era amissìbil che a leugh lontan a podèisso corisponde ignòt contest, (dòp-tut, ëd tant an tant quaidun a tornava da longhìssim viagi contand ch'efetivament a esistìo leugh completament divers dai sò, abità da përson-e con facie us e costum divers assè), ma a l'era assolutament inamissìbil che a moment temporaj lontan (ant ël futur, evidentement) a podèisso corisponde contest diferent da col present. A dimostrassion ëd tut sòn as considera tuta la literatura fantàstica scaturìa da l'umanità për milenni: a-i é squasi nen trassa ëd narassion anté l'alienità dël contest a sia rapresentà da un spostament dl'assion longh l'ass dël temp, anvers ël futur, antramentre nopà a abondo le stòrie ëd viagi an leugh alien dàit che rémot ant lë spassi.
Cost stat dle ròbe as alterè significativament con la rivolussion industrial dël disneuvésim sécol. L'acelerassion dlë svilup tecnològich a causè trasformassion talment frequente ant la vita dle përson-e, da nen rende pì inamissìbil ël concet che lë svilup tecnològich a l'avrìa podù an futur trasformé ulteriorment la vita dle përson-e.
Ël riflèss ëd sòn an sla literatura a fu ch'a nassè la fantasiensa (an inglèis, pì pròpriament: science fiction, visadì literatura ëd siensa). Mary Shelley (la fomna dël célebre poeta) a ipotisè che ij progress ant la biochìmica e ant la chirurgìa a l'avrìo un dì consentì ëd rigeneré an laboratòri la vita, e a scrivè Frankenstein. Jules Verne, pur restand ancorà a la tradission ch'a arsercava l'alienità an d'àutri leugh, midiant viagi, a ipotisè ch'a sarìo stàit ij progress tecnològich a rende possìbij ij sò viagi ant ij leugh pì disparà. H.G. Wells, ispirà da la convinsion siientìfica dl'època che Marte a podèissa ospité vita estraterèstra, a scrivè "La guerra dei mondi", ël prim roman ant ël qual la tèra a venèissa invadùa da estraterèstr. Ant ël 1926 Hugo Gernsback, ant j'USA, a fondè la prima rivista specialisà an literatura ëd fantasiensa, ma a fu mach con l'irussion ëd John Campbell Jr., ant ël 1938, a la guida dla rivista Astounding Stories, ch'na neuva e foltìssima schera ëd scritor as formè, dand ël via a cola ch'a fu sucessivament ciamà "L'età d'òr dla Fantasiensa". Ricordoma, ëd sta neuva generassion d'autor, tre nòm ch'miraco i l'avreve già sentù: Isaac Asimov, Robert Heinlein, Arthur Clark. An sta fase, ij tema dominant dle stòrie a dventèro, për la prima vira, estrapolassion rigorosament siientìfiche riguard ël futur progress dla técnica. La sconcertanta esplosion dla bomba atòmica an sù Hiroshima a spieghè inequivocabilment al mond che ël futur a l'era già ancaminà, e sempe pì gent as anteressè a la fantasiensa për serché ëd capì com ël futur a sarìa podù esse.
Peui a fu inventà la television. Ij letor ëd narativa tradissional a abandonèro an massa ij liber për dedichesse a sò neuv e imperitur passatemp. Ma ij letor ëd fantasiensa a aumentèro, e parèj ëdcò j'autor.
Da la sconda metà dj'agn sinquanta an peui, e për tùit j'agn sessanta, la fantasiensa a intrè an na neuva fase, ch'a fu ciamà "New Wave". Le stòrie an sla siensa e ij siensià a j'ero pì nen al sènter dl'atension. Protagonista dla neuva fantasiensa a dventè la gent comun-a, ch'a subìa j'efet dij progress tecnològich. Le estrapolassion dij scritor a j'ero pì nen limità a le pure invension tecnològiche, ma as aventuravo ëdcò ant la sociologìa e ant la psicologìa. La fantasiensa a l'era chërsùa e madurà, as era arichìsse. A l'avìa prepotentement fàit irussion ant ël camp la sàtira social.
Ant j'agn otanta a nassè ël moviment cyberpunk, ancora adess rigojos, ciamà ëdcò neuromàntich (da Norman Spinrad). Përsonagi neuromàntich, ant ij roman cyberpunk com dëdfòra ëd lor (ël moviment cyberpunk a l'é an efet tracimà dai sò àrgin literari për dventé un fenòmen social), a son dëspess na neuva generassion ëd rebej tecnologisà. Lë sfrenà svilup dl'informàtica a andus an pì a chërde ch'an futur ël concet istess ëd realtà a na peula vnì completament trasfigurà, e le estrapolassion a cost riguard donca a fiòco. La "Realtà Virtual" a l'é për nojàutri ancora mach un videogame, ma an futur...
La fantasiensa as fërma nen sì. Nojàutri nopà sì.

Roberto Quaglia