an na mia lettera ch'i spero ti't l'abie arseivù i l'hai espòst ij trat fondamentaj dla teorìa dla ment bicameral (ëd Julian Jaynes). An d'àutre lettere i l'hai dësvisserà argoment dantorn a l'evidenta importansa che la television a riviss an nòstra società. I indicava la television com nòst prinsipal totem contemporani, com nòstra religion nen diciarà, sostitutris dla religion tradissional e contenitris dij residù dla midema. La television a esèrssita na moltitùdin ëd fonsion, quàidun-e dle cui a sarìo cole da sempe ëd competensa dla religion.
Adess provoma a vëdde còs a càpita mës-ciand ël tut. I sparmio a chionque a lesa, col'aprofondìa anàlisi densa dzurtut ëd premësse e sitassion ch'a sarìa mè dover efetué s'mi i fussa com i son nen un conclamà sociòlogh, o psicòlogh, o filòsof o comsëssia un conclamà quaicòs, quaidun visadì pagà për felo. Dàit che nopà, ant ël moment an cui i scrivo, i buto dël tut gratuitament al servissi ëd chi mai a l'avèissa la ventura ëd lesme ij frut ëd mie riflession, i-m concedo ël vessi ëd salté liberament ëd pal an frasca quand am vnèissa ël ghiribissi ëd felo, e comsëssia ëd vnì sùbit al dunque, sensa anojeme a scrive lòn che ant l'istant an cui i scrivo i preuvo nen ël gust ëd scrive.
Com as inseriss la Television ant la teorìa dla ment bicameral? Benìssim, mersì. Sconda la teorìa dla ment bicameral, ant la ment ëd nojàutri tùit a-i é un graziosìssim veuid, che la Television mirabilment a colma. A l'é ël veuid dij dé. Ai temp dj'Egissi, dj'Atzechi, e ëd tùit coj là pien sëpp ëd divinità, ant la ment uman-a, la cossiensa com nojàutri i la riscontroma an nojàutri istess a esistìa nen. L'emisfèro drit dël servel, pijà na decision riguard còs a dovèissa vnì fàit, a la comunicava a paròle, con n'órdin perentòri, a l'emisfèro snìstr, ël qual literalment a l'avìa l'esperiensa ëd sentìla, e automaticament e acriticament a ubidìa, dàit ch'a l'avìa nen lë spassi mental dla cossiensa për operé na consapèivola mediassion dialética tra le possìbij serne. J'órdin sentù a j'ero le vos dij dé, che minca un continuament a sentìa, com testimonià da TUTA l'antica literatura. A l'era ant l'órdin dle ròbe che l'emisfèro snìstr sempe a ubidèissa a j'órdin ch'a arseivìa da l'emisfèro drit, dàit ch'chiel a la savìa longa, tant a l'é ver ch'a vnisìa considerà un dé. As ubidìa donca a le alucinassion auditive, ma ëdcò a cole visive, consuete ëdcò chile e dla midema orìgin.
Peui ij dé a tasè, sostituì da la cossiensa, ch'pì efissientement a integra le diferente fonsion dij nòstri doi emisfèro cerebraj. Ma ël veuid a l'é restà, a tùit ij livej. A livel orgànich, i riscontroma na vasta area ëd servel inutilisà ant l'emisfèro drit. A l'era la dimora dij dé, l'ofissin-a dle vos e dle alucinassion. Dle vire chila ancora ancheuj as dësvija, spece ant ij period ëd stress, dispensand sparùe vision e pì frequente vos ch'generalment a duro nen. A livel mental, ël veuid as tradus an un sens ëd nostalgìa për l'innossensa perdùa, dl'autorità benevòla ch'an guidava ant nòstre assion, e ëd arfud dla responsabilità aquisìa.
La Television mirabilment a colma cost veuid durà milenni. Chila a l'é prima ëd tut n'alucinassion visiva e auditiva. Lòn ch'për tràmit sò a càpita ant ij nòstri sogior, ch'a sia sòn na conversassion, un spojarel, na partìa ëd balon o n'esplosion nuclear, a l'é evidentement n'ilusion, visadì quaicòs ch'a smija ver a tùit j'efet (tant a l'é ver ch'i-i chërdoma), ma ch'evidentement a lo l'é nen, an efet an dagna nen o an sodisfa nen pì che tant né l'esplosion nuclear né ël spojarel.
Un-a dle vestigia dla ment bicameral a l'é lë stat ëd trance. Ël fenòmen dl'ipnòsi a chita d'esse un misteri, considerà ant la ciav ëd sta teorìa. Quand as é an trance la cossiensa as atenua fòrtement, e nòstra disposission mental a ven fòrtement acrìtica. Ant l'època bicameral, quand l'òm a vivìa an trance, a l'era important ch'acriticament sempe a ubidèissa a j'órdin dij dé ëd sò emisfèro drit.
La Television, a l'é dimostrà, a andus an chi ch'a la varda un stat ëd temporani trance. A chi ëd nojàutri a l'é nen capità ëd visché un moment la television e peui ëd resteje incolà për ore a vëdde ròba ch'an anteressa nen, për peui ëd colp ancorzse ëd essse fàit freghé n'àutra vira? I dirìa che sòn a l'é lòn ch'an càpita ëdcò tùit ij dì, s'i-s stoma nen pì che atent. La Television an càtura për sò podèj ëd mandene an trance, e a deten cost podèj pròpi përchè a colma ël veuid lassà ant nòstre ment da le abituaj alucinassion dl'antichità.
Com le antiche alucinassion a l'han avù ël podèj ëd fé, la Television a riversa ant ij nòstri servej marèe d'imposission, ëd détam étich, ëd model comportamentaj, ch'nojàutri i assorboma pì o men acriticament, përchè parèj i soma stàit dizuà a fé për mijàra d'agn, quand a generé le alucinassion i j'ero nojàutri istess, o mej na part adess silenta ëd nojàutri istess.
I ten a sotlignè che ël motiv për ël qual la Television a l'é parèj efissienta a inculchene model ëd comportament a l'é che nojàutri i soma ancora predispòst a l'acetassion acrìtica ëd diretive da part d'alucinassion ch'an cheujo an stat ëd trance. L'hardware ëd nòst servel as é nen modificà granché, an pòche mijàra d'agn. A esisto ant ij nòstri servej le struture fìsiche prepòste a fene ubidì a chi ch'a l'abia ij requisit dla divinità, e ij requisit dla divinità a son prima ëd tut: aparission màgica, ëdcò visiva, ëdcò a comand. Ij nòstri antich a ciamavo a Dé, o a Giove, o a Apollo, o al Dé Sol, e Dé, o ij sò alter ego, dal profond dij sò servej, sempe a rispondìa o a comparìa lor dëdnans. Ancheuj, com antlora, i soma ëdcò pì e pì vire al dì costrèit a scoté còs a l'ha da dine la divinità, e antlora con ël telecomand màgicament i ripristinoma la fedel aparission d'na familiar alucinassion dëdnans a nojàutri, i parcheggioma la cossiensa, e i assorboma diretive. Quand al così dit teledipendent ël televisor as guasta, confusion e nevròsi a lo cheujo, similment a com taj sìntom a cheujo ij nòstri antich ëd quàiche mijà d'agn fa quand le vos e j'aparission dij sò dé a chitèro d'aparì regolarment minca vira ch'lor a-je invochèisso. Com j'antich dai sò dé, i l'oma ëdcò nojàutri giornalié bzògn dle diretive ëd nòst Dé Tivù.
Quàidun ëd nojàutri, men acrìtich ëd d'àutri, a riesso a serne le diretive da assorbì, ma sempe dal midem totem a-je tiro, sempe da la Television.
I chërdoma ant la Television përchè a l'é n'alucinassion spartìa da tùit, com ij dé a j'ero n'alucinassion spartìa da tùit ant ij milenni ch'a furo. Com an antichità as parlava d'àutr che ëd lòn ch'a disìo ij dé, ancheuj as parla d'àutr che ëd lòn ch'a dis ël Dé Tivù.
Dàit che, com j'antich dé antlora, la Television a l'é ancheuj la prinsipal font ëd diretive, chila inevitabilment a càusa lòn ch'a mostra. Ancheuj la Television a mostra squasi mach violensa, sempe ëd pì, sempe pì nìtida, sempe pì real, e parèj fasend a la càusa e a la acrëss, an un inarestàbil sìrcol vissios ch'as ciama reassion a caden-a. Le reassion a caden-a a termino tute con n'esplosion. I l'avroma ëdcò nojàutri nòstra esplosion.

Roberto Quaglia