Sigo a notare chi a tie si faeddat de totu, francu de fantasièntzia. Gasi, a benefìtziu de sa Umanidade Italiana, de sa cale solitamente ses palatinu tue prus de medas àteros, mi agato imbetzes custrintu a nde faeddare unu pagu deo. Ite est sa fantasièntzia? Comente est nàschida? Cando est nàschida? Proite est nàschida? Partimus dae s'inìtziu, est a nàrrere de su sèculu coladu.
In su mundu otzidentale, finas a sa rivolutzione industriale de su deghenoveanu sèculu, su venidore de sa sotziedade fiat pro s'indivìduu un "ambiente" chi no dèsigat particulare curiosidade. Su progressu tecnològicu trasformaiat giai dae millènnios sa sotziedade - est beru - ma su isvilupu, fintzas atzelerende continuamente, no fiat mai istadu fàtzile pertzepìbile dae s'indivìduu in prima persone. In s'arcu de una vida umana, fiant bene pagos o fintzas nullos sos progressos tecnològicos e sas relativas trasformatziones de su bìvere cotidianu chi sa sotziedade produiat. Si naschiat e si invietziat in unu mundu chi cambiaiat tropu lentamente proite si resessiat a s'acatare chi s'onda de su càmbiu diat èssere sighida in dae là de sa morte pròpia. Su fìgiu de unu scarpàrgiu imparaiat su traballu de su babbu pro poi una die lu trasmìtere a su fìgiu pròpiu, e no b'aiat perunu riscu chi in su mentras calicunu àteru imbentaret unu nou sistema automatizadu pro sa produtzione de iscarpas. Su venidore tecnològicu no esistiat, a livellu de sa cussèntzia comuna. Su chi fiat, diat èssere semper istadu fintzas a pustis. Sas isporàdicas imbentziones chi fintzas, in sos millènnios, aiant fatu fàghere passos de gigante a sa ispètzie umana, fiant cunsideradas etzetziones miraculosas a una regula de immutabilidade de sa tecnologia. Sas imbentziones de s'umanidade, raras in su cursu de una vida umana, fiant assimiladas comente una magia chi improvisamente deveneret possìbile, e gasi atzetadas comente una noa norma, unu prodigiosu traguardu raghiuntu in dae là de su cale nudda de nou podet prus bènnere imbentadu.
Su Rennu de s'Ignotu no fiat gasi situadu in su venidore (chi sa cussèntzia comuna s'immaginaiat belle idènticu a su presente), ma in àteru logu, in un'àteru logu. Fiat in àteru logu, in unu paisu atesu, in dae là de sos cunfines de su mundu connotu, in su Rennu de sos Chelos e in mìgia àteras localidades immaginàrias in ue si cunsumaiant mirabolantes aventuras e alienas vicendas. Sa immaginatzione, in sos sonnadores chi una potente immaginatzione teniant, esploraiat semper in su ispàtziu e mai in su tempus, proite fiat ammissìbile chi a logos atesos podèrent currispòndere ignotos cuntestos, (a pustis de totu, onni tantu calicunu torraiat dae longhìssimos viàgios contende chi efetivamente esistiant logos completamente diversos de sos suos, abitados dae persones cun caras usos e costùmenes diversos meda), ma fiat assolutamente inammissìbile chi a momentos temporales atesos (in su venidore, ovviamente) podèrent currispòndere cuntestos diferentes de cussu presente. A dimustratzione de totu custu si cunsìderat tota sa literadura fantàstica iscaturida dae s'umanidade pro millènnios: no b'at belle tràtzia de narratziones in ue s'alienidade de su cuntestu siat rapresentada dae unu ispostamentu de s'atzione a longu de s'asse de su tempus, cara a su venidore, mentras imbetzes abbondant sas istòrias de viàgios in logos alienos proite remotos in su ispàtziu.
Custu istadu de sas cosas s'alterheit significativamente cun sa rivolutzione industriale de su deghenoveanu sèculu. Sa atzeleratzione de su isvilupu tecnològicu causheit trasformatziones talmente frecuentes in sa vida de sas persones, de no rèndere prus inammissìbile su cuntzetu chi su isvilupu tecnològicu diat àere pòdidu in venidore trasformare ulteriormente sa vida de sas persones.
Su riflessu de custu subra sa literadura fiat chi naschet sa fantasièntzia (in inglesu, prus pròpiamente: science fiction, est a nàrrere literadura de sièntzia). Mary Shelley (sa mugere de su cèlebre poeta) ipotizeit chi sos progressos in sa biochìmica e in sa chirurgia diant àere una die cunsentidu de rigenerare in laboratòriu sa vida, e iscrieit Frankenstein. Jules Verne, fintzas abbarrende ancoradu a sa traditzione chi chircaiat s'alienidade in àteru logu, mediante viàgios, ipotizeit chi diant èssere istados sos progressos tecnològicos a rèndere possìbiles sos viàgios suos in sos logos prus disparados. H.G. Wells, inspiradu dae sa cumbintzione scientìfica de sa època chi Marte poderet ospitare vida estraterrestre, iscrieit "La guerra dei mondi", su primu romanzu in su cale sa terra beneret invàdida dae estraterrestres. In su 1926 Hugo Gernsback, in sos USA, fundeit sa prima rivista ispetzializada in literadura de fantasièntzia, ma fiat isceti cun s'irrutzione de John Campbell Jr., in su 1938, a sa guida de sa rivista Astounding Stories, chi una noa e foltìssima schiera de iscritores si formheit, dende su via a cussa chi fiat a pustis giamada "L'età d'oro della Fantascienza". Arregordamus, de custa noa generatzione de autores, tres nòmines chi forsis ais a àere giai intesu: Isaac Asimov, Robert Heinlein, Arthur Clark. In custa fase, sos temas dominantes de sas istòrias devenèint, pro sa prima borta, estrapolatziones rigorosamente scientìficas subra su venidore progressu de sa tècnica. Sa sconcertante esplosione de sa bomba atòmica subra Hiroshima ispiegheit inequivocabilmente a su mundu chi su venidore fiat giai incumintzadu, e semper prus gente s'interesseit a sa fantasièntzia pro chircare de cumprèndere comente su venidore diat àere pòdidu èssere.
Posca fiat imbentada sa televisione. Sos letores de narrativa traditzionale abbandoneint in massa sos libros pro si dedicare a su nou e imperituru passatempus issoro. Ma sos letores de fantasièntzia aumenteint, e gasi fintzas sos autores.
Dae sa segunda metade de sos annos chimbanta in susu, e pro totu sos annos sessanta, sa fantasièntzia intreit in una noa fase, chi fiat giamada "New Wave". Sas istòrias subra sa sièntzia e sos iscientziados no fiant prus a su tzentru de s'atentzione. Protagonista de sa noa fantasièntzia deveneit sa gente comuna, chi subiat sos efetos de sos progressos tecnològicos. Sas estrapolatziones de sos iscritores no fiant prus limitadas a sas puras imbentziones tecnològicas, ma s'aventuraiant fintzas in sa sotziologia e in sa psicologia. Sa fantasièntzia fiat crèschida e madurada, si fiat arricchida. Aiat prepotentemente fatu irrutzione in su campu sa sàtira sotziale.
In sos annos otanta naschet su movimentu cyberpunk, tuttora rigogliosu, giamadu fintzas neuromànticu (dae Norman Spinrad). Personàgios neuromànticos, in sos romanzos cyberpunk comente foras de issos (su movimentu cyberpunk est difatis tracimadu dae sos àrghines literàrios suos pro diventare unu fenòmenu sotziale), sunt ispissu una noa generatzione de rebeldes tecnologizados. Su isfrenadu isvilupu de sa informàtica induit in prus a crèdere chi in venidore su cuntzetu etotu de realidade nde potzat bènnere completamente trasfiguradu, e sas estrapolatziones subra custu gasi fioccant. Sa "Realtà Virtuale" est pro nois galu isceti unu videogame, ma in venidore...
Sa fantasièntzia no si firmat inoghe. Nois imbetzes eja.

Roberto Quaglia