Âvantîr a i ò vést un vèć documentèri che da znén an m avêva fât inción efèt, e da grand a sån restè fulgorè.
Sóbbit ai êra una piânta in vatta a un tavlén con tachè al lie detector o mâchina dla veritè. Dåp, un ricercatåur al i strapèva una fålia e la lancéta dal strumänt l'avêva un sobâlz fén a raggiónżer al fånd scâla. Dåp tótt (zérca una vinténa ed persåni) i gnîven fòra e i rientrèven a ón a ón. Quand par penóltum al entrèva al strapadåur, ed nåv al strumänt al sobalzèva fén a fånd scâla.
Dånca la piânta an såul la sofrêva, mo l'êra bôna ed riconóser al så feridåur e avairen pòra. Modifichè par sänper da tèl esperiänza, dåp un prémm impóls umanitèri... o méi vegetalitèri, ch'al m avrévv spént a efetuèr una carnefizéna ed fruttivéndol, la ragiån la prevalé: méi fondèr al MOVIMÄNT FILOVEGETÈL che finîr in parghêra par fruttivendolizédi.
La ragiån, ala lónga, la gh à sänper ragiån, ważvàira la gh à sé istàssa.
Creèr una corränt ed pinsîr antagonésta såver tótt ai razésta vegetariàn e vegetalésta, ch'i risparmien i animèl par acanîres cånter äli vardûri, la frûta, i cereèl, i legómm, äli cucurbitâcei, tótt individui ch'i tänten cme nuèter ed conservères e ed riproduṡ.
Parché difâti amèr al pål e brîṡa l'aspèreg, tótt e dû èser vivänt con pèra dignitè? Parché grazièr al vidèl e al ninén par sterminèr al mèi e l'ôrż? Decimèr la zivåla e difànder al struz comestébbil? Äli raîṡ ed ògni razîṡum äli riṡêden int al rifiût dal dṡvêrs: pió ón l'é diferänt da chi al valûta ponänd sé istàss cme archetîp dl'èser vivänt, manc al suscita identificaziån e solidarietè. Ecco alåra una sêria ed progresîv slitamänt dl'identificaziån:

1. Al gh à la pèl d'un colåur dṡvêrs dal mî, però al gh à urìć ûć nèṡ båca man e pî cme mé. Al parla la så längua in môd a mé incumprensébbil. Però al fa la câca cme mé. "Vabbè." (eṡénpi: naigher)
2. Al gh à quâter zâmp, l'é cuêrt ed pail, mo sänper al posêda urìć ûć nèṡ e båca quèṡi cme mé. An parla brîṡa, però al bêla. E al fa la câca a palén. "Insåmma..." (eṡ: bèch)
3. L'é tótt ûć, raṡè e con granda båca. Chisà indóv al gh à i urìć. Al emétt un sån dsgradêvvol. Al spûda e al fa la câca strâna. "Bleah...!" (eṡ: råsp)
4. L'é ed fårma alonghè, al strîṡa e al s contôrż. Chisà indóv al gh à i brâz o almänc äli zâmp. L'é ed chèrna cme mé, però véschida. Al stà zétt, faṡänd la câca cuntinua. "Che schifo!" (eṡ: lumbrîgh)
5. Invêzi ed parlèr al ronża, fårsi al gh à un ponżiglån, an s sa da indóv al ariva, an é brîṡa un'èv ch'la s produṡ al mîl, a csa serv? E dåp al fa påca câca e al la fa par âria. "Ṡberghèl! Ṡberghèl!" (eṡ: insèt)
6. An gh à gnínt a ch'vàdder con nuèter. An gh à brîṡa urìć nèṡ båca man pî dî, an é brîṡa ed chèrna, an é brîṡa capèz né ed parlèr né ed fèr almänc di rumûr. An caména brîṡa. An fa gnanc la câca. Cme al på sofrîr cme nuèter? "Mastghèmmla, dånca!" (es: mela)

Gigi Picetti
Roberto Quaglia