a esisto ant nòst pais doe Italie. I son nen drè a parlé dla division tra Nòrd e Sud. Ëd sòn a na parlo già tùit j'àutri e gnun a dis gnente ëd neuv. I son drè a parlé ëd doe società italian-e paralele, ch'a coesisto ant le ment ëd tùit j'italian. Un-a ëd lor a l'é la clàssica "Società Italian-a", che minca un a peul vive con soa esperiensa direta. Ij sò afet, sò travaj o soa disocupassion, visadì soe relassion direte con j'àutri esse uman. A l'é na società d'un tipo ch'a esist da quand a esist l'Òm, dàit che l'Òm a l'é n'animal social.
L'àutra a l'é cola ch'i ciamo "la Società Televisiva Italian-a".
La Società Televisiva Italian-a a l'é prima ëd tut fàita da un cit gir d'individ, che a formo la pì àuta tra le caste an cui a l'é partìa la Società Italian-a. La Società Televisiva Italian-a a l'é però vàire pì che na casta. Chila a l'é për esempi Ël Gran Pignat Anté ch'a Beujo Tùit ij Mit. A l'é ëdcò na mucia d'àutre ròbe, e ant ël temp i sercheroma ëd buteje a feu ël pì gran nùmer possìbil.
La Società Televisiva Italian-a a l'é viva ant ij servej ëd tùit nojàutri italian. Combin che ij comun sitadin, mai comparend an sël video, a na fasso nen part a pien tìtol, a na fan l'istess part a tìtol minor. Com minca d'àutra società, la Società Televisiva Italian-a a peul esse paragonà a n'organism; ij protagonista dël video a na son ël multifòrm servel, ij milion ëd telespetator a na son ël voluminos e potent còrp. Còrp e servel a son intimament conetù. Për esiste, minca un a l'ha da manca ëd l'àutr.
Tùit ij mit ëd cui ël servel uman as é da sempe nurì për orientesse durant la vita, a ven-o ancheuj tirà fòra dal pairòl ëd la Società Televisiva Italian-a. Ant la Società Televisiva Italian-a a-i son nen mach ij përsonagi nòstran, ij mikebongiorno, ij emiliofede, ij giulioandreotti. A-i son a tìtol istess ëd përsonagi forësté, ij stallonerambo, ij boriseltsin, ij billclinton, ij mickjagger. Ij përsonagi forësté a fan squasi sempe ëdcò part ëd Società Televisive Forëstere, e për cost motiv, ant l'imaginari coletiv, a valo ëd pì.
Tùit ij protagonista ëd la Società Televisiva Italian-a a son evidentement dij mit. Quaidun a son mit positiv, d'àutri a son mit negativ. Quaidun a ancarno ël mit ëd la tranquillità, d'àutri col ëd l'inarpòs. Ma gnun ëd lor a peul evité ël ròl ëd mit. Com për ij mit antich ant la società clàssica, minca un ëd lor a esist ant la Società Televisiva Italian-a për ancarné na fonsion bin precisa. Ant l'esistensa ëd minca un ëd lor ël sitadin comun a-i chërd a l'orba, combin ch'a l'abia mai avù l'esperiensa provanta d'un contat personal. Vàire, tra 50 milion ëd telespetator, a l'ha mai ancontrà sgarbi ëd përson-a, parèj comprovand che sgarbi a esist dabon, ch'a l'ha un riscontr ëdcò ant la Società Italian-a, dëdlà che ant la Società Televisiva Italian-a? As chërd ancheuj a l'esistensa ëd sgarbi com na vira as chërdìa a l'esistensa ëd odino. I vivoma ant l'època pì mitològica che l'umanità a l'abia mai esperimentà. Ël mit a l'é parèj central, ant ël mond atual, che nen a cas ël lengagi giovanil as é aproprià dël vocàbol, mach aparentement banalisand-ne ël significà. Quand la fijëtta a dis che vascorossi a l'é un mit, a dis la verità.
Ant la Società Italian-a as peul nen prescinde da la Società Televisiva Italian-a. A l'é pì emarginà un cit ch'a sàpia nen com a parlo ij puffi o chi ch'a sio le tartarugheninja che un cit "different" an manera tradissional. N'òm adult ch'a sia nen agiornà an sël campionà ëd balon a l'é sospet. Se peui cost òm adult a esita a esprime un sò giudissi an su sgarbi, ël nùmer dij sò potensiaj interlocutor a droca miserament. Ëdcò ignoré ij spot pùblicitari a peul rivelesse insidios quand nen adritura fatal. A l'é na pràtica sempe pì frequenta cola d'intercalé, tra un discors e l'àutr, lë slogan d'un spot pùblicitari. La sitassion d'un slogan a ven volenté ëdcò strument d'umorism. Se a la fin, për colm d'asard, nòst ipotétich òm adult a sostnèissa pùblicament ëd nen avèj la mìnima idèja chi ch'a sia mikebongiorno, né d'avèjne mai sentì nominé ël nòm, a sarìa vardà nen diversament da com as varda un fòl irecuperàbil, o ancora pes, n'erétich.
La gran prevalensa ëd lòn ch'as dis tra j'italian contemporani, për motiv ch'a esulo da soe atività lavorative, a l'é intimament tocanta a la Società Televisiva Italian-a. Pì dëspess che quand as buta an contat con soe amistà (ant la Società Italian-a), as buta an contat con la Television (visadì la Società Televisiva Italian-a), viscand-la.
Avèj sucess ant la vita, visadì ant la Società Italian-a, a l'é infinitament men prestigios che avèj sucess an Television, visadì ant la Società Televisiva Italian-a.
La Società Televisiva Italian-a, ant la comun-a scala dij valor, a l'é donca vàire pì importanta che la Società Italian-a. Nen a cas a l'é vàire difìcil riesse a intré a fene part a pien tìtol, e a l'é an efet cost un dij prinsipaj seugn e ambission ëd sempe pì italian. Comparì an Television, ant ël mond ocidental atual, a l'é ormai vnùa n'esperiensa mìstica a tùit j'efet, com i analiseroma an un-a dle pròssime lettere.
Për ancheuj a l'é tut, car Maurizio Costanzo Show, sublim e mej sìmbol ëd la Società Televisiva Italian-a.

Roberto Quaglia